Tijd voor actie: ik gooi alvast een djembé (lees een balletje) op

Vier weken thuis. Anderhalve week na thuiskomst heb ik het volgende ticket geboekt. Voor de zomervakantie. Nu voor vier weken. Ik wil graag langer meedraaien bij Twiga dukina én met de kinderen werken aan iets waar ze, als school weer begint, profijt van hebben. Wat meer tijd doorbrengen met Elie én misschien iets voor/met de straatkinderen van Jean Bosco, Devine en Alexi doen. En tussen die activiteiten door nog wat meer cultuur en natuur van Rwanda beleven. Dit gezegd hebbende, door naar waar ik het eigenlijk over wil hebben.

k ga in deze blog een aantal dingen samen laten komen, met hopelijk een goede opbrengst!

Voordat ik terugging naar Rwanda, hadden wij op school een paar weken geweldige djembé workshops van Moustapha Seck. En noem het toevallig, maar dat bestaat niet, toch?
Want…., de vorige keer dat ik naar Rwanda ging om daar te gaan wonen en werken als vakdeskundige in het onderwijs (2019), hadden mijn collega's (op de Horizon) een djembémiddag georganiseerd als afscheidscadeau. Ik weet nog steeds niet hoe ze het gedaan hebben, maar 's middags moest ik mee naar een leegstaand lokaal en daar stonden ineens 30 djembé's!
Die waren, langs mijn lokaal, de school in gesmokkeld en met Moustapha had ik vervolgens met alle groepen een geweldig djembé feest.

Nu, dus vóór mijn reis 6 weken geleden, hadden we op mijn huidige school 4 weken lang djembéworkshops voor alle groepen, met ….. Moustapha!
Als Senegalees én komend uit een griot familie (een familie uit West Afrika met dichters, lofzangers en muzikanten) kan hij met een groep een ongelofelijke sfeer neerzetten waar de energie van afspat. Daar hebben we allemaal ongelofelijk van genoten!

Bij Gerjanne, op de sport- en spel zaterdag van Twiga dukina, is er 1 djembé. Er is altijd wel een kind dat erop speelt. Maar........... dat betekent ook dat er maar 1 van de 300 kinderen daar dan mee kan...... er ging al iets borrelen bij mij.
Tijdens de Playful Foundational Learning , het ondersteunende programma dat Gerjanne draait voor een kleinere groep kinderen, is er ook altijd wel eentje die een tijdje op die djembé ging trommelen.
Ik heb een groepje jongens de filmpjes van onze workshops laten zien en die vonden ze mega interessant.

Ik maakte foto's en filmpjes van deze kids én stuurde die naar Moustapha. Met de opmerking dat hij ook maar een keer mee moet naar Rwanda om daar met de Twiga dukina kinderen workshops te doen. Hij reageerde best positief....

Ondertussen ging mijn hoofd steeds meer borrelen.......

In Nederland volg ik bij de AVES-dag (studiedag van de scholenstichting) een workshop over kansengelijkheid. Met .... alweer..... een djembé workshop. Nu niet met Moustapha, maar met Jelle Roeper. Die nog eens de rol van cultuur aanstipt om talenten van én vaardigheden bij kinderen te ontwikkelen én nog eens bevestigt waarom ritme en zingen zo belangrijk zijn: sociale binding, welzijn, stress verlagend, stimuleert oxytocine (het geluksstofje), vergroot empathisch vermogen, goed voor bloedsomloop en concentratie.

Allemaal input tot nog meer geborrel!

Hoe maak ik dat geborrel nu tot iets concreets?
Nou, ….1 djembé is natuurlijk niks. Daar kun je geen workshops mee doen.
Dus..... hoe gaaf zou het zijn als je meer djembés tot je beschikking hebt. Ondertussen weet ik van Moustapha dat het geen djembé is, maar een doundoun. Die lokaal bij Gerjanne in het dorp is gemaakt. Leuk! Dat betekent dat ze er meer kunnen maken!
Maar een doundoun is er om djembés te begeleiden, dus wil ik ook djembés!
En ik zie al voor me dat er elke zaterdag, naast de sport, dans en spel, ook muziek gemaakt kan worden.
Dus hopelijk is er iemand te vinden die wekelijks met kinderen ritmes kan inoefenen.

Gerjanne bespreekt het idee met haar coaches.
In Rwanda is een doundoun of djembé er vooral in combinatie met traditionele dans én niet als instrument op zichzelf. Ik stuur de filmpjes van de workshops van school én Moustapha stuurt me wat filmpjes van zijn familie en zijn bands, zodat ze kunnen zien hoe je muziek maakt met alleen drums. Zodat ze er een idee bij krijgen.
Isaac (hoofd coach) zegt dan: "Als Monique ons wil helpen om drums te krijgen, dan kunnen we geen nee zeggen. De drums/djembés kunnen ons helpen in ons programma met de kids (doordeweeks). Zeker als het goed is voor hun cognitieve ontwikkeling. Ondertussen kunnen we blijven zoeken naar een leraar voor de zaterdag".
Isaac kan een beetje drummen, dus die kan dat in eerste instantie wel begeleiden.

Het geborrel is nu bijna een vulkaan die op uitbarsten staat…….

