monique-in-rwanda.reismee.nl

Week 20: Vriendschap in Rwanda met gebruiksaanwijzing...................

Zaterdag
Ben al om kwart voor 7 op het busplein, moet wachten op de bus die, volgens de ticketverkoper, om 07.20 uur vertrekt. Dat wordt vervolgens 07.40 uur. En volgens mij is dit de 1e keer dat ze echt te laat zijn.
Elie is met Frackson, onze nieuwe collega, al begonnen op mijn verzoek. Ik hoef niet overal bij te zijn dus begin maar gewoon. Frackson, uit Malawi, is daar leraar. Het duurt even voor hij wat los komt. Terwijl Elie en ik van alles vertellen en laten zien, zit hij geduldig te luisteren. Hij schrijft niets op, zegt niet zoveel én 1 keer lijkt het erop dat hij wat in slaap sukkelt…….. waardoor Elie en ik een veelbetekende blik uitwisselen.
Elie zegt later, hij houdt niet van schrijven. Maar als we klaar zijn, en we aan de lunch zitten, komt hij los. Hij heeft 4 kinderen in de leeftijd van primary tot university. Als ik zeg dat ik er 3 heb, zegt hij: maar 3? Are you lazy? Eh, is dit een grapje of serieus?
Hij heeft leuke verhalen over zijn leraarschap in Malawi en tijdens vertellen erover zie ik een gemotiveerde man. Dat geeft me wat meer vertrouwen dat hij als DTA kan werken.

Elie en ik zijn de enige gasten in dit hotel. Volgens Elie is dit een hotel dat gebruikt wordt door mensen die hier voor hun werk zijn. En het is nu weekend. Elie heeft een kamer op de 1e verdieping én ik zit helemaal bovenin op de 3e in het uiterste hoekje van het hotel. Verder weg kan echt niet.

We eten met zijn tweeën in de eetzaal die is aangekleed alsof er een sjieke bruiloft plaats vindt.
Het is dat Elie er al zit, anders had ik gedacht dat er een duur gezelschap moest arriveren. Verschillende wijnglazen, alles in het crèmekleurige, sjieke hoezen over de stoelen. En wij eten gewoon een gevulde omelet en African tea, hihi.
Tijdens het avondeten hebben we een erg leuk en goed gesprek. Er ontwikkelt zich al een tijdje een vriendschap die we beiden erg waarderen. Wat betekent dat in deze cultuur? We komen tot de conclusie dat we samen ook voorzichtig moeten zijn met de manier waarop we onze vriendschap uiten in het openbaar en tijdens de meetingen van onze teams.  Rwandese mensen kunnen ook erg jaloers zijn én vreselijk roddelen. Jaloezie kan hier grote gevolgen hebben: iemand proberen te vergiftigen komt regelmatig voor. Zeker bij de wat minder ontwikkelde bevolking.

Wat voor mij en de Nederlandse cultuur, gewoon is kan hier een andere betekenis hebben. En andersom. Bij ons betekent het lang vasthouden van iemands hand van het andere geslacht dat er misschien meer gevoelens zijn. Hier is dat heel gewoon: tijdens een gesprek of een praatje op straat houdt iedereen elkaars handen vast. Ook als je geen hand geeft, maar gewoon naast iemand staat, pakken ze je hand. Ik ben altijd op zoek naar het goede moment om die hand weer los te laten. Wil ook niet iemand beledigen. Haha en vandaag liet ik de hand los maar degene tegenover mij (een headteacher uit Ngoma waar Elie eerder werkte) pakte hem gewoon weer terug. En bleef me maar aankijken…… blijkbaar wilde hij graag contact.
Wij begroeten vrienden en bekenden met een omhelzing en 3 zoenen. In Rwanda betekent iemand omhelzen met 3 kussen dat er warmere romantische gevoelens zijn. Ik kan hem dus wel omhelzen wat hier best wel gebruikelijk is, maar dan zonder gezoen.
Inmiddels hebben wij samen verschillende begroetingen ontwikkeld, afhankelijk van de omgeving waar we zijn. Elie is natuurlijk wel getrouwd. Getrouwd zijn heeft hier vaak een economische reden en veel huwelijken zijn op die basis met daarnaast buitenechtelijke relaties/slippertjes met alle mogelijke gevolgen (door beide kanten). Dat wordt hier door heel veel mensen als normaal beschouwd. Consequentie van niet uit liefde trouwen, denk ik, maar uit andere belangen: onder de pannen zijn, op jezelf wonen en verzekerd zijn van het inkomen van de man, een gezin stichten.
Het huwelijk van Elie is gebaseerd op wederzijds respect. Het begrip uit liefde trouwen is wat lastig voor hem, maar hij neemt zijn huwelijk én zijn gezin serieus. Doordat hij zich in zijn werk steeds verder ontwikkelt met name door de internationale contacten, loopt hij wel het risico dat er een kloof ontstaat. Daar is hij zich van bewust en hij probeert haar zo goed mogelijk mee te trekken en haar eigen uitdagingen aan te gaan. Want zegt hij: ik respecteer mijn vrouw, mijn vrouw respecteert mij. Dat siert hem! Heb al een paar keer gevraagd of hij wel echt een Rwandees is. Tuurlijk, is dan zijn antwoord. Wat mij betreft in ieder geval niet de doorsnee Rwandees.

Zondag
Franckson is vandaag beter bij de les. Waarschijnlijk was hij gisteren eigenlijk te moe, wat ik ook snap. Hij heeft nog geen tijd gehad om te settelen, wordt gelijk overal in gesleept en we storten een hoop informatie over hem heen. En het kan helaas even niet anders, Elie moet morgen beginnen in Kayonza. Voordeel is wel dat Franckson uit een Afrikaanse cultuur komt, dus dat zal voor hem niet zo’n grote verandering zijn. Qua dagelijks leven en ook het onderwijssysteem is nagenoeg gelijk.

Hij maakt nu wel notities, vraagt goed door. Wordt hopelijk een serieuze collega die het team aan kan sturen én met ons kan samenwerken. Wat fijn is, want niet alle internationale collega’s (zeker degenen uit Afrika of Azie) nemen hun werk even serieus. Er lopen hier een paar portretten rond die zich naar hun SLFs of andere Rwandezen echt verschrikkelijk gedragen, zoals tegen ze schreeuwen. Die blijven hangen in de hierarchie van hun eigen land.

We zijn al voor tienen klaar! Met Elie naar het station om door te reizen naar Kayonza. Waar hij naar zijn gezin kan en ik incheck in het hotel om morgen op het sub-office te werken. De buschauffeur is zo vriendelijk om me nog wat verder mee te nemen dan het busstation en me bij Silent Hill af te leveren. Scheelt 30 minuten lopen met zware bepakking.

Maandag
Een stuk tekst getypt op mijn telefoon omdat ik (sufferd) de oplader van mijn laptop in Kayonza heb laten liggen! Gelukkig ga ik daar overmorgen weer heen, Elie bewaart mijn oplader zolang.
Hebben de hele dag weer samen aan verschillende data en klussen gewerkt. VSO krijgt door dat Elie een hele goede serieuze DTA is. Hij is zelf heel verbaasd, er zijn nu managers die zijn telefoonnummer doorgeven aan anderen die hulp nodig hebben, Anders (de hele grote baas van BLF) heeft hem persoonlijk gevraagd of een acting DTA ook een DTA kan zijn en Philbert belt hem nu ook om dingen te vragen. Heb hem gezegd dat hij veel te bescheiden is maar tegelijkertijd is dat natuurlijk ook zijn kracht.
En heb hem vandaag gevraagd of man en vrouw in Rwanda eigenlijk wel goed bevriend kunnen zijn. Hij was zeer resoluut: in de Rwandese cultuur kan dat niet. Goed bevriend zijn, kan alleen in je huwelijk. Als je single bent en je raakt goed bevriend met iemand van het andere geslacht, wordt er verwacht dat je met elkaar trouwt. Onze vriendschap wordt beschermd door het feit dat we collega’s zijn. Als we dat niet waren, had het niet gekund. Daarnaast heeft hij al vaker met Muzungus gewerkt en meer geleerd over andere culturen. Hij is open minded, houdt niet voor 100% vast aan zijn eigen cultuur maar respecteert deze wel. Wij kunnen samen overnachten in een hotel (ver van elkaar, daar zorgt het hotel wel voor) en samen een Fanta…… drinken op het terras omdát we collega’s zijn. Zijn vrouw weet dat hij veel met mij werkt, dat we veel lol hebben en dat we gesprekken als deze voeren.
Ze begrijpt en respecteert dat, zegt hij.
Ik moet zijn gezin maar eens snel ontmoeten......... wordt er steeds nieuwsgieriger naar.

De terugreis vandaag was er 1 om niet te herhalen. Ben pas om 5 uur weggegaan, moest 20 minuten wachten op de 1e bus naar Kabarore. Het werd een Yahoo bus in plaats van Excel. Bijzondere trip. De buschauffeur had wat strubbelingen met wat mensen in de bus die of niet hadden betaald of te ver meereden. Zijn portier floepte steeds open. Onderweg had hij 2 akkefietjes met een Excel bus die hem in wilde halen wat hij blijkbaar niet wilde en dus ging hij harder rijden. En troefde hem vervolgens weer af op het eerstvolgende busplein. Het werd schemerig en de bus voldeed niet echt aan goede verlichting, volgens mij. Er kwam namelijk iemand naast ons rijden en de passagier hield een heel verhaal. En tegenliggende vrachtwagens en auto’s deden hun groot licht aan of knipperden met de lichten. Daarna werd het donker en langs de weg lopen dan ook nog steeds mensen en kinderen die niet meer te zien zijn. Denk zelfs dat er iemand is aangereden. Niet door ons, maar door een truck. Die stond stil op de weg en er lagen afgerukte groene takken voor en achter als markering, grote groep mensen langs de weg om 2 zittende, huilende vrouwen in de berm.
Ik ben gelukkig wel veilig aangekomen maar gelijk besloten om de volgende keer in het hotel te blijven en dan de volgende ochtend heel vroeg te vertrekken. Veel veiliger. Wilde VSO niet onnodig geld uit laten geven, maar FOO Theo heeft gelijk. Nachtje na het werk boeken is veiliger.
Gelukje! Er waren eieren te koop en met een pak melk en pinda’s weer wat eten in huis. Kwam Anna en Olive nog tegen en even bijgekletst. Ik loop langs de hoofdweg terug en er komt al gauw een meisje van een jaar of acht naast me lopen die boodschappen heeft moeten doen. We lopen samen op, ze kijkt voortdurend om zich heen. Het lijkt erop dat ze zich veiliger voelt naast mij. Dus pas ik mijn tempo beetje aan. Geen probleem. Ze zegt keurig bye als ze af moet slaan naar huis, dicht bij mij straat.

Dinsdag
Samen met nieuwe SLF Emmanuel en SLF Bigabo (die zo vriendelijk is om ons te supporteren) doen we een bezoek aan de sector PLC van Gitoki. Dit is een bijeenkomst (Professional Learning Commitee) van headteachers van deze sector en wordt geacht maandelijks plaats te vinden.
Als BLF proberen wij hier bij te zijn in een adviserende rol en er wordt geacht ons op de agenda te zetten. Het plannen/bijwonen van deze PLCs was het afgelopen jaar verschrikkelijk. Ik heb beloofd er nu een speerpunt van te maken. Als ze ons op tijd inlichten, geef ik prioriteit aan het bijwonen van hun PLCs. Broodnodig om door te laten dringen dat BLF iets is om serieus te nemen.
En dus niet zoals vanmorgen dat een HT van Rugarama sector mij om 06.30 uur een appje stuurt dat er vandaag een PLC van zijn sector is. Dat krijg ik dan niet meer voor elkaar.

Was een goede meeting! Deze HTs hebben een aantal klassen van de school bezocht en feedback gegeven aan hun collega. Ingezoomd op data-analyse en waarom dat zo belangrijk is. En kon mooi even terugblikken op de orientaties van hun SSLs en hoe ze van plan zijn deze te gaan supporteren zodat ze hun werk kunnen doen. Ruimte maken in hun lesrooster, bijvoorbeeld!

Mama Ali haalt haar gemiste kans om huis en was te doen, in. Queenie komt spelen, het is echt een slim meisje! We spelen memory, wat ze heel gauw door heeft. Allerlei oefeningen met pittenzakken voor de coördinatie en breinstimulatie en volleyballen in mijn woonkamer met een strandbal. Ze heeft veel plezier!

Woensdag
En weer op naar Kayonza! Ben er net voor half 9, Elie is er al. Hij heeft ontzettend veel zin om weer in dit kantoor te werken en is de materiaalkamer aan het opschonen. Even later komt ook Frackson aan en Emmanuel, acting DTA van Kayonza die vandaag zijn laatste klus afrond omdat Elie het vanaf nu van hem overneemt. Heb even een 1 op 1 gesprek met hem om te peilen wat hij ervan vindt dat nu geen DTA meer hoeft te zijn. Hij vindt het absoluut niet erg: this job is too complicated, zegt hij. En hij kent Elie goed en is blij dat die nu de leiding overneemt.
Manager David moet met de bus vanuit Kigali komen en stuurt een bericht dat hij laat is. Maar we kunnen alvast beginnen met het samenstellen van ons rapport. Ik doe eerst mijn eigen klussen, heb eindelijk een printer tot mijn beschikking. Heerlijk! Print een goede voorraad van alle formulieren die de komende tijd nodig zijn. Als David er eenmaal is, zie ik al dat hij platgegooid is met mailtjes en hij wordt continu gebeld. Dus vraagt hij nog een keer of wij zelf het rapport willen samenstellen en vraagt een vrijwilliger. Elie zegt na 30 seconden: ik wijs Monique aan. Ja joh, doe mij die rotklus! Maar denk ook dat het op deze manier het snelste gaat. Van Elie had ik het rapport al ontvangen, dus die gaat voor David andere klussen doen. Ik zit dus het rapport samen te stellen met aan ene kant Emmanuel die ongeveer in mijn laptop kruipt om het allemaal te volgen en aan de andere kant Frackson die op deze manier wordt ingewerkt in welke informatie er allemaal in het rapport moet. Heb het na anderhalf uur voor elkaar. Daarna sleep ik David uit zijn kantoor, we willen lunchen. Hiervoor moeten we eerst 20 minuten lopen en met 3 Rwandezen en 1 Malawiaan schiet het niet echt op. Er raken 2 Rwandezen en 1 Malawiaan steeds meer achter. Uiteindelijk ga ik er maar tussen lopen en het tempo opvoeren. David grijpt onder het lopen mijn hand en dat is de gelegenheid om hem uit te leggen wat dat in mijn cultuur betekent. Hij is oprecht geïnteresseerd en vervolgens hebben we nog een heel gesprek over homoseksualiteit en LGTB. Wel knap: hij worstelt hier echt wel mee maar geeft wel de SIG-training hierover en doet dat eigenlijk best ok! Na de lunch is mijn FOO Theo ook in het sub-office met de VSO car en hij wil me persé daarmee naar Gatsibo brengen. Hij gaat nog net niet op zijn knieën maar vraagt het wel 5 keer. Ik vind het ook wel prettig, scheelt me weer een busrit. En omdat ik vanochtend al veel heb kunnen doen, hoef ik eigenlijk niet in Kayonza te blijven overnachten. Vandaag teruggaan betekent dat ik morgen weer een vergadering met HTs kan bezoeken in een adviserende rol. Met Elie besloten dat wat we nog samen moeten doen, niet echt haast heeft. En dus mag Theo me meenemen naar Gatsibo, waar hij heel erg blij mee is. Heb hem al een hele tijd niet meer gezien en gesproken. Hij heeft bijna de hele rit zijn hand op mijn bovenarm of aait over mijn hoofd. In andere omstandigheden zou ik dat ongemakkelijk vinden, maar inmiddels ken ik hem goed genoeg om te weten dat het een manier is te laten weten dat hij me graag mag en dus kan dit. In Rwanda dan. En omdat we collega’s zijn. Hij checkt even gauw mijn huis of alles nog in orde is en vertrekt dan naar het hotel. Morgen wil hij een veldbezoek doen en mijn nieuwe SLF een verrassingsbezoekje bezorgen. Ik zoek dus nog even uit waar mijn SLF morgen uithangt. Heb nog een lang Whatsapp gesprek met mijn andere SLF Bigabo, die graag van volunteer naar international volunteer wil, dus in een ander land aan de slag. VSO Rwanda heeft een oproep gestuurd naar alle national volunteers en hij is erg geïnteresseerd. Of ik hem wil begeleiden in dit traject.
Zag Elie ook al naar deze mail kijken vanmorgen, maar eens checken of hij ook dit idee heeft opgevat.