Om Moustapha mee te nemen naar Rwanda, is wel een beeeetje kostbaar...... dus ben ik aan het proberen via Landry of andere Rwandezen iemand te vinden die daar een paar workshops wil doen in de zomervakantie. In het "slechtste" scenario ga ik in de zomervakantie met Isaac de workshops van school hier, daar met de kinderen nadoen. Volgens mij moet dat lukken met de tips die ik heb gekregen. Youtube filmpjes ook helpend, bij gebrek aan beter.
Ondertussen zijn we in Rwanda ook op zoek naar mensen/bedrijven die betaalbare djembés voor ons kunnen maken.
Het liefst lokaal gemaakt zodat het geld ook weer in de community terecht komt.

En nu ben ik weer aangekomen bij het begin van deze blog….. waarschijnlijk voel je het al aankomen.

Goede opbrengst ……..op zoek naar centjes …… en daar heb ik mijn netwerk bij nodig.

WIE HELPT MEE om djembés voor Twiga dukina te krijgen?
Om een idee te geven, een doundoun kost 15.000 Rwfr (zeg maar 15 euro) én een djembé tussen de 15.000 en de 80.000 Rwfr (80 euro). Die van 15 euro zijn wél heel erg klein, die van 80 euro héél erg groot, dus het zal wel ergens in het midden uitkomen. Afhankelijk van het geld dat ik bij elkaar krijg, kunnen we er dan een aantal gaan laten maken. En het liefst hoop ik zoveel geld op te halen dat ik in de vakantie een Rwandese drummer mee kan nemen die kant op. En een bedrag (of iets periodieks) zodat er ook een leraar betaald kan worden die wekelijks met ze aan de slag kan. Want dat zal hoogstwaarschijnlijk dan iemand zijn die anders op de zaterdag als driver, bewaker óf werkend op het land zijn geld verdient. De coaches op de zaterdag krijgen 10.000 Rwfr (10 euro) per maand.

Ik deel met jullie mijn eigen bankrekeningnummer, NL31 RABO 0346 5812 73.
Met daarbij de belofte dat, mocht het niet lukken om goede djembés en/of een drumcoach te vinden dat ik het geld naar je terugstort. Je gift gaat rechtstreeks naar deze actie en verdwijnt niet ongevraagd in iets anders voor Twiga dukina. Tenzij je aangeeft dat je dat ook oké vindt.
Het kost me wel wat tijd, streven is om in augustus djembé’s te hebben, maar kan niet garanderen dat het lukt. Soms heeft het een lange adem nodig en dat geldt zeker in Rwanda.

En natuurlijk hou ik je op de hoogte van deze actie!
(foto's bij dit verhaal zijn te vinden op mijn Facebookpagina)

Fingers crossed dat dit gaat lopen…….

Afscheid!

Heerlijk geslapen, voor de 3e keer in onze “eigen” kamer. Geen wekker gezet, maar natuurlijk zijn we gewoon om 6 uur wakker.

Dan maar lezen.

Douchen, met helaas koud water maar wel lekker om wakker te worden. En ontbijtje buiten op het terras.

Vanaf 10.15 uur ga ik de mannen maar eens “pushen”. Want anders weet ik niet of het ze gaat lukken. Iets met ze afspreken was altijd al lastig, dus begin ik eerst met goedemorgen, hoe gaat het? Wij zijn er klaar voor om jullie te zien.

Theo reageert als eerste. We zijn welkom bij hem thuis. Arghhh, dat was nou net niet de bedoeling. Maar ik snap hem al, ik zag vanmorgen op zijn Whatsappstatus dat zijn vrouw jarig is vandaag.

Dus feliciteer ik hem en zeg dat wij niet naar zijn huis kunnen komen omdat er hier ook meer bezoek komt. Ik stuur hem een foto van onszelf, dat we aan het wachten zijn. Ergens hoop ik dat hij toch kans ziet om te komen, maar als er een officiële verjaardag wordt gevierd, is dat heel lastig. Hij had dat natuurlijk ook gisteren al kunnen zeggen………..

Maar goed, ik neem wel genoegen met zijn opmerking dat hij graag lijfelijk hier had willen zijn maar dat zijn hart wel bij ons is.

David antwoordt na een uurtje. Die heb ik ook eerst goedemorgen gewenst en later een foto. Hij vraagt of we op dezelfde plek zijn als ik hem eerder had gezegd.

Dat zijn we! Ik kom eraan, zegt hij!

Top! Een half uurtje later probeert er een auto het terrein op te komen. Maar de helling is nogal steil en hij glijdt terug. Ik denk David te herkennen aan zijn profiel. De auto probeert het nog 2 keer en dan lukt het. Als diegene uit de auto stapt, twijfel ik even of het hem wel is. Hij loopt naar binnen en gelijk weer naar buiten. Ja hoor, het is hem!

Vervolgens volgt er een enorm lange knuffel! Denk even dat hij me niet meer los gaat laten. Maar Mieke moet ook geknuffeld en die krijgt ze dan ook!

We gaan zitten en de bediening krijgt al gelijk de opdracht om ons op de foto te zetten. Dat moet dan wel met mijn telefoon, want die van hem kan ze niet van goede kwaliteit leveren. Ik moet enorm lachen, want dit is David ten voeten uit. Gelijk instructies uitdelen.

We kletsen lang bij. Hij ziet er goed uit, zijn huidige baan is een stuk minder stressen dan die van VSO. Hij heeft nu 4 kinderen, de oudste is 12 en de jongste 2,5. Hij heeft zijn oudste dochter belooft dat ze met mij mag videobellen. Maar ze zit nu nog op school en komt tussen de middag thuis voor lunch.

Toen ik tijdens COVID vanuit Nederland werkte, had ik soms een ZOOM meeting met David die natuurlijk ook vanuit huis moest werken. Haha, dan sprong dit dametje steeds in beeld en wilde met me praten.

We bespreken van alles. Onze reis, VSO, BLF, zijn plannen. Volgens David is één van de redenen dat BLF moest stoppen, gekomen is doordat de Engelse regering Oekraïne is gaan steunen….

Hij had het 5 jaar geleden met Mieke al over zijn droom om een eigen NGO te hebben met werkgebied inclusiviteit en gender in het onderwijs. Drie jaar geleden heb ik dat ook te horen gekregen en nu heeft hij die droom nog steeds. Gaandeweg proberen we die droom te trechteren. Groot dromen is helemaal prima, maar het begint natuurlijk met het zetten van kleine stappen. En het lijkt er op dat hij die maar steeds niet zet. Hij ziet het al helemaal zitten, hij een NGO en wij als adviseurs én trainingen geven. Is ook niet nieuw, dat heeft hij al eerder gevraagd.

Alles kan, maar dan moet je met concrete plannen komen én die 1e stap gaan zetten. Dat is jouw verantwoordelijkheid!

Begin eerst maar met je NGO te registeren en een kleinschalig actieplan, vinden wij.

Het is ook jouw verantwoordelijkheid om contact met ons te houden.

Het steekt hem een beetje dat ik wel bij Elie thuis ben geweest en niet bij hem. Dat zie ik wel. Sorry David, de band met Elie is voor mij toch beetje anders, maar dat gaat hij niet snappen, denk ik.

De videocall met zijn dochter lukt niet, dus bellen we gewoon maar even. Ze praat goed Engels en stelt ook leuke vragen. De trots straalt van papa af.

De rest van de middag besteed ik aan lezen en mijn backpack en rugzak herpakken.

Om 17.00 uur staat de taxi klaar. Ik vlieg om 20.25 uur. En sta morgen om 07.00 uur weer op Schiphol.

Update: ik had bijna moeten blijven! Op mijn ticket staat Monique en dat staat niet in mijn paspoort…….. Ai, dat was niet handig, iedereen in de war. Dus wachten, moest eerst uitgezocht worden. Maar mag toch mee.

Mats&Finn en hun ouders zijn hier ook, we zitten bij elkaar in het vliegtuig.

Het laatste woord van deze blog wijd ik aan Mieke.

Mieke heeft mij 3 jaar geleden opgepikt door internet. Ze kwam mijn blog tegen, reageerde daar op en ging het volgen. Toen ik terugkwam naar Nederland en Gerjanne ook, vanwege COVID, hebben we met zijn 3en afgesproken. In de jaren daarna elkaar, steeds met zijn 3en, nog 2 keer gezien. Kletsen, lunchen, wandelen.

Eigenlijk kennen we elkaar dus niet echt, maar dit samen doen was zó logisch.

En het ging van een leien dakje!

We hadden weinig woorden nodig, in de basis staan we er hetzelfde in.

Lieve Mieke, ontzettend bedankt voor twee geweldige weken samen reizen!!

Bedankt voor je gezelschap, samen de slappe lach, je inspiratie én vooral bedankt voor je zakdoekjes!!!

Ik wens je de komende 4 weken ongelofelijk veel plezier in Rwanda en knuffel al onze gezamenlijke bekenden ook namens mij.

Hou onze Rwanda ladies app ‘up to date’ want dan reis ik gewoon ook de komende 4 weken nog met je mee.

Blijf gezond en geniet!

De één na laatste dag

Met een slakkengangetje tourt de bus van Omega door NyungweNational Park. Mijn oren klappen dicht en open. Om de zoveel kilometer staan soldaten. Zij moeten de weg bewaken. Het park ligt deels in Rwanda, deels in Burundi. De relatie met het buurland is niet altijd even ontspannen.

Ik zit, dankzij Mieke, nu op stoel 1 en dat geeft prachtig uitzicht. De bus doet niets anders dan klimmen en bochten maken en dalen en bochten maken. Beneden ligt het park en heb ik goed uitzicht op de bergen die af en toe in de mist verdwijnen. Hier moeten we toch ook af en toe uitwijken omdat er aarde, stenen en bomen op de weg zijn geschoven. Maar dat is niets vergeleken bij de ramp die op de andere route is gebeurd. We moeten 7 uur reizen.

Mutoyoba heeft ons samen met een andere motordriver naar de bus gebracht. Onderweg regelt hij er toch nog een derde driver bij voor de tas van Mieke. Die is toch te onhandig voorop de motor.

Het had vannacht toch ook nog wel geregend maar de weg is wel te doen. Af en toe voelde ik wel het achterwiel wegslippen maar deze jongen heeft het prima onder controle.

We hebben Mutoyoba gevraagd te wachten op de bus en te helpen met de bagage. Dat doet hij, bij het instappen lijkt het erop dat er een discussie ontstaat met de buschauffeur over onze bagage. Maar het lukt Mutoyoba om ons op stoel 1 en 2 te krijgen en de bagage naast Mieke. Weer top gedaan! Hij wil weten wanneer we terugkomen en belooft dat hij er dan ook nog steeds is. Dus, dat is weer geregeld, Gerjanne!!