Donderdag
Geregeld dat ik pas om 10.30 uur op de school van Olive hoef te zijn. Ben heel benieuwd, ik ken Olive alleen privé, dit is de eerste keer dat ik in functie haar school bezoek. Maar wel fijn dat ik pas om 10.15 uur weg hoef. Kan ik even rustig opstarten.
Weer een goede vergadering! Met 10 HTs, de director of studies en de onderwijsinspecteur doe ik eerst een lesobservatie (met de onderwijsinspecteur en Gilbert, mijn favoriete HT) in een P3 met weer meer dan 60 kinderen. De leraar begint goed door kinderen te vragen wat ze later willen worden. Leuk vanuit de kinderen de les opbouwen. Helaas raakt hij daarna verstrikt in wat hij ze wil laten zeggen. Ze moeten zelf komen op woorden als farming, making and repairing, cooking, defending the country. Dit weten ze wel in het Kinyarwanda maar in het Engels is het lastig. Ik adviseer hem om de woorden die hij ze wil laten zeggen, vooraf kriskras op het bord te schrijven en een paar keer met ze door te nemen. Daarna kunnen kinderen bij het beroep bedenken wat diegene doet en hebben dan steun aan de woorden op het bord. Hij gebruikt de pupilactivity books, de intentie is goed. Alleen gaat hij ze zelf uitdelen en dat kost veel tijd en hij heeft geen overzicht meer. Adviseer hem om 2 of 3 pupils hiervoor verantwoordelijk te maken en ook voor het innemen. Zodat hij overzicht kan houden – goed klassenmanagement is heel belangrijk met zóveel kinderen. En ineens gooit hij er een liedje in, wel Engels, maar de bedoeling ontgaat me. Daarna moeten ze een schrijfoefening doen uit het pupilbook: de woorden compleet maken door er een letter voor te zetten. Dus voor .octer komt de d, voor .armer de f, etc. Echter, er zijn niet genoeg notebooks en pennen. Ze moeten dus samenwerken en dat lukt niet. De slimmerikken schrijven snel de woorden in hun schrift, de rest zit erbij en kijkt ernaar. Advies: gebruik de show-me-boards uit de ECMbox! Er zitten er meer dan 60 in en je kunt ze ook zelf maken. Alle kinderen kunnen de oefening dan doen! En je kunt heel snel checken of ze het goed hebben gedaan.
En tot slot: leer de namen van je leerlingen! Dat gaat je zoveel opleveren!
Deze feedback kon ik helaas niet 1 op 1 geven; alle geobserveerde leraren werden bij elkaar geroepen en we hebben allemaal onze bevindingen gedeeld. Gelukkig gaven de HTs ook veel positieve feedback. Maar voor de leraren was deze setting niet zo fijn, denk ik.
Dus heb ik naar alle leraren uitgesproken dat ik het ontzettend waardeer dat ze zó hard werken en zó hun best doen om aan zóveel kinderen tegelijk les te geven. Dat het niet gemakkelijk is! En laat de HTs ze flowers en applaus geven.
En kan het niet laten om nog maar eens te vermelden dat de Toolkits en de andere materialen van BLF het ze wat makkelijker kan maken als ze ze gaan gebruiken.
Wederom was dit een goede vergadering! De presentatie over de SSLs orientations viel in goede aarde, ze willen heel graag die informatie ontvangen! Er wordt zoveel over hun hoofden heen besloten, hun leraren worden zo vaak weggeroepen zonder dat ze eigenlijk weten waarvoor: een training, een groepsmeeting of een test. Allemaal met de goede bedoelingen, maar ze raken zo wel de controle kwijt en dan krijg je hakken in het zand.
Daarna is er eigenlijk nog lunch in Kabarore waar ik voor uitgenodigd word. Maar ik voel me de hele ochtend al niet zo heel erg fit, mijn darmen zijn wat van streek én dan valt het lokale Rwandese eten niet zo goed. En niets eten tijdens de lunch is erg onbeleefd. Dus verontschuldig ik me met deze reden en ga lekker naar huis.

Eenmaal thuis heeft Elie eindelijk Skype op zijn laptop kunnen knutselen en we doen een proef! Haha, ik zie in beeld een donkere cirkel (zijn hoofd) en de omtrek van 2 oren. Niet echt prettig om tegen te praten. Even een goede plek uitzoeken zonder tegenlicht en je scherm wat bij draaien graag. En ja hoor, mijn vermoeden was juist. Hij heeft zich inderdaad ook aangemeld om te kijken of hij een international volunteer kan worden ergens. Ik zie een big smile als ik hem ernaar vraag. Een hele uitdaging, Elie! Vooral als je nog nooit buiten Rwanda ben geweest en ook in je eigen land niet veel hebt gereisd. En wat zal dat voor je gezin betekenen? Kunnen ze mee, wil je ze achterlaten? Allemaal vragen die hij pas in het proces kan gaan ervaren, denk ik. Maar denk ook zeker dat hij een hele goede internationale kan zijn, hij heeft zoveel skills!
Ben heel benieuwd naar dit vervolg!

Louise zit sinds dinsdag in Nepal, die begint aan een nieuw VSO avontuur.
Gerjanne heeft een visum voor 3 maanden, in die periode moet ze zich bewijzen, en ze is druk bezig met een sport- en spel evenement in haar dorp. Met o.a. leerkrachten, de voetbalcoach, Eliah als basketbalcoach en Mutujoba ook als begeleider. Er vallen steeds meer kwartjes op de goede plek in dit proces, ze gaat als een speer!

Vrijdag
Vandaag werk ik vanuit huis, even wat gas terug na 11 dagen achter elkaar overal naar toe om te supporteren en mijn werk te doen. En zoals vaak, als je de tijd en ruimte hebt, stort ik emotioneel en fysiek wat in. Veel dutjes op de bank en er komen emoties bovendrijven: fijn zo'n vriendschap maar moet je straks weer achterlaten, ik ben hier nog maar 4,5 maanden, die vliegen voorbij! Weet ook nog niet zo goed waar ik aan toe ben; ik sta met 1 been in Nederland en met 1 been in Rwanda, zo voelt het af en toe.
Pfffff, lastig! 

Note: “the views expressed in this blog are the author’s own and do not necessarily reflect those of VSO”

Week 19: Ik vind je lief, Oma .......... logee, Peace Corps middag, schoolvisits!

Ik vind je lief, oma!
Ik weet dit natuurlijk al véél langer, maar het mag nu ook EINDELIJK in mijn blog! Dochter Marloes en schoonzoon Bart krijgen in augustus een kleintje. Wat een verrassing!
Ik heb al eerder iets laten vallen in mijn blog in de trant van: onverwacht nieuws uit Nederland. Collegaatje Monique reageerde al heel snel: Wat! Is je dochter zwanger? Ai, dat mocht de wereld nog niet in. Dus heb ik haar snel op het verkeerde been gezet. Sorry, Monique (heb het inmiddels al goed gemaakt) én snel mijn tekst nog aangepast. Maar nu mag iedereen het weten!
Leuk! zo’n kleintje. Aan de term “oma” moet ik alleen nog wat wennen………..
Dit heeft natuurlijk gevolgen voor mijn jaar in Rwanda. Hoe en wat precies weet ik nog niet, maar heb recht op 3 maanden compassionate leave. Dat betekent dat ik vanaf 1 juli weer in Nederland ben tot 30 september in ieder geval. Als ik daarna nog weer naar Rwanda wil, moet dat op een nieuw contract. Of dat kán en of ik dat wil, kan ik nu nog niet zeggen. Weet wel dat ik nog steeds vind dat ik mijn werk nog niet voor de volle 100% uitvoer, voel me nog steeds een redelijk nieuwe DTA. Het idee dat ik over 5 maanden hier klaar ben, voelt als erg snel en te kort.
Maar daar kan ik over een maand misschien wel heel anders over denken, we gaan het zien. Volgens mij voelt elk vertrek hier als: ik ben nog niet klaar! Dat ben je volgens mij namelijk nooit in dit soort werk. Wordt vervolgd!

Zaterdag/zondag/maandag
Zaterdag: vandaag is het National Heroes Day. Dat wordt gevierd in Rwanda en omdat deze dag in het weekend valt dit jaar, is maandag een extra vrije dag. Van de Heroes Day krijg ik hier in de binnenlanden verder niets mee.
Vandaag komt Gerjanne een paar dagen logeren. Ze is in Kigali en moet daar volgende week weer een paar dagen zijn. Dus besluit ze om het weekend bij mij door te brengen. Gezellig!

Er zit een nieuw slot op de poort, maar ik heb nog steeds geen sleutel. Als ik Gerjanne van de bus wil halen, besluit ik dan maar om mijn truc met de autopoort weer toe te passen. Zodat ik zeker weet, dat ik er ook weer in kan. Vijf minuten nadat ik dit heb gedaan en binnen nog wat aan het rommelen ben, komt buurman Francois me de sleutel brengen. Prima timing! Knutsel de autopoort weer dicht en vertrek naar het busplein. Haal haar van de bus en dan samen nog even naar de markt om te kijken of ik daar nog wat groente en fruit kan kopen. In de verte zien we een Muzungu lopen met een héle grote hoed op. Ziet eruit als een echte Amerikaans toeriste. Ze loopt ook richting de markt. Even later ontdekt ze ons en spreekt ons aan.
Mary Beth js Amerikaanse, komt uit Kansas, is in de 60 en net in Kabarore komen wonen. Ze gaat voor het Peace Corps 1 jaar lesgeven op het Teacher Trainings College. Samen met een mannelijke collega uit de Oekraïne. Had al over mij gehoord en was blij dat ze me al zo snel tegenkwam.  We wisselen telefoonnummers uit en dan vervolgen we onze weg naar de markt. Het is super rustig (wel lekker!) en ik kan zowaar alles gewoon krijgen. Top!

Als we later buiten zitten, komt er een man de poort binnen wandelen. Het is al een wat oudere man, probeert wel wat Engels te praten, maar is lastig te volgen.  Hij maakt een gebaar alsof hij eten wil.  Gerjanne probeert het in het Kinyarwanda maar dat brengt geen duidelijkheid. Hij woont vlakbij, hij houdt van ons (I love you), zegt hij en we hebben de indruk dat hij om eten óf om geld vraagt. Ik haal Alex erbij. Die maakt een vriendelijk praatje met hem, zorgt dat de man afscheid van ons neemt en loopt met hem de poort uit. Dat hij helemaal meeloopt, is een teken dat deze meneer wel belangrijk is. Hoe verder je je gast wegbrengt, hoe belangrijker hij is. Bij terugkomst volgt zijn uitleg: het is één van onze buren, local leader in de community, maar wél aangeschoten. Hij komt af en toe bij hen om geld vragen zodat hij een biertje kan drinken. Nu kon hij ons natuurlijk niet voorbij lopen omdat we voor mijn huis zaten en dat zou héél onbeleefd zijn!

Zondag: lekker thuis, buiten zitten, kletsen met Gerjanne en even niets doen voor het werk. Voelt dus echt als weekend! Het weer is hier, voor deze tijd van het jaar, erg ongewoon. Het is nu overdag droog. Aan het eind van de middag, de rest van de avond en ’s nachts regent het hier pijpenstelen. Iedereen klaagt erover. Het regenseizoen had nu klaar moeten zijn, het lijkt erop dat hij nu pas begint. In Gatsibo mogen we echter nog steeds niet klagen, in de rest van Rwanda is het af en toe noodweer, stromen de straten in Kigali onder én op andere plekken zijn flinke landslides (landverschuivingen door de modder vanaf de heuvels) met grote gevolgen voor de plaatselijke bevolking.
’s Middags maken we nog een wandeling en verkennen een stuk waar ik nog niet geweest ben. En ja hoor, dan komen we onze local leader weer tegen. En die is niet blij! Reageert niet op onze begroeting en kijkt stug. Heel jammer, maar ik ga echt geen geld geven. Bedelen is hier overigens ook ten strengste verboden: of je nu belangrijk bent of niet, maakt niet uit.

Maandag: Gerjanne wil na de lunch weer vertrekken. Als we aan de lunch zitten, krijg ik een berichtje van Sally (andere Peace Corps meisje hier): we zitten met een aantal bij Hillside Bar, kom je ook? Leuk! Ik sluit aan als ik Gerjanne op de bus heb gezet. Kende deze bar nog niet, maar het is tot mijn verrassing een hele leuke plek. Achter de ingang is een grote binnenplaats met kleine overdekte zitruimtes waar je met je groep kunt zitten. En met simpel, maar lekker eten en een biertje of frisdrank. Helaas geen wijntje tot grote teleurstelling van Mary Beth.  Er zijn 6 Peace Corps ladys neergestreken: 4 ervan werken op één van mijn scholen, Mary Beth dus op het TTC en Sofia werkt in Nyagatare als health officer. Supergezellig! Zo gezellig dat er besloten wordt om dit maandelijks te herhalen. Bij toerbeurt in Gatsibo, Kayonza en Nyagatare. Ik ben ook van harte welkom. Ze hebben met elkaar ook nog een boekenclub. Of ik daar aan mee wil doen. Ga het proberen, weet alleen niet of ik in een maand een boek in het Engels kan lezen. Voor hen is dat natuurlijk normaal, maar ik ga een poging doen.

Thuis moet ik toch echt even aan het werk! Flinke lading mails eruit. Moet mijn maandschema al weer aanpassen. De SSLs orientaties van Elie zijn verschoven naar donderdag en vrijdag en dus kan onze meeting niet doorgaan. David moet bedenken wanneer dan wel, maar dat zal ik wel op het allerlaatste moment horen, denk ik. Morgen eerst op schoolvisit met Jean de Dieu.

Dinsdag
Augustin is bijna een uur te laat! Kon hem zelf niet bellen omdat mijn airtime op is én dus stuur ik Damascene er achteraan. Jean de Dieu is ook niet te bereiken. Moet aankomende review meeting het maar eens hebben over communicatie en bereikbaarheid.
Tijdens het wachten schieten er al weer scenario’s door mijn hoofd. Als hij maar niet dronken is……… als er maar niets is met zijn gezin……….. Maar hij verschijnt uiteindelijk gezond en nuchter, dus kunnen we op pad. Het is droog, redelijk zonnig maar nog wel koud op de motor. Weer een prachtige route!! Van bijna een uur. Vandaag is dan ook eindelijk mijn eerste echte officiële schoolvisit zoals het hoort. Vier klassenobservaties, groepsmeeting met alle leraren. Ik word er helaas niet blij van, met één uitzondering. De toolkits (boeken) voor de leraren liggen allemaal keurig in de bibliotheek en zijn nog gloedje nieuw! BLF draait hier al 2 jaar, hoe dan?  Deze boeken (zelfstudie) zijn voor de leraren persoonlijk eigendom en niet voor de school. Er is niet in gelezen, laat staan geschreven. Kortom, gewoon niet aangeraakt én er is op deze school helemaal niets mee gedaan!! Ze zijn al ontmoedigd als ze naar het boek kijken, het is zó dik!! SD cards zijn kwijt, de duurste telefoon is ook kwijt. Gelijk besloten dat ik komende maand weer naar deze school ga. Ga met de Engelse leraren gewoon beginnen met zelfstudie. Samen aan het boek beginnen. Zachtjes over de drempel heen duwen. En desnoods kom ik de maand daarna weer……..

De Engelse leraar die we observeren, heeft het ontzettend lastig. Heb zo’n idee dat hij nog niet zo lang leraar is. Mijn vermoeden is juist, hij is in 2008 van het TTC gekomen en staat nu pas voor de klas! Hij worstelt vreselijk met de lesdoelen, het is ook echt veel te moeilijk voor P2: de school time table en dan de tijden in het Engels zeggen. Hij schrijft ze als digitale tijden op het bord en draait de volgorde om. In plaats van 20 over 7 zegt hij: seven past twenty. Er is 1 grote jongen (volgens mij een aantal jaren ouder dan zijn klasgenoten) die er redelijk uit komt. Omdat deze slimmerik alles wat de leraar zegt ondertussen opschrijft. De rest blijft stil en de leraar heeft, denkt hij, geen andere keuze dan deze leerling steeds het woord te geven. Ik zie de leraar ook steeds ongemakkelijker worden, arme man! Volgende maand ga ik met hem aan de slag. Weer zo’n moment dat ik denk: Waarom heb ik 95 scholen!!!!

Met de rekenleraren bespreken we de ECMs box. Nee hoor,  ze hoeven geen uitleg, ze hebben nergens vragen over. Maar als we gaan vertellen over een aantal materialen zijn ze heel verrast. Oh nee, dát wisten we allemaal niet. Eén van de leraren vat de koe bij de horens en neemt gelijk materiaal mee naar haar klas. Toevallig observeren we daarna haar les én daar word ik heel blij van! Met het materiaal én haar goede positieve én enthousiaste houding, krijgt ze alle kinderen actief. Ze wisselt heel goed af tussen de hele groep, kleine groepjes én individuele aandacht. Alle kinderen zijn betrokken! Jean de Dieu bespreekt met haar waar ze nog aan kan werken. Onze complimenten komen volgens mij niet binnen. Of ze durft het niet te laten zien?

Erg leuk vandaag is dat Jean de Dieu tijdens de lunchpauze het voor elkaar krijgt om alle kinderen die zich buiten om me heen verzameld hebben (primair en voortgezet onderwijs) Rwandese liedjes te laten zingen. Ze moeten even over de drempel, maar het lukt!  Erg gaaf!
De headteacher heeft inmiddels door dat zijn school behoorlijk achterloopt en belooft bij het weggaan dat bij mijn volgende bezoek alle “mistakes” weg zijn. Ik geef aan dat er een hoop beter kan maar dat we dat in kleine stapjes gaan doen en dat ik snel terugkom om te helpen. Nu maar hopen dat ik het ook waar kan maken………..

Woensdag
Dagje thuis, “vrij” genomen omdat het erop lijkt dat ik komend weekend met Elie en de nieuwe DTA uit Malawi in Nyagatare ga werken. Elie heeft een 2-daagse introductie voor hem bedacht én ik heb besloten om erbij te zijn. Omdat er heel veel onderdelen zijn waar ik ook echt nog wel meer over moet weten. Mijn manager gevraagd en die heeft het goedgekeurd. Het moet van hem ook in het weekend, hij heeft Elie 2 vrije werkdagen beloofd. Ik regel het zelf, ook al betekent een dagje thuis dat ik ook wel achter de laptop zit voor het werk. Maar dan hoef ik in ieder geval niet om 06.00 uur al te vertrekken én ik kan rustig naar de markt. Zaterdag en zondag daar en dan doorreizen naar Kayonza om daar maandag met Elie aan de data van Kayonza te werken.
Hoop dat mijn hotels op tijd worden geboekt. FOO Theo is al vanaf zondagavond in het KingFaysal Hospital in Kigali, zijn vrouw ligt daar in” a critical health condition”. En meer kom ik niet te weten. Ik kom er toevallig achter omdat ik hem vraag om hotels te boeken en hij me dit antwoord stuurt. Kan dus ook niet inschatten hoe “critical” het is. Dus heb ik hem een berichtje gedaan dat ik ze beiden in gedachten heb en de wens uitgesproken dat God bij ze is. Dat is iets wat ik zelf nooit zeg, maar ik weet dat het hier een grote steun is als je zoiets uitspreekt. 

Morgen om 06.00 uur vertrekken, dus ga op tijd naar bed!

Donderdag
Wekker op 05.00, maak een flink ontbijt van 2 bananen, 2 passievruchten en havermout erdoor én een poederkoffie van verse melk. De truc een liter verse melk kopen, die koken en gewoon in de pan laten staan zonder deksel werkt goed. Maar de liter moet wel binnen een dag op, dus heb ik besloten mijn koffies alleen met melk te maken en dus niet met water. Smaakt prima! Mijn darmen moeten alleen nog even wennen aan deze, voor mijn doen, overmatige melkconsumptie.

Tijdens mijn ontbijt gaat het regenen! Ik doe een sms naar Augustin dat we wachten tot de regen stopt en een Whatsapp naar Damascene. Ook in zijn regio regent het en dus wachten we eerst af. Om 07.00 uur besluit ik te gaan, de regen is al een tijdje gestopt en de lucht begint wat te breken. Damascene heeft besloten naar een andere school te gaan omdat het in het gebied van de school waar we naar toe wilden, nog steeds slecht weer is.
Het is een lagere school én een school die het goed doet! Ze zijn vorig jaar als nieuwe school begonnen met alle klassen en staan qua resultaten nu al bovenaan. Ik observeer een Engelse en een rekenles in P3 en wordt aangenaam verrast. Dit team heeft vorig jaar besloten opnieuw in Toolkit 1 te starten omdat ze veel nieuwe leraren hadden. En dat werpt zijn vruchten af: ik zie heel veel onderdelen uit de Toolkit voorbij komen. Kan hier en daar nog wat suggesties doen, maar het is alleen om het nóg beter te maken. Beide leerkrachten zijn echt goede teachers. En dat terwijl ze een klas van meer dan 60 leerlingen hebben……… Feedback én de uitleg van de ECMbox doen we in het “buitenkantoor.” Daar zittend zie ik de sportleraar ook al lesgeven aan zeker meer dan 60 kinderen, in haar uppie! Petje af.

Ga op tijd met Augustin weer richting Kabarore omdat de regen weer dreigt. Heb Bigabo gevraagd om in Kigali een regenpak voor Augustin te kopen. Tot die tijd laat ik hem mijn regenjas van VSO gebruiken, ik gebruik de regenbroek én mij eigen jackje (die voor waterdicht door gaat). Met een beetje regen lukt dat wel, als het met bakken valt, wordt het verhaal anders.

Vrijdag
Weekly review meeting met mijn team in Akagera Hotel. Ben gisteravond bedolven onder mailtjes van manager DEM die allemaal, urgent of very urgent waren. Gelijk maar teruggemaild dat ik duidelijke instructies nodig heb voordat we eraan beginnen én deadlines. Is urgent morgen en very urgent vandaag? Hij belde vandaag tijdens de meeting en zo kwam ik erachter dat hij die mailtjes nog niet had geopend. Wat ik hem niet kwalijk neem, ze krijgen echt zoveel mail op een dag en weten niet hoe ze daar structuur of een volgorde in moeten aanbrengen. Dus, bij alles wat ik communiceer, zorg ik ervoor dat ik zelf erachteraan blijf gaan. Op een vriendelijke manier. Ik moet ook steeds weer uitleggen wat gevolgen zijn van beslissingen die hij neemt. Ze vinden het heel lastig om oorzaak en gevolg te koppelen en/of verbanden te zien. Dus…… als we volgende week weer data moeten verzamelen, heeft dat gevolgen voor de kwantiteit en kwaliteit van onze schoolvisits en moet hij zich ervan bewust zijn dat we onze doelen daarvoor niet gaan halen. Hij moet zich verantwoorden over de resultaten en zich dus realiseren dat wij niet zomaar allerlei klussen kunnen opknappen voor anderen omdat wij toevallig het veldteam zijn. Het is heel handig dat wij in het veld rondlopen én alle scholen, headteachers en leraren kennen. Maar als wij voor ieder project, burgemeester, het Rwanda Education Board, British Council, EDT etc. steeds gegevens moeten verzamelen, komen we aan ons eigen werk niet toe. Wat echt funest is voor de motivatie van mijn team! En die van mij!

Nieuwe SLF Emanuel gaat eerst nog een paar dagen meelopen met zijn collega’s. Hij is hier neergeplant maar heeft nog steeds geen tablet of telefoonlijn. Zonder die 2 onderdelen kan hij echt het veld niet in. Bel dus even met FOO Theo die dit moet organiseren. Zijn vrouw is gisteren weer naar huis gekomen. Ze heeft nog wel pijn, zegt hij, maar het komt goed. Zelf is hij gisteren alweer naar Nyagatare gereisd! Zijn vrouw achterlatend in de zorgzame handen van familie en vrienden. Mijn berichtje hebben ze erg gewaardeerd.

Verder geprobeerd wat lijn te krijgen in de communicatie over en weer. Informatie komt op allerlei manieren binnen: e-mails, whatsapps, telefoontjes en sms. Ik reageer dus ook via allerlei kanalen terug maar vind het erg onoverzichtelijk allemaal. Ik kan soms niet eens meer een boodschap terugvinden zonder alle kanalen bij langs te gaan. Afgesproken dat de hoofdcommunicatie verloopt via Whatsapp. Ook het versturen van bestanden kan via dit kanaal en voor hen is dit het prettigste werken, vinden zij.

Bij thuiskomst gelijk op jacht naar eieren, wat helaas niet lukt! Echt balen, want eieren zijn voor mij hier echt een soort van overleving. Gelukkig ben ik de komende 3 dagen in Nyagatare en Kayonza in beide hotels: wat betekent warme douches en genoeg voedsel, inclusief eieren. Alleen zo jammer dat ze die bont en blauw koken……………

Marloes is vandaag jarig, alweer 26! Hiep, hiep, hoera!
Vanavond nog even Facetimen, als dat lukt……….

Note: “the views expressed in this blog are the author’s own and do not necessarily reflect those of VSO”

Week 18: trainen van SSLs, blaming and shaming, poortperikelen én teamuitbreiding

Weekend
Zondag wat omgehangen. Vanuit Nederland een USB ontvangen met 7 seizoenen Chicago Fire, heerlijk om bij te relaxen. En alvast wat werk gedaan.

Maandag
Thuis gewerkt. Trainingsessie voorbereid, allerlei andere klussen gedaan. Tot mijn grote verbazing is SLF Esther vandaag al begonnen in haar nieuwe baan. Gewoon, zonder het te melden aan mij of aan mijn manager. Mijn SLFs waren wel op de hoogte en vinden dat dan heel gewoon. Echt verkeerde timing: nu missen we een trainer deze week en al haar werk heeft ze gewoon laten vallen.
Dat kan natuurlijk niet!
Dus ben ik vandaag voornamelijk bezig met haar ervan te overtuigen dat ze nog steeds voor VSO werkt, zolang ze haar ontslagbrief nog niet heeft geschreven. En dat ze haar werk goed moet achterlaten en nog steeds haar verantwoordelijkheid moet nemen totdat alles netjes is afgerond.

Dinsdag
Vandaag de hele dag met het team flipcharts zitten maken voor alle trainingssessies. In het Engels voor de Engelse leraren, in het Kinyarwanda voor de Math teachers. Er wordt goed en geconcentreerd gewerkt.  En toch kost het ons tot 15.00 uur ’s middags, wat een werk!
Aan het eind van de middag komt Elie. Hij moet inchecken in Akagera voor onze joint planning meeting morgen. Plan was dat hij van alles zou printen voor ons beiden (poging 2) , maar nu blijkt op het sub office in Kayonza de cartridge leeg. Verdorie! Hij baalt en ik ook!
Met flinke bakken thee deel ik met hem wat ik van David heb gehoord. Heb het niet goed ingeschat: VSO staff lijkt hem wel wat. De condities zijn anders, zegt hij. Dat snap ik. Maar ben van plan hem nog eens een keer verder uit te horen. Welk beeld heeft hij ervan?
Helaas heeft hij zelf nog steeds niet officieel gehoord dat er volgende week al een nieuwe DTA komt. Dus adviseer ik hem om vanavond gewoon aan David te vragen of daar al nieuws over is. Baal een beetje dat David richting mij wel steeds beter gaat communiceren, maar hij zou dat ook naar Elie moeten doen. Waarom toch dat onderscheid tussen international en national? Ik weet het antwoord wel, ze zijn zich daar helemaal niet bewust van.  En we proberen om mijn Office versie met hem te delen, ik mag deze namelijk delen met 5 anderen. Helaas krijgt zijn computer het op de één of andere manier niet gedownload. Wie nog een tip heeft? Het is supergezellig, maar uiteindelijk moet hij toch gaan inchecken in Akagare ,wat betekent dat hij een rit omhoog moet maken met een moto van 10 minuten. Hilarisch! Hij wil zijn laptop niet dichtklappen omdat deze nog steeds aan het downloaden is. Dus……… rent hij naar de hoofdweg om een moto op te pikken. Komt met de moto terug. En gaat dan met zijn laptop half open op de moto zitten zodat deze nog steeds kan downloaden. In het pikkedonker! Haha, hoe verzin je het?

Woensdag
Joint planning meeting vandaag met de 3 teams. Productieve meeting, met 1 minpuntje. Mijn team blijkt vergeten te zijn om de cijfers voor de monitoring en evaluatie van januari in hun tablets te zetten. En ik……… heb hier de training nog niet voor gehad en heb steeds erop vertrouwd dat zij doen wat ze moeten doen. Niet dus…….. en dan volgt er een blaming en shaming sessie. Althans, zo ervaar ik dat. Ten overstaan van iedereen krijgen ze op hun kop en zoiets is niet in 2 zinnen afgedaan. Vervolgens waagt een SLF van een ander team het ook nog eens om ze de spiegel voor te houden, wat ik echt héél misplaatst en ongepast vindt. Van mijn manager, vooruit. Maar deze SLF is zeker niet de aangewezen persoon om dat vervolgens nog eens te herhalen. Dus…… na de meeting heb ik nog een 1 op 1 gesprek met David. Volgens mij kan dit ook anders. Kom er helaas niet doorheen, hij biedt wel zijn excuses aan, maar dit blaming en shaming gedoe zijn ze hier zo gewend, dat vinden ze heel normaal. Moet ook hier David aansporen om te vertellen wat Elie gaat doen. Hij vertelt wel dat er een nieuwe DTA start maandag in Nyagatare en gaat vervolgens over naar een ander punt. Ik irriteer me mateloos en breek in. Doe wel alsof ik van niks weet en vraag: What about Elie?  Nu moet hij wel een antwoord geven. Het Nyagatare team wil eigenlijk Elie gewoon houden en het Kayonza team is blij. Snap ik!!

Donderdag
1e trainingsdag met de Math teachers. Ben al om 06.30 uur in Akagera, samen met Bigabo. Wat strubbelingen met het team gisteravond, die klagen dat ze het zo vroeg niet gaan halen. En dat het toch genoeg is als er maar 1 is om materialen te ontvangen. Ze vergeten dat er nog 2 trainingsruimten klaargezet moeten worden en dat het hotel hier altijd te laat mee is. Maar Bigabo neemt zijn verantwoordelijkheid en is, met mij, om 06.30 uur paraat! Top!
En maar goed ook, want het hotel heeft pas gisteren gehoord dat wij er moeten trainen. Er is dus gebakkelei over welke ruimtes we kunnen gebruiken, want er is ook nog een flinke groep van USAID. We belanden uiteindelijk in onze gebruikelijke ruimte én er gaat een groep in de gym. Alle apparaten staan aan de kant. Laten 60 stoelen brengen, maken halve cirkels van 6 stoelen en eigenlijk blijkt deze ruimte perfect. Alle flipcharts kunnen aan de muur. De driver die materialen komt brengen is keurig om 7 uur ter plekke. Arme jongen, ze hebben hem gisteravond pas om 22.00 uur gebeld dat hij bij ons spullen moest afleveren (stond verkeerd gepland). En dus heeft hij vannacht niet geslapen, hij moest eerst naar Kigali rijden (3 uur), daar spullen ophalen en dan weer naar ons (weer 3 uur).
Hij moet wachten tot 11.00 uur zodat ik hem de presentielijsten weer kan meegeven. Zonder slaap, eten of drinken. Uiteindelijk lukt het me om een fles water voor hem te krijgen, maar dat is het dan ook.
De training zelf verloopt goed! Geweldige dag! Zeer serieuze teachers, betrokken, doen lekker mee met de warmers en het bouwen van de toren. Deze teachers zijn allemaal van plan om hele goede SSLs te worden.

En er is weer gedoe met onze poort. De poortdeur werkt niet meer. Kon er gisteren al niet uit, maar door mijn sleutels aan Augustin te geven, die aan de andere kant stond, lukte dat nog. Gisteravond wilde Alex erin, maar nu werkte onze truc niet. Nog met zijn, nog met mijn sleutel. Uiteindelijk is hij maar over de muur geklommen. Het is een lange jonge vent, dus dat lukt hem met gemak. Ik ga dat echter niet redden. Hij probeert de landlady te bellen, maar die neemt niet op. Vanmorgen vroeg weer hetzelfde euvel. Augustin brengt me op een idee, hij haalt de knip van de grote autopoort. Oh verdraaid, waarom heb ik dat niet eerder bedacht. Ik heb, als enige, een sleutel van het grote hangslot. Dus maak ik deze open, besluit samen met Alex deze voor het zicht te sluiten, maar in feite is hij gewoon open. Alex probeert vandaag weer contact te krijgen met Jeanne, de landlady.
Bij thuiskomst is er nog niets opgelost. Dus spreek ik af dat ik de poort weer op slot doe om 21.00 uur. Dan is iedereen meestal wel binnen. Tien minuten nadat ik dat heb gedaan, klopt buurman Francois op mijn deur. Ik herken hem helemaal niet! Hij is hoofd van het health center hier en als hij ’s ochtends de compound verlaat ziet hij er uit als een echte leidinggevende: goed in de kleren, grote glimmende gouden horloge, duur uitziende bril, leren jasje . Iemand om tegenop te kijken. Nu staat er iemand bij mijn deur in zijn hemd en trainingsbroek. Zonder alle tierenlantijnen blijft er niet veel van hem over en ik heb echt moeite om te bedenken dat dit dezelfde persoon is. Zijn familie staat nu buiten de poort. Dus maak ik hem weer open en laat zijn vrouw en dochter binnen. My husband and baby (van 10), zegt hij. Die zijn hier nooit ’s nachts, nu net wel. Francissi, als nachtwaker, besluit om dan ook maar binnen de poort te blijven. Want ik wil deze wel op slot hebben.
Ik ga morgen om 06.15 uur weer weg, als eerste. Dan laat ik hem weer open. Iedereen tevreden.

En nog een verhaal over Augustin. Ik ben super tevreden met hem. Hem hem vorige week uitgeleend aan collega Selina. Dat flink belangrijk gemaakt en hij heeft het super gedaan. Nu heeft hij mij ’s avond nog weer een keer naar Akagera gereden zodat ik met Selina kon eten. Dat is echter een privé-ritje en dus moest hij bedenken hoeveel dat dan moest kosten. Haha, eerst zegt hij 8000 (ritje heen = 500, weet ik toevallig). Dus niet, Augustin. Dan zegt hij 4000, maar ziet aan mijn gezichtsuitdrukking dat ik daar niet tevreden mee ben. 2000 dan? Daar ga ik mee akkoord, 500 heen en 500 terug én hij moet van zijn huis afkomen, wat helemaal aan de andere kant van Kabarore is. En dan zegt hij, bij het weggaan, ik wil het ook wel gratis doen, hoor!
Dat is heel lief, maar dat wil ik dan weer niet . Vandaag met hem besproken dat hij mij 8000 schuldig is en dus is dat dan nu 6000. Oei, lastig vindt hij dat. Hij heeft zo graag geld in het handje……… Jammer jongen, eerst je schuld weer aflossen. Hahah, hij vraagt het me de volgende dag weer. Hoe zit het met dat andere geld? Van die privé rit. En dus leg ik het nog een keer uit: je bent me 8000 schuldig, nu min die 2000 = 6000. Oh ja, even vergeten……. Ga het maar op mijn muur plakken, zodat het visueel voor hem wordt. Eerst afbetalen, en dat kan met priveritjes naar de markt of centrum.