Inmiddels is het 13.00 uur en rijden we Huye uit. Tegen kwart voor 2 stoppen we op de pauzeplek. Gerjanne moet dit even bevestigen maar in vergelijking met 3 jaar geleden is die flink opgeknapt! De samosa’s en brochette lucht is heerlijk. Koop toch maar niets, we moeten nog 2,5 uur. Ik hou het bij wat slokjes water en ons laatste koekje. Broodje hadden we eerder al gegeten. Straks in Tea House eten we wel verder.

SLF Emanuel appte gisteren of ik nog steeds in Rwanda ben. Ik kan niet weggaan zonder dat we elkaar gezien hebben, zegt hij. Idee was om hem vanavond nog langs te laten komen. Maar hij oppert zelf later al dat ik misschien wel moe ben na de busrit. En dat klopt eigenlijk wel……..

Tijdens het laatste stuk app ik nog met David en met Theo. Morgen is hun laatste kans om langs te komen. Ze zeggen beiden dat ze komen, “before midi day”.

Heb ze beiden voorbereid dat de ander er ook zal zijn. Ben heel benieuwd hoe het met ze gaat. Deze beide mannen hebben heel veel samengewerkt! Nu allebei niet meer bij VSO, maar is beetje onzin om apart met ze af te spreken. Ik heb alleen morgen nog maar.

Bij aankomst op het mega busplein van Nyabugogostaan de taxidrivers al bij mijn raam te roepen. Een heeft een speciale taxi, zegt hij. Ehm, dat klinkt een beetje dubieus? Dus daar maak ik een grapje over en de buschauffeur doet mee. De taximeneer verdwijnt. Blijven er nog 6-7 over. Ze proberen het met sister en Auntie. Dat zijn we ook niet, zeggen wij. Maar eerst moet die hele meute uit de bus voordat wij uit kunnen stappen. Mieke is als eerste eruit en kiest: “die ene met dat rode shirt? “ Helemaal prima! Hij ziet er in ieder geval netjes uit. Hij neemt mijn

backpack mee, Mieke heeft een roltas dus dat is makkelijker te vervoeren.

Het duurt even voor we het busplein af zijn . Eerst moet hij nog Google Maps op zijn telefoon zetten én we willen op de meter rijden dus dat vereist ook wat administratie. Maar eenmaal onderweg (is nog 10 km) ontpopt hij zich als stadsgids en wijst alle belangrijke gebouwen die we tegenkomen aan.

Hij vraagt wat we van Rwanda vinden. En of we ook wel eens in Kenia of Tanzania zijn geweest. Dat zijn we: Mieke in Kenia, ik in Tanzania. Hij vraagt naar het verschil met RwandaWe hebben het al vaker gezegd maar wij vinden de Rwandese bevolking echt geweldig. Spontaan, lief en vol humor. Ondanks hun verschrikkelijke geschiedenis.

Volgens Hubert (weet inmiddels zijn naam doordat ik een factuur van de meter heb gekregen) komt dat juist door de genocide. Dat heeft ons geleerd dat we “ peacefull” moeten zijn. Het heeft ze ook sterker en veerkrachtig gemaakt. Ook hij is open over de genocide. Hij is erna geboren, maar merkt nog steeds dat het voor iedereen nog steeds lastig is. Op dit moment wordt er een debat gevoerd of de nieuwe generatie geleerd moet worden over de genocide of juist niet.

Hij levert ons keurig af bij Tea House. We bedenken later pas dat we zijn telefoonnummer hadden moeten vragen…… dom. Altijd handig om dat soort contacten te hebben.

Ik app nog even met Landry om nog wat foto’s te sturen. En die stuurt 2 geweldig mooie foto’s terug! Hij zit nu vlak bij Akagera park op een berg met uitzicht op het park en op Lake Ihema. Hij is zelf ooit 1x het park in geweest om vogels te kijken, zegt hij. Ik maak hem kandidaat voor het groepje met wie ik ooit nog eens het park ga bezoeken. Hoe meer zielen, hoe meer vreugd en hoe minder kosten. Het is leuker om met Rwandezen dit te doen dan met “verwende” toeristen. Wie weet!

Ik ga zo de binnenkant van mijn ogen bekijken. Laatste nacht met mijn reismaatje…

Bye bye Twiga dukina, see you soon?

Ik heb een dagje overgeslagen met bloggen. Het was een rustig dagje, stuk gewandeld langs de scholen én ‘s middags een klein clubje in het centrum. Ik had mooi de tijd om mijn boek uit te lezen. En dat laat ik dan ook hier.

Vandaag de laatste dag bij Gerjanne. Onvoorstelbaar dat ik over 2 nachtjes in het vliegtuig zit én zaterdagmorgen weer op Schiphol sta….

Vanmorgen bij het ontbijt kregen we een bericht van Doutzen. In het noordwesten van Rwanda zijn overstromingen en aardverschuivingen door de regenval. Het is nog steeds regenseizoen hier.

We zoeken even de berichten op om een preciezer beeld te krijgen. De filmpjes en berichten op NOS en Twitter zijn niet fijn.

Wij zitten hier in het zuidwesten.

Morgen gaan wij terugreizen naar Kigali. Dat zal nu niet via dezelfde route kunnen omdat er nu dus stukken weg daar onbegaanbaar zijn.

Er is gelukkig nog een andere route, die wat langer is. Die gaat meer langs zuidoost. Het boeken van die bus is in ieder geval gelukt. Morgenochtend nog maar eens kijken of dat nog door kan gaan. En zo niet, bedenken we dan een andere oplossing.