Vrijdag
Weer om 06.15 uur vertrekken. Augustin is te laat, ik bel hem en hij klinkt nog erg slaperig. Kom eraan, zegt hij. Zie hem 10 minuten later mijn straat inrijden en afslaan naar de benzinepomp. Dat gaat niet zo heel snel. Maar hij biedt keurig zijn excuus aan: Sorry for being late!
Bigabo is al weer ter plekke. De ruimtes zijn klaar, nu wachten op de materialen. Deze driver komt pas om half acht……. Maar alles is meegekomen. Half uur voordat we willen beginnen, blijkt het hotel bedacht te hebben dat de gym weer leeg moest. Alle stoelen zijn er al weer uitgehaald. We moeten nu naar de grote conferentie zaal. Echt waardeloos. Dit is een hele grote ruimte, met glas aan 3 zijden. De stoelen staan opgesteld in rijen en die vloer loopt vanaf het podium omhoog naar achteren. Als spreker moet je ook op het hele grote podium staan, wat ik dus weiger. Ik leg het ook uit als ik mijn sessie draai. Ik ga alleen even op het podium staan om mijn flipchart met leerdoelen voor te lezen. En daarna daal ik af naar de vloer. Ik ben niet de president, ik ben gewoon lerares, net als jullie allemaal.
Wat een verschil tussen deze Engelse leraren en de Mathematic teachers van gisteren. De Mathematic teachers zijn veel zelfverzekerder! De Engelse teachers moeten een vak geven wat ze zelf nog nauwelijks beheersen….. en dat straalt er vanaf. Moet er erg aan trekken en veel grapjes tussendoor om ze op hun gemak te krijgen. Het helpt als ik zeg dat Engels ook niet mijn moedertaal is. Maar het zijn allemaal echt lieve mensen en willen heel graag. Eigenlijk wil je iedereen wel bij het handje nemen en ze elke dag coachen en koesteren.
Petje af voor nieuwe SLF Emanuel die gisteren ineens plots verscheen. Hij is hierheen gereisd, heeft een huisje of kamer? gezocht en sluit gewoon aan. Komt niet van hier, maar van een ander district. Wat echt super is om te zien, is dat hij gelijk in het team wordt opgenomen. Er wordt geknuffeld alsof ze elkaar al heel lang kennen, hij wordt letterlijk bij het handje genomen en overal mee naar toe gesleept. Geen aftasten, de kat uit de boom kijken of je afvragen of hij wel in het team past. Je zit er gelijk helemaal tussen. Hij is leraar geweest op een primary school. Ik heb hem gisteren de notes laten zien waar wij onze training uithalen en gevraagd of hij het ziet zitten om vandaag een sessie te doen. Wil hem niet de hele dag maar laten zitten en kijken. Hij is erin gedoken, heb nog aangegeven dat als hij het niet ziet zitten, hij ook nee kan zeggen (alhoewel ze dat vaak héél lastig vinden). Maar hij vindt het geen probleem. Geef hem mijn notes mee naar huis zodat hij het ’s avonds nog eens kan bekijken. En hij doet het prima!

De grootste uitdaging van vandaag was om de teachers op Edmodo te krijgen, het platform voor online Communities of Pratice. Als eerste verschijnt bijna de helft zonder de BLF telefoon: gestolen, kwijt, hij doet het niet meer, batterij leeg of de headteacher gebruikt deze telefoon (wat niet mag!). Als tweede hebben heel veel teachers geen idee hoe internet of een netwerk gebruiken werkt. Echt leken op dit gebied. Met veel geduld begeleiden we ze door het proces van google account aanmaken, Edmodo app downloaden, je registeren als student! (huh, maar ik ben toch een teacher?). Als ze eindelijk door dit proces zijn kan ik ze laten zien wat de bedoeling is. Je kunt vragen aan elkaar stellen en met elkaar praten (werkt net als Whatsapp), je kunt vakliteratuur erop zetten en je kunt zien wie er in de groep zitten. Als ik ze laat zien dat ik ook in de groep zit, zijn ze laaiend enthousiast. Ehm ja, ik zit nu in 12 van deze platforms waarop 190 leraren actief kunnen zijn. Bij elke post, krijg ik bericht op mijn email! Ga gauw kijken hoe ik dat uit kan zetten, anders word ik knettergek!
Een toren bouwen van papier en afplakband met deze leraren is helemaal een uitdaging! Ze hebben werkelijk geen idee hoe ze dat moeten aanpakken. Dus loop ik rond en geef stiekem hier en daar een aanwijzing. Don’t tell anyone!

Echt fijn om weer even les te kunnen geven. Ben tegenwoordig meer teamleider en andere collega’s aan het supporteren. Mijn team wordt ook groter vanaf nu: een extra SLF en ik krijg een SNECO. Een Special Needs Education Coördinator. Rechtstreeks van de universiteit, masters in Special Educational Needs. Heb nog niet helemaal duidelijk hoe het werk van diegene eruit ziet, maar hij/zij valt wel binnen mijn team.

Het is superslecht weer als ik weer naar beneden moet. Arme Augustin, hij moet me komen halen en wil dat ook, maar het is echt geen doen. We glijden en glibberen rustig naar beneden, ik in mijn regenpak en hij gewoon in zijn jasje en dus is hij kletsnat! Ik moet eigenlijk naar de markt, heb niets meer in huis en Gerjanne komt 2 nachten logeren. Maar ik kan hier echt niet doorheen lopen, het zicht is heel slecht door de regen. Morgen maar kijken of er nog wat verkoop is op de markt. En anders moeten we op een houtje bijten, vrees ik. Er zit een nieuw slot op de poort, nu nog even afwachten wanneer ik een sleutel krijg…………..

Note: “the views expressed in this blog are the author’s own and do not necessarily reflect those of VSO”

Week 17: Werkweekje in Kigali: Training for Teachers en de aftrap van de verlenging tot 2023

Zaterdag/zondag 18 en 19 januari

En ja hoor, ontzettend rustig weekend!
Wel wat op de laptop voor BLF, 1x naar het centrum om wat boodschapjes nog.
Verse melk gehaald, experiment is helaas al mislukt. Melk gekookt, in de thermoskan, dat ging de hele middag goed, maar de volgende ochtend al weer dikke klonten. Nog geprobeerd om er havermoutpap mee te maken, maar grandioos fiasco. Volgens Damascene moet ik het ook niet in een thermosfles gieten. Koken en gewoon in de pan laten……….. Maar ik ben eigenwijs, dus ga ik het volgende week nog een keer proberen. Niet koken, maar gewoon ijskoud in de thermosfles. Volgens de verpakking blijft het dan 20 uur koud. En dan wat ik wil gebruiken, wel even koken. Geloof niet dat je deze verse melk, rechtstreeks van de koe, rauw moet drinken.

Nog steeds geen water. Wél een waterrekening, van 15.000! Rwfrancs. Alex komt zaterdagmiddag mijn huis binnen stappen en vraagt om mijn deel; 5.000 dus. Jeetje, wat veel, reageer ik. De vorige keer heb ik voor ons 3-en betaald en dat was 1.600. Klopt, zegt hij. En daarom zijn ze nu weer druk bezig bij de watertank en wordt de waterleiding weer opgegraven. We verliezen onderweg ergens water, de tank stroomt ook regelmatig over en als wij niet thuis zijn, kunnen we de kraan niet afsluiten en stroomt dat water nergens naar toe, maar komt wel op de rekening terecht. We zijn alle drie in de kerstvakantie niet thuis geweest, dus wie weet hoe vaak dit is gebeurd.
Mama Ali moet dus weer jerrycans met water kopen om te wassen en te poetsen.

Verder lekker gelezen, wat kleine klusjes voor het werk en films gekeken.

Maandag
Met Damascene op schoolvisit naar GS Mugera. Over deze school heb ik al eens eerder geschreven. De school waar de teachers zo open en vrolijk waren, waar ik met de Director of Studies samen heb gezongen én waar ik de video heb gemaakt van hun energizer. Er komt een nieuwe headteacher op deze school en ze hebben gevraagd of Damascene (en ik dus) bij de overdracht willen zijn.
Ik word hartelijk begroet door de DOS, de secretaresse, de bibliothecaris én als één van de Engelse leraressen hoort dat ik er ben, komt ze uit het kantoor rennen en ik krijg een hele dikke knuffel. Wat hilarisch is, want het is een heel klein vrouwtje. Ze grijpt me echt om mijn middel en haar hoofd tegen mijn buik. Ze was de vorige keer heel verlegen, maar ik heb een hele tijd met ze in de Toolkit zitten werken én dat heeft ze dus heel erg gewaardeerd.
De priester/headteacher die de nieuwe headteacher komt introduceren, vraagt wanneer ik naar zijn school kom. Binnen nu en 3 maanden………en misschien duurt het nog wel langer, want ik moet nu mijn tijd verdelen over 2 districten, sorry! Damascene praat de nieuwe headteacher gelijk bij over BLF. Compleet nieuw voor hem, hij was hiervoor teacher op een secundary school.
De overdracht begint met een bijeenkomst met de primary teachers en met een gebed en een preek/speech van de priester. Het is namelijk een katholieke school. Gelukkig houdt hij het kort en komt er in het kort op neer dat verandering vaak weerstand oproept en dat iedereen er samen voor moet gaan. Dan moet ik me natuurlijk weer voorstellen aan de hele meute en daarna kunnen we aan het werk. Met de rekenleraren weer de ECM box uitgepakt (was beetje een rommeltje) besproken én weer ingepakt (netjes gesorteerd en in de goede zakken). Een van de leraressen heeft haar kind van 2 mee, wat verder geen probleem is. Behalve als ik een foto maak, daar schrikt die kleine van en hij is ontroostbaar. Sorry, die kleintjes hier houden niet van foto’s maken blijkbaar.


Ben redelijk op tijd weer thuis, schrijf mijn verslag én maak me op voor een rustig avondje. Maar dan appt Selina dat ze in Akagera Hotel is en of ik kom eten. Ja tuurlijk! Augustin weer gebeld en hij rijdt me weer heen en weer. Het gaat nog steeds goed.

Morgen op tijd naar Kigali reizen. Het schijnt dat als je vroeg in je hotel bent, je verzekerd ben van een kamer. Kom je later, dan loop je de kans dat het hotel geen kamers meer heeft én wordt je geacht naar een ander hotel te gaan. En dan moet je dus elke dag reizen van je hotel naar het hotel waar de trainingen zijn. Ik ga dus om 09.00 uur richting Kigali, hoop Elie te treffen in de bus. Helaas weet ik alleen nu (half elf ’s avonds) nog niet naar welk hotel ik moet…………… verrassing!

Dinsdag
Redelijk op tijd eruit, ontbijten, inpakken, afwassen, watervoorziening geregeld. Ondertussen uitvinden naar welk hotel ik moet reizen: eigenlijk weet niemand dat. Maar op basis van het feit dat deze trainingen gedaan worden door EDT en zij een contract hebben met Classic Hotel besluiten we in de DTA groep dat we daar naar toe reizen. En dus stuur ik mijn SLFs het bericht dat we daar naar toe gaan. Vraag mijn manager om de locatie te bevestigen en hij antwoordt dat hij pas kan bevestigen als hij de juiste informatie heeft. Het is nu half 10  ’s avonds en ik heb van hem nog geen bevestiging, Met de bus van 10 uur reis ik af en ben om 13.15 uur in het hotel. Niemand is daar verbaasd, ik ben nummer 15 die incheckt. Reserveer gelijk ook een kamer voor Sjanne en Dana die heel laat aankomen om te voorkomen dat ze naar een ander hotel moeten. Het is hier wie het eerst komt, het eerst maalt. Helemaal eerlijk is het dan niet, maar zij zijn vanmorgen al om half 6 begonnen met een 3 district meeting, met Zumba!!

Eerst maar eens een warme douche. Ik sta al op het punt de cabine in te stappen als ik ontdek dat er helemaal geen handdoeken zijn. Dus, hup, alles weer aan en naar de receptie. Poging 2: heerlijke douche! Daarna kijk ik afleveringen van Suits op Netflix en dommel af en toe wat weg. Dan een appje van Elie, hij zit in de receptielounge, of ik mijn sweater en mijn geprinte document kom halen. Tuurlijk! Vervolgens zitten we 2 uur te kletsen daar. Om 19.00 uur diner en iedereen begroeten. We zijn met 5 internationale volunteers. En iedereen heeft natuurlijk zijn eigen team van SLFs bij zich.

Wisselen als DTA in de verschillende districten onze ervaringen uit. Ik kom er steeds meer achter dat wij, ondanks dat we in fase 1 zitten, echt een heel stuk achterlopen qua ontwikkelingen. Veel werk aan de winkel, Monique. Maar daar was ik al achter, dit is alleen een bevestiging.
Blijkt dat er begin februari weer data-collectie op het programma staat: nu willen ze weten hoeveel leerlingen in alle klassen, hoeveel klaslokalen, hoeveel leraren in elke klas……….. ik blokkeer dit nog even de komende 2 weken, zucht!

Woensdag
1e dag van onze training. We krijgen vandaag de training die we volgende week zelf moeten gaan geven. Het portfolio wat de SSLs gaan krijgen, ziet er goed uit! Nog even de uitleg: In elke lagere school moet er nu een Sector Subject Leader zijn voor rekenen en voor Engels. Dit zijn, zeg maar, de onderbouwcoördinatoren die hun collega’s moeten gaan coachen. Zij nemen zo de taak van mijn SLFs over zodat wij kunnen switchen naar P4 en P5 (groep 6 en 7) én natuurlijk blijven wij de SSLs wel ondersteunen. Voor het werk dat zij moeten gaan doen, zitten er allerlei documenten (korte trainingen) in: wat is de rol van een SSL, hoe ondersteun je leraren, wat is de reflectiecirkel en hoe zet je die in, hoe organiseer je een leerkring, hoe kun je video inzetten als middel om lessen te observeren en daarop te reflecteren én we gaan online platforms opzetten, waarin SSLs elkaar kunnen ontmoeten én ervaringen kunnen uitwisselen. Per sector wordt er een platform gecreëerd voor de leraren Engels en een platform voor de leraren rekenen. In elk platform zit dan ook de SLF én de DTA. Ik zit straks dus in 28 van die platforms. Ben héél benieuwd hoe dat gaat!

Helaas krijg ik tijdens deze training een mail van mijn manager dat we wéér onze data bij langs moeten. Er schijnen leraren op te staan die al 3 jaar geen leraar meer zijn, dubbele telefoonnummers, verkeerde telefoonnummers etc.  Mijn arme SLFs! Ze hebben het best pittig tijdens deze trainingsdag. Voor een aantal gaat het gewoon te snel, merk ik. Heb ze al beloofd dat ik de hele training nog eens rustig met ze doorloop. Ik hoop alleen dat we daar de tijd voor krijgen…….. en anders moet ik die maar afdwingen?!

Sjanne vraagt of ik meega Kigali in om daar te eten met een aantal mensen. En dat wil ik zeker, maar ik kan het niet maken om mijn SLFs nu aan het werk te zetten en dan zelf te gaan boemelen. Dus, helaas ……..  

Het blijft heel leerzaam om de verhalen van mijn collega’s te horen, hoe zij hun werk organiseren en hoe en welke relaties zij bouwen. Eén opmerkelijk verhaal wil ik nog even met jullie delen: ze hebben onlangs een heel team van SLFs van één district ontslagen, allemaal op staande voet. Omdat gebleken was dat ze, samen met hun motordrivers, fraude pleegden door te sjoemelen met het declareren van hun kosten. Placement van de DTA was afgelopen, hij ging weer terug naar huis. Daarna hebben ze het hele team op non-actief gezet. Echt een drama! Daar moet dus een heel nieuw team komen en dat zullen dan onervaren mensen zijn. Of…….. ze moeten her en der wat mensen gaan verschuiven, lijkt mij beter. Maar dat zal niet zo makkelijk zijn, denk ik.

Donderdag
Weer een trainingsdag. Hoe organiseer je die online platformen? En hoe ga je die oriënteringsdagen voor SSLs organiseren. Tussendoor krijgen Elie en ik te horen dat onze datalijsten niet goed zijn. Philbert, de programmamanager, laat ons een heel ander bestand zien dan David heeft gestuurd om te corrigeren. Zucht……… Na de training zit ik dus nog met elke SLF persoonlijk om zijn deel door te lopen. Na 2 SLFs gehad te hebben, stuur ik de rest eerst weg om te gaan relaxen. Zij zijn kapot! Na het diner gaan we wel weer verder.
Na het diner ga ik eerst met Elie weer terug naar de conferentieruimte om zijn lijst te bekijken. Hij heeft een bestand van Philbert gekregen, wat absoluut niet lijkt op wat hij heeft gestuurd. Er is flink in gerommeld en hij is het overzicht kwijt. Het is voor hem ook de eerste keer om zo’n datalijst samen te stellen. Als SLF is hij wel gewend om zijn eigen scholen aan te leveren. Maar om zo’n lijst uit verschillende bronnen samen te voegen, is andere koek. En hij heeft het echt goed gedaan, maar hij heeft een oude versie van Excel. Waardoor niet alle functies er zijn én ze hebben er op het hoofdkantoor zó in gerommeld dat er weinig meer van over is. Samen besluiten we om een compleet nieuw document te maken van zijn originele lijsten. Tot 23.30 uur werken we er samen aan. Dan stoppen we; 1 Maths teacher komen we nog tekort en we hebben 2 Engelse teachers over. Ik vraag of hij zijn lijsten én een lijst van zijn scholen wil sturen, zodat ik het in mijn Excel kan bewerken. Dat is goed, zegt hij. Ga ik gelijk doen. Maar eenmaal op mijn hotelkamer zie ik het eerstkomende half uur geen mail binnenkomen. Stuur hem een appje: ben je in slaap gevallen? Krijg als antwoord: ik ben moe, we gaan morgen wel verder. Hij wilde er om 5 uur ’s ochtend, met een fris hoofd, zelf verder aan werken. Na die paar uurtjes slapen lijkt een fris hoofd me wat lastig.
Als ik hem er de volgende dag naar vraag, zegt hij: Ik klapte mijn laptop weer open om jou die bestanden te sturen en toen stortte ik in. Laptop dichtgeklapt én gelijk op bed gaan liggen om te slapen. Hij zag het even niet meer zitten. Heb nog met hem besproken dat hij dat niet echt heeft laten merken, hij was redelijk rustig die avond, maar van binnen dus absoluut niet. Hij heeft ook echt stress ervaren, voor het eerst in zijn leven. Volgens hem heeft het enorm geholpen dat we gewoon de hele tijd met zijn tweeën er rustig en gestaag aan hebben doorgewerkt.
Emoties hebben is prima, dat je ze dus ook mag uiten, is niet zo gebruikelijk voor hem. Maar dat hij het wel verteld, is wel mooi.
Maar goed, zijn lijst is dus nog niet weg. Ik heb die van mij om 00.00 verstuurd.

Vrijdag

Als ik om 5 uur ’s ochtends Elie een berichtje doe: Hoe is het? Zegt hij: Alive, but confused by data! Hij is alweer even bezig met het zoeken naar zijn originele lijsten. We moeten om 06.00 uur aan het ontbijt zitten. Om 07.00 uur worden we met een bus vervoerd naar een ander hotel waar we BLF extension launch hebben met alle medewerkers van BLF. Over de 300 mensen!

Maak me wel wat zorgen dat hij er nu alweer mee bezig is. Ik zeg dus: Don’t forget your breakfast! Zijn reactie: Uhhh, has it started? Lekker droge opmerking!

BLF extension launch is een lange dag met verschillende sessies over alle foundations die we hebben, de nieuwe ontwikkelingen (hoef me komend jaar niet te vervelen!) en verschillende energizers. Ik maak wat foto’s en een video voor Faith, de BLF communication manager.Video staat intussen op het twitteraccount van BLF Foundations. En ondertussen hotline met manager David die in het district de oriëntatiedagen probeert vast te leggen. Het lukt me om 2 dagen relatieve rust in het schema te krijgen. Aankomende maandag een dag voor mijn SLFs om de sessies die ze moeten geven in te studeren en SSLs en Headteachers te bellen dat ze de BLF phones mee moeten nemen. Dan dinsdag ricesacks maken voor de verschillende onderdelen en repeteren. Woensdag orientatie van de SSLs Mahts (in het Kinyarwanda) en donderdag de SSLs English. Beide gaan we in 2 groepen tegelijk trainen op dezelfde locatie. Heb mijn SLFs dus opgedeeld in 2 groepen. Dat betekent dat ik wat heen en weer moet tussen beide groepen, want ik wil in allebei mijn gezicht laten zien. En wil zelf ook wat sessies geven. Wordt lastig in het Kinyarwanda, maar neem dan de energizers en praktijkopdrachten wel voor mijn rekening.

Met een busje gaan we weer terug naar het hotel. In het busje wordt een feestje gebouwd met zingen en dansen. Radio op 20 en meezingen! Gezellig!
Eenmaal daar neemt SLF Esther me even apart. Ze vindt het heel moeilijk om te zeggen, maar ze gaat mijn team verlaten. Ik heb al eerder verteld dat ze een masters wiskunde doet aan de universiteit en dit gaat haar opbreken. Studeren en elk weekend heen en weer reizen naar Kigali en terug. Ze trekt het niet meer (en ons werk is fysiek zwaar met lange, volgepropte dagen). Ze heeft examen gedaan om teacher te kunnen zijn op een secundary school. Met 45 mensen, waarvan er 7 zijn geslaagd en Esther staat als 1e op de lijst, heeft ze gisteren gehoord. Die heeft dus binnen no time een baan in Kigali. Ze staat half te huilen als ze het vertelt. Deels uit angst omdat ze bang is dat ik boos ga worden óf haar alvast aan de kant zet. Dubbel gevoel, blij dat ze kan verkassen maar ze wil ook zo graag bij het team zijn. Ik ben echt ontzettend blij voor haar, had al het idee dat er wat was, ze was er de laatste tijd niet helemaal bij. Maar zegt ze: ik wil wel graag contact houden en om advies vragen als ik dat nodig heb. Tuurlijk mag dat: de app is gewillig. Druk haar op het hart dat ze een goede keuze maakt, ze kiest voor zichzelf en haar eigen toekomst, dat is altijd goed!!

Dan met Elie buiten op het terras nog weer een keer met die verrekte data aan de slag. Ik weet zeker dat we er bijna zijn. We zetten de datalijsten in mijn Excel zodat ik zeker weet dat de verouderde versie geen roet in het eten gaat gooien als ik wil selecteren/sorteren/bewerken. Selina en Sjanne komen even kletsen, mee gaan eten gaat weer niet lukken. Ze zien ook wel dat er voor Elie nu echt een einde aan moet komen. Ik ga hem niet alleen laten rommelen, nu.
En yes, na anderhalf uur ermee stoeien, hebben we het voor elkaar! Mail naar Philbert en David met uitleg en Elie kan in de relaxstand. Hij bedankt me ongeveer 5 keer totdat ik zeg: ga je dit nu de hele avond doen?

Morgen reizen we samen naar Kayonza en gaan dan op het sub-office nog even werken. Ik heb verschillende documenten ontwikkeld voor het werk op de scholen en wil mijn SLFs meer op dagelijke basis laten registeren i.p.v. aan het eind van de week 3 uur bezig zijn met formulieren invullen. Maar dan moeten ze wel de hard copys hebben om mee te werken, dus wil ik de printer daar gebruiken. We kunnen pas weer na Umaganda reizen, dus kunnen we pas na de lunch weg uit Kigali.

Zaterdag
Heerlijk geslapen! Ontbijt laat en klets daar de halve ochtend nog met Sjanne. Dan inpakken. Doe Elie een appje, wanneer ga je voor lunch? Dan richting de receptie om uit te checken. Ik hoor zijn stem in het trappenhuis dus wacht ik even op hem. Bij het uitchecken valt het even tegen, in ons hotel is er geen lunch geregeld voor BLF. Maar we willen ook niet zonder lunch reizen, dus opper ik om op het terras lunch te bestellen. Dienen we de rekening in bij BLF (lunch was namelijk beloofd, omdat we pas na Umaganda kunnen reizen). En wordt hij niet vergoed, dan betaal ik hem, kan ik me geen buil aan vallen. Elie vindt het prima. Maar als we op het terras willen gaan zitten, komen we Sjanne tegen. Die heeft de auto van Selina bij zich en stelt voor om ons bij Olympic af te zetten, daar is wel lunch voor BLF. Goed idee! Terwijl Sjanne belt om te vragen of ze daar de lunch al bijna klaar hebben, krijg ik een appje. Van Elie, die antwoord geeft op mijn vraag wanneer hij gaat lunchen: nu! Aan de ene kant is dit humor: ik zeg dan ook Elie! en hij moet lachen. Aan de andere kant is dit iets waarvan hij denkt dat dat moet. Ik stel ook vaak dezelfde vraag aan mijn DEM en FOO op de SMS én op Whatsapp omdat ze niet altijd goed bereikbaar zijn. En ik krijg dan ook op beide berichten keurig antwoord. Terwijl ik denk, 1x een antwoord is prima.

Sjanne zet ons af bij Olympic om te lunchen. Dit is wel het hotel met het beste eten: het vlees is mals, het eten is heet, de gekookte bananen hebben heerlijke pindasaus, veel groenten. Daarna besluiten we om te gaan lopen naar het busstation. Dat spaart geld uit én na 3 dagen gezeten te hebben, kunnen we best een loopje gebruiken. Met flinke bepakking en mijn helm en licht omhoog lopen moet ik er best aan trekken, maar even zweten is niet verkeerd.  Elie heeft een Europees tempo, de meeste Rwandesen slenteren. Ik haal altijd iedereen in als ik ergens loop. Vraag hem ernaar, zit in mijn familie, zegt hij. Hij stelt zichzelf ook altijd een doel: ik ben nu hier, ik moet daar naar toe, hoe lang heb ik daarvoor nodig en wil dat dan ook halen. En dat lukt: heb het getest, op de minuut af zijn we waar we willen zijn. Hij heeft het net zo zwaar als ik met zijn rugtas en zweten. Kom er achter dat hij regelmatig hardloopt én volleybalt! Dan naar Kayonza. Ons plannetje om nog op kantoor te werken, moeten we onderweg cancelen. We bellen te laat naar de dagwaker. Hij zit in de kerk. Jammer, maar daar gaan we hem niet uit halen omdat wij zo nodig nog wat willen doen. Ik merk aan Elie dat hij het volgende plan al aan het uitwerken is. Dat maakt hem als Rwandees zo speciaal: hij is wél van het plannen, structuur , vooruit denken, creatief denken. En dus ook heel prettig om mee te werken: wat we afspreken, gebeurt ook. En ja hoor, na 10 minuten heeft hij het alweer omgedacht: ik ga maandag wel een tijdje naar kantoor, print onze documenten. Dan spreken we dinsdag even af op het busplein, dan geef ik je daar de envelop als ik naar Nyagatare reis. Prima!!

Weer fijn om thuis te komen. Er is water, yes! Er is elektriciteit, top! Mama Ali heeft nu wel vandaag de was en het schoonmaken gemist. Wat voor haar meer een ramp is, dan voor mij. Misschien is ze zo slim om morgen te checken of ik er ben. Dan kan ze voor deze week haar weekgeld nog verdienen. Als ze rond 11.00 uur er nog niet is, ga ik zelf even mijn was doen.

Komende week training instuderen en voorbereiden op maandag en dinsdag, woensdag en donderdag de training geven én vrijdag is nog even de vraag. Er staat een joint planning meeting gepland met de 3 districten, maar die is nog niet bevestigd.

Terwijl ik dit verhaal wil posten, belt mijn manager. Hij gaat steeds beter communiceren én overleggen, echt top! De nieuwe internationale DTA voor Nyagatare landt maandag in Kigali. Daar heeft hij dan een week introductie op het hoofdkantoor. Dan komt hij naar Nyagatare en kan hij een week met Elie meelopen. Goed bedacht, David. Daarna wil hij dat ik deze nieuwe DTA 1 dag in de week gaat supporteren. Dat wil ik natuurlijk best doen, maar...… ik denk nog steeds dat Elie ook daar de meest aangewezen persoon voor is, gezien zijn ervaring in het werkveld. En..... ik wil zelf mijn dag met Elie ook niet kwijt, omdat ik van hem ook héél veel leer. Ben nog steeds een nieuwe DTA in veel opzichten. Geef aan dat hij daar nu geen antwoord op hoeft te geven, maar hij schakelt supersnel. Misschien is het een idee om een aantal dagen met zijn 3-en te gaan werken op het sub-office in Kayonza. Dat lijkt mij een héél goed idee!!! De nieuwe internationale DTA komt overigens uit Malawi! Gaaf! Weer een andere cultuur om te ontdekken. En...… David wil Elie voordragen voor een staffunctie bij VSO. Ik kan daar volledig achterstaan, gezien zijn kwaliteiten. Ik weet alleen niet of Elie dit wel ambieert, zijn grootste zorg ligt toch bij zijn gezin. En hij wil daar het liefst 's avonds zijn voor zijn kinderen om ze te supporteren. Zijn kids zijn nog klein, 3 en 10 jaar. En hij zorgt voor de zoon van zijn overleden broer, die nu in de 2e van het voortgezet zit. Een staffunctie betekent veel reizen en veel van huis. Heb dit natuurlijk niet gedeeld met David...….. Ben wel héél benieuwd hoe dat gaat verlopen...…. 




Week 16: Eindelijk, eindelijk, eindelijk .........

Zondag 12 januari
Eindelijk, eindelijk, eindelijk……… na alles gechecked te hebben en wat nog miste voor mezelf duidelijk te hebben, kan ik om 15.30 uur de lijst met data naar mijn manager sturen. Heb hier weer de hele dag aan zitten werken, voelde al vanaf donderdag dat ik eigenlijk over mijn grenzen ging, maar kon echt de ruimte niet vinden om er even niet mee bezig te zijn. Terwijl mijn SLFs ’s morgens vanaf 6 uur al weer bezig waren elke dag en in sommige gevallen tot midden in de nacht, moest ook ik er gewoon 200% voor gaan. Weet dat Elie er ook een paar nachten aan heeft doorgewerkt, dus ook ik gewoon tot het gaatje. En dat komt er na het insturen dan ook echt even uit. Tranen over mijn wangen! Gewoon van pure vermoeidheid én ontlading, denk ik.
Vanmiddag al een berichtje dat de meeting van morgen niet doorgaat, vanwege een bezoek van VSO Zambia. Was nog even sprake dat ik er ook naar toe moest, maar ook dat gaat niet door. Dus kan ik morgen de tijd nemen om mijn rapporten te schrijven én alle andere klussen die ik op een lijstje aan het bijhouden was, omdat ik er geen tijd voor had.
Om echt even te ontspannen, kijk ik lekker op de bank de 1e aflevering van Wie is de Mol? En de nieuwe serie Hoogvliegers. Zo blij dat ik VPN heb geïnstalleerd én geregistreerd bij NPO Start. Daar heb ik maandelijks wel wat geld voor over om airtime hier te kopen.

David heeft beloofd om morgen vanaf het VSO kantoor in Kigali mijn tas met pakket van thuis mee te nemen deze kant op. Kids hebben van alles opgestuurd naar Sjanne, die 2 weken in Nederland was. Fijn dat ze heeft aangeboden om vanuit Nederland wat mee te nemen. Afgelopen vrijdag heeft ze een knalroze rugtas bij Albertine afgeleverd. En zegt ze, er zelf nog wat extra’s in gestopt.
Kijk uit naar morgen maar hou slag om de arm. Er kan nog van alles misgaan namelijk. David vergeet het ………. Albertine is niet op kantoor …………. de VSO car gaat toch niet deze kant op …………….. of ze hebben geen tijd om het morgen af te leveren, maar doen dat een andere dag op de terugweg…………. Probeer op alles voorbereid te zijn.

Maandag
Dit dagje had ik echt even nodig…… wel aan het werk, maar zonder druk op de ketel.
Mailtje naar Roos, die me vorige week al had gemaild. Roos is een ex-volunteer, heeft in diverse landen als volunteer gewerkt (niet alleen voor VSO), waarvan 4 jaar hier in Rwanda, van 2012-2016. VSO Nederland doet een pilot, waarbij een ex-volunteer gekoppeld wordt aan een volunteer. Een soort van coaching op afstand, beginnend voor vertrek, tijdens (1x in de 3 maanden of zo) én na terugkeer (omdat het voor velen lastig is om je draai in Nederland weer te vinden). Durf van mezelf te zeggen dat ik het niet echt nodig heb, op dit moment. Mede omdat mijn start goed was met Louise in de buurt. En van tevoren al contact had met Sjanne, Maaike en Gerjanne, dankzij Maria van VSO Nederland. Mijn even eruit stappen om te relaxen in ViaViaKigali met Astrid als ex-volunteer is ook iets om af en toe even te sparren. Maar…….. je weet natuurlijk ook niet wat je misschien nog tegen gaat komen en sparren met iemand die dezelfde ervaring heeft, is altijd leuk!
En werk graag mee aan de pilot omdat het voor toekomstige volunteers overal in Afrika en Azië natuurlijk heel fijn is om zo’n back-up te hebben. Goed initiatief!
Mailtje naar Faith, de communication advisor van VSO. Ze is erg enthousiast over wat ik haar heb gestuurd en met name over de foto’s. Zij wil graag dat ik die als jpeg.bestanden aanlever. Waarschijnlijk kom ik die straks een keer tegen op Twitter, LinkedIn etc. als publiciteit voor BLF.

De wijzigingen voor het databestand stromen ook geregeld weer binnen, net als de data die we nog misten. Dus die werk ik tussentijds wat bij.
Eindelijk, eindelijk, eindelijk………….. zomaar een uurtje gelezen op de bank!

En een planning gemaakt voor de rest van de week, wat de hele dag als ballonnetje in de lucht bleef hangen. Namelijk weer eens afhankelijk van bevestiging van datums waardoor ik niet echt een duidelijke planning kon maken. Op het programma deze week: een District partnership meeting over BLF extension, een dag naar Nyagatare om Elie en zijn team te ondersteunen, en 2 dagen schoolvisits. Om 17.00 uur neem ik toch maar contact op met David, waarvan ik weet dat hij de hele dag weer druk is met het bezoek van VSO Zambia en stafmedewerkers. Heeft hij al een datum van de partnership meeting? Nee, nog niet, hij informeert daar de hele dag al naar. Plan maar gewoon in, zegt hij. Nog geen 10 minuten later, zegt hij, dat hij bevestiging heeft voor vrijdag. Mooi! Gauw Elie gevraagd of donderdag hem past. Ja, dat is goed. Volgende stap: Theo bellen om hotel te boeken voor een overnachting en te regelen dat we daar een dag kunnen werken inclusief lunch. Had al aangegeven dat ik het geen probleem vindt om ’s morgens vroeg naar Nyagatare te reizen én ’s middags weer terug. Maar zowel Elie als David als Theo geven aan dat dat veel te vermoeiend is. Dus laat ik het aan Theo over, hij moet maar bepalen wanneer ik dan heen en terug reis.
En daarna Bigabo berichtje gedaan of ik morgen met hem mee kan op zijn schoolvisits.

Vraag ook aan David of hij mijn tas nog mee heeft genomen…………………? En wat ik al dacht: hij is het vergeten……… Ik stuur hem 2 huilende gezichtjes. Maar, zegt hij, Theo reist morgen terug naar Kigali en neemt de tas woensdag weer mee naar Gatsibo. Ik had het natuurlijk gewoon gelijk bij Theo neer moeten leggen, die is veel beter in dit geregel. Dus ook nog maar weer een berichtje naar Theo, of ik hem moet helpen herinneren én informeer nog even Albertine dat Theo hem komt halen, omdat David het vergeten is. Ze stuurt me gelijk een excuus: ze is het zelf ook vergeten…….
We gaan het zien of het morgen lukt!

s’Avonds nog uitgebreid Facetimen met Marloes die met Bart, Gijs en Marlou een paar dagen op wintersport is. Ik ben van plan om in april 2 weken polshoogte te gaan nemen in Nederland.
Ze hebben hier in april 2 weken vakantie, 1 officiële dag voor de herdenking van de Genocide en Pasen valt erin. Was eigenlijk niet van plan om binnen het jaar terug te gaan, maar het lijkt er toch van te komen. Volgende week dien ik mijn verlofaanvraag in bij David, hij weet dit al, maar het moet nu officieel. Ik heb al een paar keer gevraagd naar mijn contract: dat heb ik in het begin al getekend, Papa Diouf ook, maar het district moet de laatste handtekening zetten. David is er al 2x achteraan geweest, ik ben al eens een keer met Theo langsgereden, maar mijn contract heb ik nog steeds niet. En…. Nu weet ik waarom én ook waarom ik maar geen klik krijg met de DEO.
Het blijkt dat de DEO namelijk mijn contract is kwijtgeraakt……. Wat me niet verbaast, want het kantoor staat vol met opgestapelde dossiermappen en losse dossiers. Echter, hierdoor is de DEO in een zeer lastig parket geraakt. Want……… nu moet ze aangeven bij de DDE (haar baas) en bij VSO dat ze het kwijt is. En dat betekent in haar ogen groot gezichtsverlies, zowel bij haar baas als bij VSO. En bij mij, de internationale DTA. En dus doet ze gewoon alsof ik er niet ben! In Nederland zouden we zeggen: Oh vervelend, ik draai hem even opnieuw uit, laat iedereen even opnieuw tekenen en klaar! Hier vreest ze voor haar status én voor haar baan. Ze is dus al weken aan het overleggen met David hoe dit nu toch moet. Wat kunnen ze het zichzelf hier toch moeilijk maken!