Ik doe een berichtje naar de familie voor het geval ze dit oppikken in het nieuws.

Later op de dag informeren ook collega’s of ik in orde ben, lief.

Veel tijd om er verder nog mee bezig te zijn, is er niet. We hebben gisteren gezegd dat we in de klassen willen observeren.

Gerjanne wil graag wat lessen zien. Om te kijken hoe de kinderen die bij haar het remedial programma doen, het doen in de klas. En om te kijken waar ze ze mee kan helpen.

Om 08.30 uur lopen we richting de school, ong. 30 minuten lopen.

Daar aangekomen is de headteacher nog de leerkrachten aan het instrueren. Gisteren heeft hij tegen de kinderen gezegd dat alle kinderen van Twiga dukina ‘s morgens naar school moeten komen omdat wij komen kijken. Zo had Gerjanne het niet bedoeld, maar prima. Betekent ook dat er vanmiddag meer kinderen naar het centrum komen.

We kijken bij Kinyarwandales, Engelse les en Franse les. De teacher van Kinyarwanda doet het op zich goed. Ze kent de kinderen bij naam, viert met de kinderen goede antwoorden, is geduldig, en gebruikt energizers. Bordgebruik is goed. De les duurt wel heel lang!

Onduidelijk of dat zo is omdat wij er zijn.

De BLF kast staat in het lokaal, maar daar zit geen materiaal meer in van BLF helaas. Dat is jammer, want in deze les had ze de show me boards (wisbordjes) goed kunnen gebruiken. Het is namelijk een

combiles lezen en schrijfletters. Met een wisbordje had iedereen mee kunnen doen in plaats van een paar op het bord. Mits ze genoeg krijtjes hebben, wat ook vaak weer een probleem was. Wel hangen er nog BLF posters in de klas. Die zet ik natuurlijk op de foto!

Dan is het pauze én halen Mieke en ik “In de maneschijn” nog maar weer even van stal.

Daarna staat er een Engelse les op het rooster. Er is alleen geen teacher in de klas. Gerjanne kletst wat met de kinderen, vraagt naar de teacher, die weten het ook niet. Ze vraagt het aan een teacher die langsloopt, die lijkt het ook niet te weten. Maar dan besluit die om de klas in te stappen én een Engelse les te starten.

En die is, sorry, niet best. Of ze heeft de pest erin dat ze nu moet lesgeven óf ze is een slechte teacher. Bordgebruik is onoverzichtelijk, ze wil “ this en these” uitleggen maar dat lukt niet echt. Fouten op het bord verbetert ze niet én ze zet een leerling behoorlijk onder druk om een antwoord te geven. De les duurt ook niet lang.

Daarna start de Franse les én daar worden we wél weer blij van. Deze teacher straalt gelijk uit dat ze er zin in heeft en daarmee heeft ze de kinderen gelijk in de leerstand. Ze is actief, vrolijk, weet de namen van de kinderen, duidelijk bordgebruik én wat het doel is van de les., het Franse alfabet.Ze doet voor-koor-door én gebruikt zingen en dansen. Wij moeten opstappen want we moeten nog teruglopen én lunchen voordat de activiteiten beginnen. Jammer om uit haar les te lopen, op straat horen we de kinderen nog steeds zingen. Dus was het niet voor de show.

In het centrum zijn ‘s middags 25 kinderen. En Isaac en Didier om te helpen. We starten met buiten spelen. Leuk om te zien hoe iedereen daar, met de materialen die er zijn, een eigen draai aan geeft. Amani gaat op de djembé en dat film ik een tijdje. Daarna laat ik hem en een paar andere jongetjes de filmpjes zien van de djembélessen die Moustapha bij ons op school heeft gedaan. Dat vinden ze leuk!! Amani probeert zelf ook beetje mee te doen. Ik heb afgelopen zaterdag Moustapha al een filmpje gestuurd van het jongetje dat toen op de djembé speelde. En gezegd dat hij mee moet naar Rwanda. Vond hij een goed idee!

Er wordt gebadmintond, met tentstokken hebben ze hordes gemaakt, er ontstaat iets van een verkleedpartij met een pingpongnet én gebasketbald en gevolleybald. Dat laatste is natuurlijk mijn ding! Dus doe ik lekker mee!

Na een uurtje buiten spelen, gaan we in een grote kring. We leren de kinderen “If you happy and you know it” nog een keertje. En doen nog allerlei coördinatie-oefeningen. Daarna gaan we naar binnen waar ze in groepjes spelletjes doen: memory, speedcup, jenga. Veel lol en ondertussen worden executieve vaardigheden getraind. Daarna moet iedereen nog een 10-15 minuten Kinyarwanda lezen en we sluiten af in een grote kring.

Didier, één van de coaches, heeft de yell van Twiga dukina uitgebreid met een rap. Hij rapt hem 1 keertje en de kids pikken hem gelijk op! Dat is mooi!

We laten de kinderen rappend en klappend naar buiten gaan, de straat op.

Als zij al weg zijn naar huis, horen we de buurkinderen nog steeds het lied zingen. Moet je je voorstellen hoe dat zaterdag gaat klinken uit 200-250 keeltjes.

We willen daar wel een filmpje van, Gerjanne!!