Dinsdag
Eindelijk, eindelijk, eindelijk…….. een dagje op de motor naar scholen. Na weken!
Augustin is op tijd en fit! Ik stuur hem steeds een berichtje met daarin een verwijzing naar nuchter zijn. Elke keer op een andere manier, als herinnering.
We vertrekken om 07.00 uur, de lucht is strakblauw, de zon schijnt, we hebben wéér een andere motor. Moet nog wel een jasje aan want de wind is nog koud. Een half uur vliegen we over de hoofdweg, grotendeels langs Lake Muhazi. En tjonge, wat geniet ik van dit ritje na al die weken thuis werken en meetings. Dan omhoog de binnenlanden in. We bezoeken 2 scholen en hebben daar een groupsmeeting met de reken- en Engelse leraren. Voor het gemak nog even van P1 t/m P5. Omdat er ook nog veel leraren niet zijn (ziek of in een meeting elders) duren de bijeenkomsten niet zo lang. Om 12.00 uur zijn we al klaar. Bigabo vertelt dat op de volgende heuvel zijn nieuwste school wordt gebouwd, die is bijna klaar. We bellen de headteacher om te vragen of we daar even langs kunnen. Maar daar is niemand op het moment; leerlingen komen pas volgende week en de leraren zijn er ook nog niet. Ze wachten op dit moment op de leerlingentafels- en banken, die moeten nog geleverd worden. Bij het weggaan van deze school sta ik eerst een hele tijd te kijken naar het verbluffende uitzicht op Lake Muhazi, zo gezien vanaf mijn heuveltop. Wat een prachtig plaatje, schitterende kleuren door het mooie weer en Lake Muhazi kronkelend door het landschap. Deze rivier/meer loopt helemaal door tot aan Kigali. En ik zie nog iets bijzonders: een paar heuvels verder is er een heel groot stuk landschap dat veel lichter van kleur is. Bij navraag aan Bigabo blijkt dat de First Lady daar bloemen kweekt die ze exporteert naar Europa. Hij weet helaas niet wat voor bloemen het zijn, maar het is een immens groot landschap. Met deze business steunt ze op de één of andere manier ook de gemeenschap daar om heen. Vervolgens rijden we toch nog een stukje verder, want Bigabo is behalve SLF óók boer, samen met zijn familie. Ze hebben een groot stuk land, waar ze o.a. mais op verbouwen. En als we daar zijn, blijkt midden in dit maisveld een school te staan, Mustard Seed ……… Deze hoort inderdaad ook bij de Mustard Seed in mijn straat….. de familie van Bigabo steunt deze school met het geven van Engelse lessen en ze voorzien van maaltijden en water. Deze kinderen zijn weer zo verschillend van de scholen waar we net waren. Beleefd, praten keurig Engels, zien er heel verzorgd uit.

Thuis geniet ik nog even van de rust, eet mijn lunch, maak mijn boodschappenlijstje en sta op het punt naar de markt te gaan als David me belt………. Terug naar de harde werkelijkheid! Of we nog even willen uitzoeken welke vakken de leraren nog meer geven, behalve Engels en rekenen……….
Voor morgen 12.00 uur! Dat dit een onmogelijke taak is, mag duidelijk zijn. Compromis, mijn SLFs gaan alle 230 SLLs vanavond nog bellen om die gegevens te achterhalen. Sommige leraren blijken wel 4 of meer vakken te geven, ik typ het braaf in, maar tegelijkertijd bedenk ik dat dit voor het databestand niet handig is. Doordat ze alle vakken in 1 kolom willen hebben, hebben ze straks niet meer de mogelijkheid om daarop te selecteren of te sorteren. Van de andere 1300 leraren moet dat dan maar de komende weken, als we tenminste die tijd ervoor krijgen. Ga morgen toch navragen naar het doel. Voordat we iets doen waar ze later niets mee kunnen. Maar misschien denk ik te moeilijk ,kan ook.
Tot overmaat van ramp is Jean de Dieu onbereikbaar en heeft hij ook nog steeds zijn 6 scholen niet bij mij ingeleverd. Volgens David is dit heel erg ongebruikelijk voor deze SLF. Ik deel mijn zorgen over zijn leefstijl, altijd maar doorgaan. Nu hij niet bereikbaar is, gaan er bij David wat alarmbellen rinkelen. Dit is deze week al een paar keer gebeurd, zegt hij. Ik stuur Damascene en Bigabo er achter aan. Probeer hem te bereiken en probeer te achterhalen voor welke uitdaging hij staat. Wellicht moeten we hem gaan helpen morgen? Heeft hij gezondheidsproblemen, die signalen zijn er ook. Vergt zijn studie teveel van hem? Maar als ik ergens naar vraag, krijg ik altijd het standaard antwoord: I am fine. Wellicht kunnen zij beter met hem hierover communiceren, in het Kinyarwanda (Engels is moeilijk voor hem) én hoeft hij het niet tegen een vrouw te vertellen. David gaat hem ook nog bellen. Ondertussen heb ik hem sms-jes en Whatsappjes gedaan op beide nummers, dat ik hem dringend probeer te bereiken. Hij reageert 2 uur later, ik ben er! Ik ga hem nu niet verder bevragen naar zijn omstandigheden, laat dat nu aan David en de beide andere mannen. Vraag of het klopt dat ik nog steeds 6 van zijn scholen mis én dat hij nu ook nog achter vakken aan moet bellen. Hij antwoordt: ik ga je nu een update van mijn lijst sturen. Om 21.00 uur nog steeds geen lijst. Ik ga er nu niet tot midden in de nacht op wachten. Ga zo mijn bedje in én morgen om 06.00 uur check ik of er al informatie is. Zo ja, hup eruit en aan de slag. Zo nee, pit ik nog een uurtje door en dan aan het werk.

Woensdag
Maar 1 woord voor deze dag: data-collectie, arghh!!
Ben de dag wel rustig begonnen, vanaf 09.00 uur weer achter de computer én ’s avonds om 23.00 kan ik eindelijk bijgewerkte datalijst versturen.
Moet halverwege de dag nog weer een keer achter Jean de Dieu aan, volgens mij heeft hij de opdracht van het verzamelen van alle vakken die leraren geven niet opgepikt. En dat klopt, compleet gemist. Ga ik nu doen, zegt hij. En gelukkig komt deze opdracht wel snel mijn kant op.

In mijn compound komt Betty binnenlopen, een Congolese vluchtelinge. Ze heeft een bachelor degree gehaald maar verkoopt nu gedroogde visjes om aan de kost te komen. Het is voor haar heel moeilijk om werk te krijgen op bachelor niveau. Volgens haar heten deze visjes Zanzibar. Denk dat het hetzelfde is als wat Gerjanne sambasa noemt én waar Mutoba een heerlijk recept voor heeft. Hebben we helaas niet kunnen uitproberen tijdens mijn logeerpartij.  Heb het al vaker op de markt zien liggen, maar er me nog niet aan gewaagd. Ze legt me uit hoe ik het moet klaarmaken. En volgens haar blijft dit 3 weken goed. In mijn beleving is dit gedroogde anjovis? Ze geeft me haar telefoonnummer voor als het niet lukt. Dan komt ze het me leren! Ik probeer het ’s avond gelijk uit, zoals ze het heeft uitgelegd. Het is wel aardig, maar niet bijzonder. Denk toch dat ik haar binnenkort ga bellen of ze komt koken! Misschien kan ik de Peace Corps meiden erbij vragen. Hebben we een maaltijd om te delen, een recept erbij en wie weet kan ik Betty vaker vragen om me iets te leren koken. Voor haar een bron van inkomen, voor mij gemak na mijn werk. Moet het eerst wel wat minder hectisch worden.

Het is de bedoeling dat ik morgen in Nyagatare werk. Daar hoort een overnachting bij omdat heen en weer reizen best vermoeiend is. Theo zou mij moeten vertellen wanneer ik moet reizen, maar ik heb zelf halverwege de dag al besloten dat ik dat niet ga doen. Eerst die data weg, ga niet stressen omdat ik ook nog moet reizen. Ik reis morgenochtend vroeg wel.
Dus stuur ik hem dat bericht en met de boodschap dat ik dan liever na het werk blijf overnachten en de volgende ochtend weer vroeg terug reis. Geen reactie. Hij is ook aan het reizen.
Theo zou mijn tas meenemen vanuit Kigali, maar…. hij doet me een berichtje dat hij met het openbaar vervoer moet en dan de tas liever niet meeneemt. Wat ik snap, maar ben wel beetje teleurgesteld omdat ik nu nog langer moet wachten.
Om 17.00 uur krijg ik een reactie op mijn mail. Hotel is geboekt, je kunt er nu nog naar toe reizen. Ik reageer dat ik dat echt niet meer ga doen nu.

Donderdag
Mis net de bus van 08.00 uur, verdorie. Nu moet ik wachten tot 8.30 uur en ben ik om 09.30 uur in Nyagatare. Voor Elie geen probleem, die begint gewoon alvast aan ander werk. Eenmaal in het hotel blijkt Theo er ook te zijn. Hij heeft voor vandaag een kamer geboekt dus ik kan blijven slapen. Eh verdorie….. ik heb vanochtend even met wat spullen om te overnachten in mijn handen gestaan (zal ik dat toch maar meenemen?). Maar het ook weer aan de kant gegooid. Maar ga het wel doen, toiletspullen liggen altijd in de badkamers hier. En ik ga toch eerst langs huis, dus dan kleed ik me wel even om voordat ik naar de meeting ga. Kan die warme douche en niet zelf koken, even niet weerstaan. Werk superfijn met Elie, ik leer hem hoe hij Powerpoint presentaties kan maken (hij heeft wel een hele oude versie) en hij vertelt me weer van alles over het ontstaan van BLF en de ontwikkeling daarvan. Hij had graag gezien dat ik er ook vanaf het begin bij geweest was, het was nogal een uitdaging allemaal. Maar we staan nu ook weer voor een uitdaging: we krijgen er allebei een SLF bij, Elie weer naar zijn oude district én een hoop nieuwe dingen komend jaar. Daarna bereiden we allebei onze review meetings voor onze teams voor. Elie besluit om lang te blijven zodat we samen kunnen dineren (en hij dus niet hoeft te koken) en dan daarna naar huis op de moto en lekker slapen. Bellen nog even met FOO Theo of dat akkoord is. Die is zeer verbaasd dat we allebei nog steeds aan het werk zijn. Maar hij vindt het goed, ook Elie mag blijven eten. Tijdens het werk hebben we wel veel last van muskieten. Het hotel is midden in de stad maar ook hier zitten we op een overdekt terras met onze laptops.  Met name Elie wordt nogal belaagd en hij heeft het koud in zijn t-shirtje. Hij is vergeten een sweater met lange mouwen en capuchon mee te nemen, dus leen ik hem mijn jasje. Hij gaat ook echt helemaal in het jasje zitten, capuchon op: donkere man in een donker jasje, als je hem tegen zou komen in het donker, ga je een blokje om, denk ik. Of je ziet hem niet! Kan ook! Als hij ’s avonds met zijn motordriver naar huis gaat, ruilen we om. Ik weer mijn jasje en ik leen hem nu mijn sweater. Komt dinsdag in Kigali wel weer mijn kant op. Maar mijn jasje is ook mijn regenjack, dus die wil ik liever bij me houden.

Elie ontdekt ineens op ons terras een minister. En even later volgen er nog een paar. Het zegt mij natuurlijk allemaal niets, maar Elie weet even niet meer waar hij moet kijken. Mijn hele hotel zit vol met ministers!

Ah en eindelijk, eindelijk, eindelijk…….. komt mijn tas vandaag naar Kabarore. David reist vandaag met de VSO car van Kigali naar mijn stek. Thanks aan Theo voor de tip! Dus David krijgt een 2e kans. Als ik hem aan de telefoon heb om het dat te vertellen, gaat hij gelijk naar Albertine die hem de tas overhandigd. Morgen is hij er!! Hij is stiknieuwsgierig naar wat er in zit. Heb hem gewaarschuwd, als je hem open maakt, plopt er waarschijnlijk van alles uit en krijg jij het er niet meer in….. Succes!

Vrijdag
Om 05.30 uur eruit, om 06.00 uur ontbijt. Ik heb geluk, kan aanschuiven aan het ministers ontbijtbuffet, waar heel lekkere dingen staan. En…… nog geen minister te zien, dus heb ik 1e keus. Maar niet veel tijd, want mijn bus vertrekt om 06.30 uur. Elie heeft gisteren even gebeld met weer één van zijn oud-studenten die daar werkt om te checken hoe laat de bussen vertrokken. De oud student belooft om mij te supporteren op het busstation. Niet echt nodig, heb deze trip al vaker gedaan, er is geen kip te bekennen, alles ligt nog op 1 oor waarschijnlijk, ‘óók de oud student haha! Ik zit al lang en breed in de bus, waar welgeteld 2 vrouwen in zitten, als hij aankomt op het buspark. Dus zwaai ik maar naar hem om te laten zien dat ik hem heb gespot.

Ben om 07.45 uur thuis, gauw even mijn tas ompakken en omkleden, om 08.15 uur staat Augustin voor mijn poort. Heb een meeting in Akagera Hotel; BLF extension partnership meeting. Had gister een enthousiast verhaal van Elie over de meeting in zijn district. Heb gelijk verteld dat ik niet zo’n hoge verwachtingen heb van de onze. En inderdaad…………
David deelt met mij zijn verhaal, hij heeft de hele week SMSjes, telefoontjes en Whatsapp berichtjes gedaan naar de DEO. Werd niet op gereageerd en telefoontjes niet opgepakt. Hij is gisteren afgereisd en arriveerde om 16.00 uur op haar kantoor. Reactie van de DEO: ik ben deze meeting compleet vergeten, we gaan hem uitstellen. Reactie van David: Nee, gaan we niet doen! We gaan nu samen zitten en ik ga je helpen om alle deelnemers nu persoonlijk uit te nodigen. Om 19.00 uur was de klus geklaard. Als toppunt zegt ze doodleuk dat ze er zelf niet zal zijn, hier ook ministers op bezoek, daar moet alles voor wijken. Maar echt……. Ze is er nooit op meetings! Er zijn dus ook geen DDE, geen Vice Major of andere hogeren van onze partners in de meeting. We missen zeker 40 headteachers en van de 14 onderwijsinspecteurs is er maar 1 (en die is er altijd!!). Dit district heeft echt een probleem. Hoe kunnen we van headteachers verwachten dat ze volledig gaan voor BLF als het District er niet voor gaat? Mijn SLFs worden er wat moedeloos van. Ik deel mijn zorgen met Selina die met onze headteachers werkt en tegen dezelfde desinteresse aanloopt. Ze besluit het hogerop aan te gaan kaarten om te kijken wat we kunnen inzetten om dit om te turnen. Ik heb ondertussen allerlei ideeën: misschien moet ik 1 dag of ochtend op het Districtkantoor gaan werken? Gewoon om BLF in de picture te houden? Een week voor elke meeting de DEO persoonlijk bezoeken met mijn manager of een SLF? BLF terugtrekken uit dit district? Wat helemaal niet kan, maar misschien als wake up call? Selina gaat over 3 maanden weg en ik hoor niets over iemand die haar werk gaat overnemen………… In dit district moeten alle posities ingevuld zijn, anders komen we er helemaal niet doorheen…….. Wordt vervolgd…….

Doordat er ministers op bezoek zijn in onze districten zijm ook het leger en de politie volop aanwezig. Het duurt even voordat ik me realiseer dat het één met het ander te maken heeft. Het beeld is ineens zo anders als je steeds leger- en politietrucks ziet. Dit zijn grote trucks met in de laadbak stoelen gemonteerd zodat aan weerskanten van de laadbaak de militairen en politie-agenten in vol ornaat én gewapend zitten. Met zeer grote snelheid gaan ze over de wegen, onverantwoord! In het centrum waar de winkels zitten, worden door beiden controles gedaan. Waarbij ik niet interessant ben.

Ondertussen heb ik mijn eigen problemen: het grote hangslot van mijn voordeur doet het niet meer, het water is al een paar dagen verdwenen, pinda’s en eieren zijn niet meer te verkrijgen, zo zat van mijn melk die echt binnen een paar uur soms al weer zuur is, elektriciteit heeft powerdips…….
Dus acties!
Met Augustin vanmiddag op zoek geweest naar een nieuw groot hangslot, want als ik in Kigali ben, moet ik echt een hangslot aan de buitenkant, gelukt!
Het waterprobleem laat ik even: gisteravond warme douche gehad, heb nog wat flessen staan, mama Ali gaat vast morgen weer jerrycans laten bezorgen voor de was en het poetsen én dan kan ik het toilet even goed doorspoelen én ik ben de komende week 5 dagen in Kigali. Af en toe loopt er iemand met een schroevendraaier of iemand met een hamer naar mijn watertank, dus wordt aan gewerkt, denk ik?
In plaats van pinda’s en eieren stort ik me op het stuk Rotterdamse oude kaas dat Sjanne als verrassing in de roze tas heeft gestopt, zó lekker!!
Ga mijn melkvoorziening anders regelen. Als ik namelijk een halve liter houdbare melk koop, kost me dat 500 Rwfr, die ik vervolgens even kan gebruiken maar soms aan het eind van dezelfde dag of de volgende ochtend al weer weg kan gooien. Mijn koelkastsyteem, een pan met koud water, werkt niet én het regenseizoen is aan zijn eind. Merk dat het steeds droger én dus ook warmer aan het worden is. Als ik een hele liter verse melk koop, kost me dat 250 Rwfr. Dus heb ik net een thermosfles van 1 liter gekocht (investering van 7000 Rwfr) , ga steeds 1 liter verse melk kopen , kook die én dan in de thermosfles, volgens de verpakking blijft het dan 20 uur heet. En net besloten om toch ook nog een thermosfles van een halve liter te kopen (4000 Rwfr) om ook bij nood de halve houdbare liter daarin te bewaren.
Powerdips van de elektriciteit zijn te doen, duren tot nu toe maar 10-15 minuten. Goed zorgen dat mijn WakaWaka en extra powerbanks opgeladen blijven.

En eindelijk, eindelijk, eindelijk ………. lijkt erop dat ik nu een rustig weekend heb, waar ik nu ook echt aan toe ben!

 

Week 15: Hels karwei, 1500 leraren en "nieuwe" job

Weekend van 4 en 5 januari
Rustig weekend! Mijn huis en mijn was weer schoon door mama Ali. Er is al een paar dagen geen water meer. En dus moet ze water gaan kopen om mijn huis en was te doen. Er komt iemand met jerrycans water, afgeladen op een fiets. Om te voorkomen dat het water uit je jerrycan klotst tijdens vervoer, stop je gewoon een groene bakbanaan in het gat. Hij giet 4 jerrycans over in mijn jerrycans: kost me 400 Rwfr ( = 40 cent).
Met Elie hou ik zondag een Whatsapp meeting omdat onze manager niet echt een plan heeft voor januari en dus bedenken we samen een plan voor onze beide teams. Start maandag met een meeting. Verder kijk ik films en lees ik een boek.
Wil aan het werk!
Stuur mijn motordriver een sms dat ik hem morgen nodig heb, dat ik nog steeds aan het knokken ben voor zijn contract, dat dit niet makkelijk is en dat hij dus niet dronken of met een kater mag verschijnen. Yes, zegt hij.

Maandag
Augustin is op tijd én ziet er goed uit. Open blik, netjes in de kleren, nuchter én schoon! Top!
Heeft een supersonische motor bij zich, om weer uit te proberen blijkbaar. Met tijgerprint, beetje pooierlook! Maar ik zit er goed op, heb zelfs een extra steuntje voor mijn billen. En deze motor is wat langer waardoor er meer ruimte is tussen hem en mij. Handig om een extra tas mee te kunnen nemen. Op de terugweg wéér een andere motor! Met een zacht rugsteuntje, lekker hoor. Ik was met Bigabo al aan het teruglopen toen hij eraan kwam. Fijn dat Bigabo ook op de hoogte is van Augustin zijn zwakke punt: nu kunnen we beiden op hem letten én coachen. Van FOO Theo mag ik hem nog als driver gebruiken voorlopig, de nieuwe contracten komen pas in april.
Superleuk om iedereen weer te zien! Zo te zien en te horen, heeft iedereen een goede vakantie gehad. Vooral veel uitgerust, hoor ik. Sommigen op familiebezoek. Maar sommigen ook bewust niet omdat het reizen nogal veel geld kost. Van Damascene hoor ik dat hij ervoor zorgt dat zijn jongere broer en zus naar school kunnen, dat kost hem 210.000 Rwf per termijn. Dat is dus elk kwartaal een maandloon voor hem. Ik hoor steeds meer dat jongeren werken om het schoolgeld voor hun broers/zusjes te betalen. En weer……. Respect voor deze jongelui! Ouders zijn niet in staat vanwege allerlei problemen om hun kinderen naar school te laten gaan door diverse omstandigheden: armoede, ziekte, alcoholverslaving. Goed dat deze generatie het wel oppakt, waardoor er meer kansen komen op een goed bestaan zonder armoede en de problemen die daarbij horen en een betere persoonlijke ontwikkeling.
Heb van Gerjanne het memoryspel Ik hou van Holland meegenomen en dat spelen we als start! Hilarisch weer, hoeveel lol kun je hebben met zo’n simpel spelletje. Waarbij je dus tegelijkertijd werkt aan geheugen en concentratievermogen. En……….. de Hollandse cultuur!

Dinsdag
Had me verheugd op elke dag erop uit te gaan om scholen te bezoeken, maar moet dat nog even uitstellen. Er moeten gegevens worden verzameld op alle scholen onder alle teachers van P1 t/m P5. En er moeten SSLs worden benoemd op alle scholen die P1-P3 gaan ondersteunen.
Of dat aankomende donderdag ingeleverd kan worden! Haha, nee dus! Heb dat ook gelijk teruggemaild: impossible!
We hebben nu 95 scholen ipv 93. Ik was nog in de veronderstelling dat we formulieren konden afleveren, dat ze dat dan zelf even in kunnen vullen én dat we die formulieren aan het eind weer op konden halen. Maar zo werkt het niet, Monique! Formulieren moeten ter plekke worden ingevuld om er voor te zorgen dat het zorgvuldig en goed gebeurd. Leraren moeten veel gegevens over zichzelf afgeven, dat moet persoonlijk, kan niet via de headteacher. Dat betekent dus naar de school, alle betreffende leraren optrommelen en dan invullen. Bigabo is de enige SLF die de beschikking heeft over een laptop en dus ter plekke die formulieren gaat intypen. De rest heeft alleen een tablet waarop deze lijsten invullen heel lastig én tijdrovend is. Dus………. die gaan het invullen op een kopie met de hand.
Ik blijf thuis want meegaan kost nóg meer tijd in de vorm van beleefdheidsgesprekjes met headteachers etc en maken van groepsfoto’s. Dus zodra er een lijst is ingevuld, foto maken en naar mij sturen. Dan kan ik het hier thuis intypen. Dat gaat een stuk sneller (denk ik...). Ondertussen kan de SLF naar de volgende school. Wel graag duidelijk schrijven, heb ik als opdracht meegegeven.
Tegelijkertijd baal ik er enorm van. Al dat thuis zitten, is niet goed voor mijn humeur. Volgens de planning moet ik deze maand een aantal trainingen doen: een training over Social Collect (het monitoring, evaluation and learning programma), een technische oriëntatie over Foundation 1, een oriëntatie over het SSL-model én dit daarna doorgeven aan de SSLs. En een meeting in Kigali met alle veldteams. Dus hoop ik maar dat het nu even stilte is voor de storm. Heb zó de neiging om David te vragen óf hij al datums heeft en hem eraan te herinneren dat ik in dit opzicht nog steeds een nieuwe DTA ben (wat ze voor het gemak maar even vergeten). Maar wil hem niet opjagen óf irriteren in het kader van choose your battles en dus vertrouw ik er maar op dat het goed komt.

Woensdag
Ben om 5 uur klaarwakker! Gats, veel te vroeg. Even later barst er hevig onweer los met fikse regen. Om 6 uur krijg ik al de 1e Whatsappjes van mijn team, kunnen ook niet meer slapen óf willen vroeg op pad. Ik probeer nog wat weg te dommelen, maar lukt niet. Dus lees ik in mijn bed én als ik dat zat ben, kijk ik nog een aflevering van een serie. Om 08.00 uur er toch maar uit. Nieuwe dag en mijn hoofd vol plannen, mailtjes naar diverse mensen en verder met de datacollectie.
Gelukkig blijken veel scholen zelf al een document te hebben gemaakt met daarop de gegevens van alle BFL teachers en SSLs. Dat scheelt een hoop tijd, echter……… mijn internet is zo traag als dikke stront (sorry!). Dus zit ik continu in de wachtstand totdat de info verstuurd van mijn telefoon beschikbaar is op mijn laptop en ik het kan toevoegen. Weer een flinke geduldsoefening hier. Ik ben gewend om aan verschillende dingen tegelijk te werken, maar mijn internet trekt dat echt niet. Dus moet ik iedere keer wachten totdat een bericht is verstuurd voordat ik iets anders op het internet kan doen……..  Ik zie mailtjes binnenkomen maar kan de inhoud niet lezen omdat het downloaden niet lukt, aarghhh!
Organiseer tussendoor mijn waterhuishouding omdat er de laatste dagen al verschillende keren gen water was. Heb mezelf een thermoskan van 2 liter gekocht zodat ik de hele dag heet water heb voor thee en koffie (truc van Gerjanne). Zorg dat mijn jerrycan tot de top is gevuld, extra emmer met water in de badkamer én vul verschillende thermosbekers en flessen voor het geval dat.
Gistermiddag kwam er een mailtje van David dat er vrijdag een planning meeting is met de 3 teams van onze districten in Nyagatare, uurtje met de bus. Dat betekent donderdagmiddag reizen, warme douche en nachtje in hotel zodat we op tijd kunnen beginnen. En natuurlijk heb ik daar zin in….. alleen betekent het wel weer een dag minder om data te verzamelen. Vanuit het hoofdkantoor wordt de druk flink opgevoerd met herinneringsmailtjes. Sorry, het is niet anders. Dit is pas de 1e gelegenheid om correcte en complete gegevens te verzamelen. Mijn SLFs waren op verlof in december en scholen waren toen nog niet in staat om de juiste gegevens te geven.  En ik hou er niet van om iets in te sturen dat nog niet compleet en gechecked is. Dat geeft alleen maar meer werk voor de ontvangers.
David belt om te overleggen nadat ik een bericht heb gedaan dat iedereen keihard bezig is maar dat de deadline halen heel lastig wordt. Ben blij dat hij meedenkt……. Er zit wel iets speling in de deadline, onder ons gezegd. We werken gewoon keihard door én dan stuur ik het morgen om 12.00 uur in, met de opmerking dat de lijst nog niet compleet is. De complete lijst kan ik dan volgende week dinsdag/woensdag versturen.
Mijn internet gaat vanaf 12.00 uur als een speer!! Mooi, houden zo!
Ondertussen bericht dat de week van 21 t/m 25 januari ik in Kigali moet zijn voor training om de SSLs te ondersteunen (2 dagen) én de kick-off van de verlenging van BLF voor P4-P5 (1 dag). Intensief, maar vast ook heel gezellig met iedereen.
Om 14.30 uur nokt internet er weer mee! En mijn telefoon moet aan de lader. Ehm, misschien een goed moment om even een half uurtje wat anders te gaan doen. Dutje maar, denk ik! Heb vierkante ogen inmiddels.
Vanaf 16.00 uur loopt het weer als een trein. David komt eind vd middag op mijn verzoek langs om een aantal zaken aangaande mijzelf te bespreken. Ik wil weten welke opties ik heb. Maar…… hij heeft ook een aantal verzoeken aan mij. Mijn werk verschuift voorlopig wat meer naar andere districten, die op dit moment geen DTA hebben. En morgen ga ik de programmamanager bellen om te pleiten om Elie te behouden als acting-DTA. Eind januari schijnt zijn district Nyagatare een Internationale DTA te krijgen en zou hij weer terug moeten naar SLF. Dat zou echt zó zonde zijn! En team Kayonza heeft een acting DTA nodig en die zou dan uit mijn team moeten komen. Sorry, ik heb misschien 1 SLF die dat zou kunnen, maar die moet echt in dit district blijven omdat hij hoofd van de familie is en deze familie heeft heel veel problemen. Elie heeft zoveel inzet en kwaliteiten, dat is voor mij de aangewezen persoon, hoop dat ik de programmamanager kan overtuigen. David heeft dat vanmorgen geprobeerd, maar kwam er niet echt doorheen, zegt hij. Nu ik met hetzelfde idee kom, wil hij dat ik de programmamanager bel. Ga mijn best doen, ik moet er niet aan denken dat ik Elie kwijtraak als collega én maatje. Hou hem liever in de buurt! Zou ook echt een uitholling zijn van mijn Rwanda-jaar!
Tussendoor even koken en dan weer verder met mijn datalijst. Om 22.30 uur besluit ik toch maar te stoppen. Ik word moe en wil geen fouten maken. Ga er wel om 06.00 uur uit morgen, mijn SLFs hebben echt zo verschrikkelijk hard gewerkt deze laatste 2 dagen. Wat ze hebben aangeleverd, wil ik ook echt morgen indienen!

Donderdag
Heb voor geen meter geslapen: mijn hoofd vol met data én wat ik tegen Philbert, de programmamanager ga zeggen. Philbert hangt net onder de hele grote baas, PapaDiouf en heeft samen met Damian (die me heeft aangenomen) de leiding, Heb hem 2x gesproken tijdens mijn introductie en iedereen was op zijn hoede als hij je iets ging vragen. Weet nog dat hij me toen echt aan het testen was, wat weet je allemaal al van BLF. Had me in Nederland al goed voorbereid maar hoe meer goede antwoorden ik gaf, hoe leuker hij het vond én nog meer ging vragen. Voelde ook echt als een soort examen, weet ik nog. Ben om 03.00 uur weer klaarwakker! Dan maar weer lezen tot ik weer in slaap val. Om 06.00 uur eruit en om 07.00 uur zit ik weer startklaar achter mijn laptop. Mijn SLFs zijn ook weer goed bezig, de data stromen al weer binnen. Heb even uitgerekend, 95 scholen met gemiddeld 10-15 leraren, dat zijn meer dan 1000 leraren waarvan we de data moeten verzamelen, gekkenwerk!! Ik kan geen ID nummer of Mobile Phone number meer zien. De meeste SLFs sturen me getypte info toe, dat is dan knip en plakwerk én ze splitsen in rekenleraren in P4-P5, rekenleraren P1-P3, leraren Engels in P4-P5, leraren Engels in P1-P3 én dan ook nog wie de SLLs zijn in de onderbouw. Maar beide meiden sturen me foto’s van handgeschreven gegevens, wat ik zelf heb voorgesteld, om ze geen dubbel werk te laten doen. Maar………… vanaf een foto nummers en namen in het Kinyarwanda overtypen is echt een hels karwei!
Om 09.00 uur bel ik Philbert en vraag of ik hem iets voor mag leggen. Hij is heel verrast, maar weet heel goed wie ik ben. Wat ik dan weer knap vind! Dus vertel ik mijn verhaal en draag Elie voor als acting DTA in Kayonza of Nyagatare. Onderstreep nog eens zijn kwaliteiten en dat beide teams veel respect voor hem hebben. Het zou echt een groot verlies zijn voor BLF als Elie deze functie weer kwijtraakt. Hij luistert aandachtig. Legt me wat issues voor, die niets met Elie te maken hebben, maar meer met organisatorische zaken. En dan zegt hij: Ok! Wil jij dit met Elie bespreken of ga ik dat doen? Ik twijfel even, ik ben hier niet degene die mensen aanneemt. Maar ik zie Elie morgen, dus zeg ik dat ik het wel met hem wil bespreken. Prima, zegt hij, hou me op de hoogte. Yes, boss!

En vervolgens krijg ik half uurtje daarna een mailtje dat ik verondersteld wordt om, naast mijn Gatsibo team, 30% van mijn tijd te besteden aan team Nyagatare (het team van Elie). Als ervaren DTA. Haha, ze vergeten hier steeds dat ik er nog maar 3 maanden ben, heb nog niet eens een klas in actie gezien én een schoolvisit gedaan zoals het hoort. Ik leer meer van Elie dan hij van mij. Maar prima! Werk graag met hem samen. Als er een internationale DTA komt voor Nyagatare, kan ik dat na een tijdje weer loslaten, denk ik?
’s Middags reis ik met David in de bus naar Nyagatere omdat we morgen een meeting daar hebben. Ik heb echt nog niet de helft van de data klaar en ventileer dat een paar keer tegen David, die het maar wil versturen. Beide andere teams lopen tegen hetzelfde aan. En we arriveren allemaal doodop in het hotel: van het ophalen van de gegevens op de scholen (SLFs) óf van het samenstellen van de lijsten (DTAs). Ik werk in het hotel nog weer twee uur aan de lijst. Vierkante en branderige ogen. Uiteindelijk komt David tijdens het eten met het idee om morgenochtend om 08.00 uur nog 1 uur samen te besteden hieraan. En het dan naar Kigali te sturen met de vermelding dat het nog niet compleet is en dat we begin volgende week nog een update sturen. Heel fijn, David!! Hoeven we nu na het eten ons niet meer druk te maken, kunnen we even ontspannen en op tijd het bed in.

Vrijdag
Om 08.00 uur zit ik met mijn team in de conferentiezaal om verder te werken aan de data. De andere teams druppelen ook langzaam binnen. Blij om Elie te zien! Straks even bijkletsen en mijn opdracht van Philbert uitvoeren.
Na een uurtje komt David ook, hij is eerst bij het district geweest. Iedereen is echt keihard achter zijn laptop bezig en/of Headteachers aan het bellen. Hij is onder de indruk, zie ik. En dat maakt dat hij besluit om de meeting heel kort te houden zodat we de rest van de dag hiermee verder kunnen. Na de (echt korte!) meeting gaat hij onbewust buiten de groep zitten met zijn laptop. Mede omdat hij ook nog moet ontbijten daar. Als ik even later hem wat ga vragen en een foto wil nemen van de hardwerkende groep, maak ik een grapje dat hij als echte baas nu buiten de groep zit. Ai, dat komt aan. Ik geef aan dat het een grapje is, dat snapt hij, maar ik heb ook gelijk, zegt hij. En vervolgens komt hij tussen de rest zitten. Rond 14.00 uur houden de meesten het voor gezien: of ze zijn klaar óf ze moeten met de VSO car naar Kigali. Ik kan mee in de VSO car, maar heb met Elie afgesproken dat wij nog doorwerken en samen reizen: ik naar Kabarore en hij naar zijn gezin.
Tussendoor overhandig ik ook nog de gehoorapparaatjes van Sabine aan een andere Elie, die het bij de Rwandan Union of Deaf gaat afleveren. Blij dat het me gelukt is dit bij een instantie te krijgen die er een kind mee gaat helpen!