De afgelopen dagen is een plannetje ontstaan om in de zomervakantie nog wat

concreter en gerichter aan de slag te gaan met het ontwikkelen van de basis die deze kinderen nodig hebben om op school mee te kunnen komen. Ze zijn bij Gerjanne omdat ze maar steeds blijven zitten. Sommigen doen al voor de 6e keer dezelfde klas.

Als ik terug ben, maar eens kijken hoe concreet we dat kunnen gaan maken.

Maar eerst moet op 27 mei a.s. nog het 1-jarig bestaan van Twiga dukina worden gevierd!! De coaches, die onmisbaar zijn in dit geheel, worden in ieder geval in het zonnetje gezet. De gedoneerde voetbalschoenen die we vanuit Nederland hebben meegenomen, komen dan goed van pas. En Gerjanne wil alle coaches een nieuw Twiga dukina shirt geven.

De activiteiten van Twiga dukina kunnen jullie natuurlijk blijven volgen! Via de website https://stichtingtwigadukina.nl/.

In het kader van Durf te vragen, wie een bijdrage wil leveren, dat kan. Door het inzamelen van goede gebruikte voetbalschoenen óf een gift voor de nieuwe shirts of startkapitaal. We moeten nog wachten op het rekeningnummer van de Stichting, die aanvraag loopt. Maar via mijn bankrekening of die van Gerjanne mag het ook. Met een appje of pb-tje kan ik je die doorgeven.

Ik heb vanavond mijn boeltje weer ingepakt voor de reis naar Kigali.

Nu eerst de lichten hier uit doen én bed opzoeken…..

Jarig in Rwanda

Jarig in Rwanda!

Als ik mijn kamer uitkom om naar de badkamer te gaan, is de deur van de woonkamer dicht. Ik registreer dat wel als ongebruikelijk maar start mijn wastafelritueel.

Terwijl ik daar nog volop mee bezig ben, komen de Rwanda ladies al voor me zingen. Ik krijg een feesthoedje op én een medaille opgespeld. De roltoeters rollen wel maar maken geen geluid, haha.

De woonkamerdeur was natuurlijk dicht omdat ze er vlaggetjes aan het ophangen waren én een Happy birthday slinger.

Bedankt, ladies!

Rebecca komt even later ook zingend binnen met Finn en ontvang ik ook van hen de felicitaties. Ondertussen ook via Whatsapp en Facebook, altijd leuk.

Na het ontbijt gaan Gerjanne en de Fynn foundation de ouders van Ernestine en Erike bezoeken. Mieke doet de was (én de mijne)! Fijn! Ik duik in mijn boek, Daar waar de rivierkreeften zingen. Plan was om die te lezen en dan hier te laten, maar ik kom helemaal niet aan lezen toe.

Met Nine, Joa en Marloes doe ik even een videobelletje op Whatsapp en word ik toegezongen. Nog een paar dagen, dan kom ik jullie weer knuffelen, hoor!!

Mijn feesthoedje heb ik al weer een tijdje afgezet, maar als Finn terugkomt van het bezoek, is het eerste wat hij doet, mij dat hoedje weer opzetten.

Na de lunch gaan we naar het Twiga dukina centrum.

Finn en Mats leren de kinderen daar een uitklaptekening maken. Nadat Gerjanne Rebecca en Stefan het centrum heeft laten zien én we met de kinderen nog 2 kringspelletjes hebben gedaan, vertrekken ze naar Karongi.

Een half uur later staan ze weer voor de deur! Ze weten niet precies hoe ze terug moeten naar de hoofdweg en na hun ervaring van gisteren durven ze er niet op te gokken. Gerjanne rijdt met ze naar Adolph (haar motordriver) en die rijdt met ze mee naar de hoofdweg én neemt dan een motor terug.

Ondertussen zijn wij met Isaac begonnen met de kindergroep die elke middag in het centrum komt. Vandaag zijn er maar 8, het is een public holiday, ze hoeven niet naar school. Door middel van allerlei spelletjes worden allerlei vaardigheden getraind: vandaag zag ik hamertje tik (voorbeelden namaken) halli galli, een soort rekenduplo én als afsluiting speelden we een rekenspel met dobbelstenen en doppen. Ondertussen kwam ook de volwassengroep binnendruppelen. Die startten met een vragenspel dat Mieke had meegenomen.

Gerjanne en ik deden nog iets met muziekinstrumentjes en ritmes.

De kids naar huis, morgen willen ze een liedje leren, zeggen ze.

De volwassengroep gaan aan de slag met hun eigen opdrachten. En wij helpen met de uitspraak of met het zoeken naar de goede letterclusters in Kinyarwanda.

We ronden gezamenlijk af waarbij Gerjanne ze laat vertalen van Engels naar Kinyarwanda. Wij zien deze groep nu niet meer, zij komen vrijdag weer en wij vertrekken hier donderdag.

Ik begin beetje in te storten, blijkbaar was het allemaal toch heel intensief. Mieke en Gerjanne regelen nog van alles in huis, ik mag in mijn boek lezen. Ben natuurlijk wél jarig!

Als verrassing eten vanavond Isaac, Ombeni en Mutayoba mee. Ombeni maakt ifriti op een vuur van houtskool en dus heb ik weer eens een keer patat op mijn verjaardag. Er wordt voor me gezongen én ik krijg zelfs een kado! Een leuk kinderboek met het ABC van Rwanda.

Ombeni gaat daarna weg en Mieke naar bed. Die stort nu een beetje in.

Ik ben weer opgekrabbeld en met zijn vieren praten we nog na.

Gezellig allemaal, bedankt voor deze verjaardag in Rwanda!’

Even stil ……. Kwibuka 29

Een noot vooraf: dit is geen leuk verhaal, maar moet wel verteld worden.

De blog eindigt wel leuk, dat scheelt dan weer.

Kwibuka 29: het is vandaag in Shangi de locale herdenkingsdag van de genocide.

Kwibuka betekent remember en het is het 29e jaar na de genocide.

Er is elk jaar een periode van 100 dagen rouw, precies zo lang als de genocide heeft geduurd. Dit jaar is het begonnen op 13 april, met een week voor het hele land, Memorial week. Daarna volgen er in het hele land, op de dag waarop daar de meeste mensen zijn vermoord, een plaatselijke herdenking.

Gisteravond en vanmorgen was dit in Shangi. Gerjanne is hiervoor uitgenodigd.

Mieke en ik willen wel mee, natuurlijk niet omdat het zo leuk is, maar omdat het wel heel bijzonder is daar bij te zijn.

Ik heb in Kigali vorige keer het grote Memorial monument ook bezocht. In mijn uppie heb ik daar toen 2 uur rondgelopen.Erg indrukwekkend.

Gerjanne vraagt Dominique en zijn vrouw en Isaac of zij dat ook van plan zijn. Dat zijn ze en dus vraagt Gerjanne of ze af en toe willen vertalen wat er wordt gezegd.

Dus wandelen we vanmorgen, samen met hen, die kant op. De herdenking is bij de grote kerk.

In de grote kerk hadden heel veel mensen zich verscholen. Ze zijn meegelokt doordat er werd gezegd dat ze van het Rode Kruis waren en dat ze eten en drinken zouden krijgen. Ze zijn meegegaan en zijn in de heuvels omgebracht. Er liggen duizenden lichamen in de heuvels begraven.

Bij aankomst worden we naar de zitplekken voor genodigden gebracht. Dominique, zijn vrouw Berlise en Isaac mogen ook mee omdat ze ons gaan helpen.

Er volgen een aantal toespraken die, zoals ik dat ook van hier gewend ben, veel langer duren dan gepland. Maar Isaac vertelt me wel steeds de belangrijkste punten in het kort. Eerlijk gezegd denk ik ook dat er niet echt nog meer wordt gezegd, maar hebben ze gewoon zoveel woorden nodig. Of herhalen ze vaak.

Er is ieder jaar één overlevende die zijn/haar verhaal vertelt. Ik zal het hier niet neerschrijven maar zij is als 3-jarige in die 100 dagen een paar keer aan de dood ontsnapt.

Eeg indrukwekkend vonden wij het leggen van de bloemen in de heuvels en het rond de kisten lopen in de kelder van het Memorial gebouw. Daar liggen ook de botten en schedels van duizenden mensen opgeslagen (en die zie je ook gewoon).

Het voelt ook wel een beetje ongemakkelijk om tussen de mensen te lopen die hier zoveel familieleden zijn verloren of het zelf hebben meegemaakt. We proberen ons ook een beetje op de achtergrond te houden.

Na het leggen van de bloemen gaan we terug naar onze zitplekken. Helaas gaat niet iedereen meer op zijn vorige plek zitten en zo komt het dat Gerjanne en Mieke allebei ergens anders belanden en hun vertaler kwijt zijn.

Ik zit nog wel naast Isaac.

Groot respect voor hem dat hij de moeite neemt om me mee te nemen in dit moeilijke stuk van de geschiedenis van Rwanda. Met name het vertalen van het verhaal van de overlevende aan mij, lijkt me niet makkelijk voor een 30-jarige man die toen 1 jaar was. Ik waardeer het zeer.

De bijeenkomst duurde van half elf tot 15.00 uur.

Daarna wandelen Mieke en ik alvast met Isaac naar huis, Gerjanne moet nog een aantal mensen begroeten en uitleggen dat wij niet bij het vervolg voor de genodigden zijn omdat ze weer bezoekers krijgt.

Fynn van de Fynn Foundation komt met zijn vader, moeder en broer Mats een nachtje slapen. Zij sponsoren met deze stichting een aantal dove kinderen in Rwanda. Gerjanne heeft 2 kinderen “ondergebracht” bij hen. De kinderen zitten op een dovenschool, heel ver weg van Shangi. Ze hebben de kinderen daar al bezocht, maar willen hier hun ouders nog bezoeken.

Ze rijden zelf door Rwanda (petje af)!

Vanmorgen om 9 uur zijn ze vertrokken voor een reis van 7 uur.

We verwachten ze pas na half 5 , maar beginnen ons ook beetje zorgen te maken als ze er dan nog niet zijn. Het wordt hier namelijk vroeg én heel snel donker en het laatste stuk is niet goed begaanbaar.

Gerjanne is al aan het rondbellen naar motordrivers of ze eens willen gaan kijken of ze zien. Bij de 4e motordriver zegt hij na een tijdje praten: Ik zie ze!

Hij blijkt hier in de straat te lopen én zij staan voor de poort.

Gelukkig! Net voordat het echt donker werd.

Ze hebben een avontuur achter de rug: lekke band al in het begin, reparatie in een garage en bij het stuk naar Gerjanne’s huis hebben ze een verkeerde afslag genomen en gleden ze de weg af. Auto vast. Met heel veel mensen is het gelukt om die auto weer op de weg te krijgen:

Het wordt een gezellige maaltijd met zijn zevenen. En Gerjanne krijgt leuke cadeautjes voor het centrum.

Nu ligt iedereen te slapen, ik tik deze blog nog even af in de huiskamer. Dat tikt sneller dan liggend in bed.

Het regent, wat het bezoek morgen

waarschijnlijk lastig maakt.

Mieke en ik gaan in ieder geval niet mee, dat zou te overweldigend zijn.

Heden en verleden

Heerlijk geslapen!

Samen ontbeten en om 09.00 uur gaan we naar het centrum van Gerjanne, Twiga Dukina. Dat is achter het huis van Gerjanne.

Op vrijdagmorgen is er Playfull Adult Literacy. Door spelletjes leert iedereen wat hij wil: Engels of Kinyarwanda lezen, spreken óf schrijven. Isaac runt, samen met Gerjanne, deze groep en vertaalt waar nodig. Maar iedereen helpt ook elkaar! Heel leuk om te zien, ze komen binnen en beginnen al zelf met wat ze willen doen.

Vandaag waren er 7. Dat wisselt, soms zijn er meer, soms maar 2 of 3.

Vandaag waren er 4 coaches van de Sport&Spel op zaterdag, één van hen is ook de bewaker van het centrum, één vrouw met baby, en 2 inwoners van Shangi. Één van hen is Papa Gana, 63 jaar, was leraar en is opgeleid in het Frans. Hij wil nu Engels leren. Hij is bezig met woordjes over lichaamsdelen. Alle woordjes zijn op héle kleine kaartjes geschreven! In het Engels én Kinyarwanda. Die heeft Gerjanne ooit gemaakt om Mutoyoba Engels te leren. Hij legt de Engelse woordjes onder elkaar en oefent de uitspraak. Iedereen helpt. Daarna legt hij de woordjes in het Kinyarwanda erachter. En daarna gaan we samen aan de slag. Ik lees het Engelse woord voor, die hij dan moet herhalen. En dan leest hij het Kinyarwanda woord voor die ik moet herhalen. Hij is erg precies op mijn uitspraak. De klémtoon is belangrijk!

Of klemtóón kan ook.

Didier laat ons zijn gedichten lezen die hij schrijft in het Engels. Hij schrijft echt vanuit het hart, ge-wel-dig!

Twee andere jongens, waarvan 1 slechthorend, lezen woordjes in het Kinyarwanda. Er staan plaatjes naast zodat ze ook weten wat de betekenis is.

De vrouw die er is met haar baby leest in Engelse tijdschriften. Haar baby heeft ze op de grond gezet en Gerjanne legt er wat speelgoed bij. Rwandese vrouwen zetten hun kind zittend op de grond. Ze op de grond laten liggen en ze laten kruipen is niet gewoon hier. Gerjanne probeert haar uit te leggen waarom dat wel belangrijk is. Ondertussen zit ik bij het kleintje dat nu wel liggend op haar buik het speelgoedje probeert te pakken. Maar zodra het kleintje een geluidje maakt, komt moeder haar weer zittend neer zetten.

Aan het eind spelen we nog een potje kwartet. Theofile, die slechthorend is, wil het samen met mij doen. Beetje onduidelijk of hij hulp wil of mij wil helpen, maar het is juist leuk om het samen te doen. Want dan kunnen we samen smoezen en tactiek bedenken. Hij is slim genoeg!

In de middag wil Menno, de bezoeker, graag naar Manfred Seth. Het weer wil alleen niet zo meewerken. Het gaat regenen. En de weg is al heel lastig, maar met regen wordt hij onbegaanbaar.

We wilden om 13.00 uur gaan, maar stellen het uit tot 14.30 uur. Hopelijk is dan droog en de weg wat meer begaanbaar.

Menno is met een klein autootje met driver. Een rastaman die Landry heet. Die komt ons halen met de auto. We rijden tot ongeveer de helft , zijn al 2x de auto uitgestapt omdat we vast dreigden te lopen. Dan besluiten we te voet verder te gaan. Landry gaat ook mee. Voor Menno is het wel lastig, hij heeft niet zo’n goede conditie en is niet fit. Maar met elke stap komen we een stap dichterbij. Onze zolen worden ook elke stap iets dikker door de rode klei die eraan vast blijft plakken.

Manfred Seth is een nazaat van Richard Kandt(even googelen). Hij is inmiddels bijna 80. Woont afwisselend in Duitsland en in Rwanda. Is nu vooral op zoek naar goede opvolgers voor het stuk geschiedenis dat de plek uitademt. Er zijn 3 gegadigden, vertelt hij. Hij doet in het kort zijn verhaal want er wordt weer regen verwacht en we moeten ook nog terug. Met name Landry vindt het geweldig. Hij is nu ineens op de plek waar hij tijdens geschiedenislessen alleen maar over kon lezen. Laten we hopen dat Sethi (zoals de Rwandezen hier zeggen) goede opvolgers vindt die de historie koesteren.

We schrijven in zijn gastenboek. Het is zijn 2e gastenboek, het 1e boek is verloren gegaan tijdens de genocide. Ik blader met hem terug in het boek om te kijken of ik de vorige keer ook heb geschreven. Dat was niet het geval, maar nu sta ik er in!

De terugreis gaat iets beter qua modder.

We eten samen en wisselen verhalen uit. Vier Nederlanders en twee Rwandezen, van 20 tot 70 jaar. Bijzonder en ook weer onverwacht. Ik hou er van.