Elie is superblij met mijn pleidooi bij Philbert om hem acting DTA in Kayonza te maken. Hij vindt deze functie leuk, wil nog veel meer ervaring ermee opdoen én hij kan dan weer bij zijn gezin wonen, want die wonen in dit district. Zó fijn voor hem! Ik gooi nogmaals een mailtje naar Philbert met verslag van ons gesprek. Nu maar hopen dat het ook echt gaat gebeuren: dat weet je namelijk maar nooit!

Tot 00.00 uur werk ik nog aan de data. Heb ondertussen contact met SLF Jean de Dieu, die nog steeds bezig is met het intypen van de data op zijn tablet. Ik maak me zorgen! Hij moet morgen weer in Kigali zijn op de universiteit. Uiteindelijk zeg ik dat hij me moet sturen wat hij al heeft en dan echt stoppen en gaan slapen. Jean de Dieu heeft in zijn Whatsapp status: never give up! En dat klopt ook echt: hij geeft nooit op! Maar wel met gevolg dat hij zichzelf aan het uitputten is, niet luistert naar zijn lijf, slecht voor zichzelf zorgt qua voedsel en water én zijn gezin maar een paar weken in het jaar ziet. Hij gaat overstag en stuurt me wat klaar is. Het is dan 00.39 uur.

Zaterdag
Vanmorgen zag ik dat hij me om 04.30 uur een berichtje heeft gestuurd dat hij in de bus naar Kigali zit. Dat is hooguit 2,5 uur slaap! En hij heeft een examen vandaag……….
Ik werk vandaag de hele dag nog verder aan de data. Stuur het echt pas in als ik er zeker van ben dat er geen fouten in zitten. Ze hebben niets aan een lijst die niet klopt (lekker eigenwijs!). Maar David staat erop dat wat klaar is, vandaag wordt ingestuurd. Kwestie van voldoen aan een deadline, ongeacht of de gegevens kloppen. Komende week de update er dan maar achteraan.

En tot slot: terwijl ik dit aan het typen ben, krijg ik bezoek. De overbuurman, Isaiah, komt kennis maken. Ik heb hem al heel even ontmoet in het voorbijgaan ontmoet, toen ik op weg ging naar Kigali om naar Gerjanne te reizen. Heel gesprek, erg leuk! Hij spreekt goed Engels, heeft Frans en Engels gestudeerd op de universiteit en daar ook 1 jaar les gegeven. Al gaandeweg het gesprek wordt het me duidelijk dat deze man veel belangrijke functies heeft gehad. Hij weet wat mijn werk hier is, hij is namelijk ook Director of Studies én onderwijsinspecteur geweest. Hij is zelfs Vice Mayor van Social Affaires geweest, wat een hele hoge positie in Rwanda is. Het is belangrijk om dit soort contacten in je netwerk te hebben. Er wordt me veel duidelijk: de hiërarchie hier is als volgt: het land Rwanda met zijn regering, daaronder de provincies (Eastern, Western, South, North provincies en Kigali), dan de districts, daaronder de sectors. Tot dusver wist ik dat. Daarbinnen heb je dan cels, ik woon in 1 van de 4 cellen van Kabarore, daarbinnen weer gemeenschappen (groepen van 20 families die in hetzelfde gebied wonen) en dan de families zelf. Isaiah is ook hoofd van een cel, maar niet van mijn cel. Het hoofd van mijn cel woont blijkbaar naast mij (zit wel een weg tussen). Isaiah verbaast zich dat ik die nog niet heb ontmoet. Is hij nog niet op bezoek geweest, vraagt hij? Vermoed zomaar dat hij dit wel even gaat regelen. Struikelblok is, denk ik, dat het hoofd van mijn cel waarschijnlijk geen of weinig Engels spreekt. Ik moet toch ook maar mijn Frans gaan opfrissen…………
En haha, ik heb een verkeerd beeld van mijn achterburen. Het verhaal van Alexis klopt wel, maar van Philip niet. Die blijkt niet mijn achterbuurman te zijn, dat is Francois, hoofd van het Healthcenter hier in Kabarore. Die zie ik hier inderdaad regelmatig binnen stappen en dan groeten we elkaar wel. Maar ik heb eigenlijk nooit een echt gesprek met hem gehad. Philip is hier heel vaak (vaker dan Francois) maar Isaiah denkt dat hij de huisjongen is, die wast, schoonmaakt en kookt en op het huis past als Francois er niet is. Zijn familie woont namelijk ergens anders en daar is hij ook regelmatig.
In ieder geval is Isaiah iemand die belangrijk voor mij kan zijn om in mijn netwerk te hebben.
We wisselen telefoonnummers uit. Ik kan hem altijd bellen als ik hulp nodig heb, zegt hij. Zelfs midden in de nacht.

Ik ga mijn datalijst afmaken, mijn maandelijkse rapport en maandelijks plan schrijven.
Morgen een dagje ontspannen, hoop ik! En maandag weer naar Kayonza voor meeting met David, Elie en Emanuelle. Heel benieuwd hoe de rest van de week er dan uit gaan zien; er staat van alles te gebeuren, maar niets is zeker……….

Week 14: volg je hart - Rwandees feestje - geradbraakt na het reizen

Weekend 27 t/m 29 december

Vrijdag een relaxt dagje. Gerjanne is op pad om uit te zoeken hoe ze kan blijven na 5 januari. Haar VSO periode is na 3,5 jaar echt afgelopen. Maar ze wil hier blijven en dus moet ze kijken of en hoe ze verder kan met werken én een visa. De afgelopen weken samen gebrainstormd over de opties die ze heeft. Ik blijf thuis, lezen, puzzelen, serie kijken. Het is ontzettend leuk om te zien hoe ze hier na al die tijd is gesetteld. Fijn huis, lees- en spelletjesclub voor de kinderen van haar nachtwaker, broertje en zusje van haar dagbewaker en wat kinderen uit haar buurt. Haar visie op de ontwikkeling van kinderen is spelen én bewegen. Door spel en beweging worden beide hersenhelften gestimuleerd en dat heeft weer invloed op de executieve functies én het leren. Dus doen ze veel motorische oefeningen als kruisloop, touwtje springen, stuiteren en overgooien met een balletje en spelletjes als memory, kwartetten, ganzenbord, mens-erger-je-niet en puzzeltjes leggen. Steeds als ze naar Nederland gaat, komt er weer een spel mee naar Rwanda. Mooi succesverhaal met een meisje dat voor de 3e keer in P1 moest starten omdat het lezen maar niet op gang kwam. Met veel motorische oefeningen en spel, bij Gerjanne en bij haar thuis en in later stadium leesoefeningen, kan het meisje nu lezen!
Ik neem straks wat spelletjes mee naar Kabarore.
Haar dagbewaker Mutuyoba is een ontzettend leuk joch van 22. Hij is een drop-out van school , heeft maar 3 jaar basisonderwijs gehad met als voornaamste oorzaak zijn onstabiele thuissituatie in die tijd. Maar Gerjanne heeft hem Engels geleerd en hij haar Kinyarwanda, door middel van memorykaartjes. Hij doet verder allerlei extra klussen, als naar de markt, wassen, de tuin, schoonmaken en koken als er een feestje is. En is haar vraagbaak om steeds meer de cultuur te snappen en contacten op te bouwen in het dorp. Ze hebben samen een varken gekocht waarmee ze biggen fokken voor de verkoop. Er is een moestuin aangelegd waarin naast de gebruikelijke Rwandese producten nu ook boerenkool, sla en aardbeien staan. Bananenbomen zijn geplant.
Grootste compliment van hem naar Gerjanne: mijn brein sliep al die tijd, nu is dat wakker. Het is echt een slim joch dat heel volwassen zaken kan benaderen.

Zaterdag hebben we een feestje gevierd, 3/4 op zijn Rwandees en 1/4 op zijn Nederlands. Een Rwandees feestje gaat als volgt: er wordt eten gekookt (in dit geval door Mutuyoba), rundvlees in een saus van groente, knoflook en pinda (heerlijk!), rijst en friet met ui. Hij kookt dit buiten op hout in een gat in de grond. Is daar 2 dagen mee bezig. Gerjanne en ik hebben er gemengde sla en papaya bij gemaakt. Van tevoren wordt er gevraagd wat je wilt drinken en daar wordt dan 1 flesje (groot of klein) van voor je gekocht. Het feestje begint met binnenkomen en wachten. Er wordt dan niet echt gepraat. Als iedereen er is, wordt er eerst gegeten. Na het eten is er spreektijd. Iedereen krijgt de gelegenheid om iets te zeggen, in dit geval was het terugblikken op 2019. Daarna zijn er kadootjes, Gerjanne heeft Kerstpakketten voor beide gezinnen. Ze neemt ook afscheid van haar nachtbewaker omdat ze deze nu zelf moet betalen. Financieel lukt dat niet. Als bedankje en als stukje zekerheid krijgt elk lid van zijn gezin een kip. Daar kunnen ze wellicht een handeltje mee opbouwen als ze verstandig zijn.
Behalve het gezin van haar nachtbewaker en de ouders, zusje en broertje van Mutuyoba zijn ook Dominique (haar buurman en motordriver) en zijn vrouw er. En Silver, een vriend die studeert in Kigali maar nu met Kerst in het dorp is. Als de kado’s zijn gegeven, maken we nog wat groepsfoto’s en daarna gaat iedereen weg.
Feestjes hebben hier een vast protocol, bij Gerjanne gaat het al iets losser maar daar heeft ze echt haar best voor moeten doen.

Ik ben hier nu sinds vorige week dinsdag en het loopt eigenlijk vanzelf. Gerjanne werkt tussendoor aan het bedrijf (consultancy, training, coaching op het gebied van spelen en leren) wat ze wil starten. Hebben steeds de opties die ze had besproken en het is wel duidelijk dat ze hier het meest enthousiast over is. Ook al is het de grootste sprong in het diepe die ze nu kan maken met nog veel onzekerheden. Maar soms moet je die sprong gewoon wagen. Ik zie en voel in ieder geval duidelijk dat dit Gerjanne ten voeten uit is. Volg je hart!
Ook al kan het betekenen dat het hier toch niet goedgekeurd wordt en het over een week gewoon einde verhaal is en dus back to the Netherlands.
Ze werkt nu aan haar website én contacten. Morgen (maandag) wordt voor haar een belangrijke dag. Dan gaat ze haar bedrijf online registreren, als dat lukt weet ze na 6 uur of dat is goedgekeurd. Daarmee (en met nog wat ander bewijsmateriaal) kan ze dan vrijdag naar immigratie om een nieuwe visumaanvraag te doen. Zo spannend!!! Het wordt erop of eronder.

Het is nu zondagmiddag, Gerjanne is hiernaast in de tuin van de kerk waar een ceremonie is voor een geboorte. Ik heb 3 van haar kinderen om tafel omdat ze haar spelletjes/leesclub heeft. Ondertussen appen we......Gerjanne: we volgen een protocol....... weet niet welke .....
Even later: best interessant......... ik: je moet wel opletten, he! Je bent nu al 10 minuten online........ Gerjanne: ik doe wat iedereen doet! En even later: ....... ik kan nu niet weg.........
Ik heb ondertussen de kinderen ontvangen. Het broertje en zusje van Mutuyoba zijn vrij genoeg. Het andere meisje dat er is, draagt een verhaal mee. Ze heeft me al eerder gezien en ik ken haar verhaal. Ze is 9, ernstig koppie, mager als een lat en ziet eruit als 5. Ze praat thuis wel maar hier en op school niet. Ze heeft een schuwe blik en houdt me goed in de gaten. Was best even schrikken voor haar toen ik de poort opendeed in plaats van Gerjanne. Maar ze stapt dapper naar binnen. En ik had al papier en kleurpotloden klaargelegd. Alledrie beginnen ze met patronen tekenen met beide handen. Na een tijdje pakt het oudste meisje een tienerblad in het Kinyarwanda (ze heeft haar basisschool al helemaal gedaan, maar...... het lezen was nog niet op niveau en dus is daarna weer in P2 (groep 4) begonnen en gaat komend jaar naar P4 (groep 6). Dat kan hier gewoon. En ze leest nu veel beter! Het broertje gaat puzzels maken. Daar schuif ik bij aan. En ga een beetje meedoen. Af en toe glimlach ik naar het kleine meisje dat nog steeds met 2 kleurpotloden tegelijk probeert te tekenen. Hou soms haar papier even vast. En ga dan zelf ook tekenen met 2 kleurpotloden. Ze volgt me op de voet. Dan moet ik de poort opendoen voor Gerjanne die bij het geboortefeest is weggegaan. De brede lach op het gezicht van het meisje als ze Gerjanne ziet, is onbetaalbaar!. Daarna is het gezichtje weer ernstig en dat blijft zo. Terwijl ik allerlei spelletjes speel (memory, kwartet, speed cups) met broer en zus, speelt het meisje met kinetisch zand en even later loopt ze door het huis terwijl ze een moeder speelt.
Tot slot drinken we thee met een stuk banaan, een stuk brood en een snoepje. Het meiske “pikt” het stuk banaan dat voor Gerjanne is bedoeld. Het eten gaat al schrokkend: lijkt erop dat ze continu honger heeft en gezien haar tengerheid waarschijnlijk ook flink ondervoed.
Daarna gaan ze naar huis.
Na het eten gooien we mijn USB vol met boeken, films en Kinyarwanda lessen.
Top!!

Maandag 30 december
Gerjanne is druk bezig met het online registreren van haar bedrijf. Met veel geduld, internet dat regelmatig wegvalt, helpdesk die er heel lang over doet om met een antwoord te komen en je je dus steeds afvraagt of je ze nu al wel/niet kunt herinneren, komt ze er in de loop van de ochtend doorheen. Daarna begint het wachten op goedkeuring, dat duurt 6 uur. Duimen maar!!
Ondertussen bak ik de pannekoekjes voor de lunch.
Na de lunch vertrekt ze naar het districtskantoor om daar haar plannen aan te kondigen en te kijken of ze vanuit dat kantoor mag werken in ruil voor sociale activiteiten die ze af en toe kan doen.
Gerjanne krijgt haar aanvraag online terug ter correctie. Haar bedrijfsnaam kan niet gekoppeld worden aan haar registratie...............

Oudjaarsdag

We hebben plannen gemaakt om deze dag te vieren met spelletjes en mandazi. Mandazi is een soort van oliebol dat hier gewoon het hele jaar wordt gemaakt.
Maar voordat het zover is, moet Gerjanne achter haar laptop om haar bedrijfje geregistreerd te krijgen zodat ze met dat certificaat voor de 5e januari naar de immigratiedienst kan voor haar nieuwe visum. En dit gaat niet vanzelf!! Het is nu half elf, ze is al vanaf half acht bezig en inmiddels met persoon nummer 5 in contact. Het enige wat ik kan doen is meeluisteren, vragen stellen en bevestigen, emotioneel supporteren (rustig blijven en doorzetten, Gerjanne) en koppen thee.

Half 1, na nog meer heen en weer gebel met nog meer personen, is het gelukt! Correctie doorgevoerd, haar bedrijfsnaam is toegevoegd en er wordt opnieuw gekeken naar haar registratie! Ze is superblij! Snelle lunch en dan kan ze nog op weg om een aanbevelingsbrief te halen op het district met handtekening van de vice major. En het huurcontract van haar huis met handtekening van haar landlord en lady. De rest van de dag kan ze hopelijk weer wat ontspannen. Morgen/overmorgen haar businessplan afschrijven en dan vrijdag met alles naar de immigratie voor een nieuwe visumaanvraag. Blijft spannend, vinden ze het nu wel een visum waard? Heb mijn vertrek hier om verschillende redenen uitgesteld en 1 daarvan was dat ik het niet fijn vond om haar in onzekerheid achter te laten. Grote bewondering voor haar, dit is echt wat ze wil. Zelfs na 3,5 jaar is ze het hier niet zat en kiest ze voor dit leven, alleen in het uiterste puntje van Rwanda in een afgelegen dorp met door haar raam in de verte uitzicht op Lake Kivu en Congo, haar eigen gecreëerde “familie” en een paar vrienden op flinke reisafstand. Geen organisatie meer om op terug te vallen maar wel grote passie om hier veranderingen op kleine schaal te brengen. Diepe buiging, Gerjanne, ik doe het je niet na.

Nieuwjaarsdag

Mijn terugreis naar Kigali! Ik zit dit nu bij ViaVia te typen na 8 uur reizen, pfffff. Ben om half 10 met de motor opgehaald, die was een kwartier te laat. En dus wil hij met vliegende vaart die tijd inhalen, denk ik. De wegen van Gerjanne naar de grote weg zijn ontzettend hobbelig en met grote gaten. En hij gaat echt vreselijk hard door alle mensen heen die van de kerk komen en de hele weg in beslag nemen. De busmaatschappij die ik moet hebben, blijkt vandaag niet te rijden. Dus wacht ik op de eerstvolgende andere bus die via Karongi naar Kigali gaat. Er is altijd wel iemand die dat voor je gaat regelen. En ja hoor, na 10 minuten kan ik instappen. Krijg een plek aangewezen ergens in het midden maar de buschauffeur en een man voorin roepen dat ik bij hen moet komen zitten. En dat blijkt een geweldige plek. Ik heb geweldig uitzicht hier en het grootste deel van de reis gaat langs Lake Kivu. De man naast mij heet Abdul en reist met zijn gezin naar Kigali voor familiebezoek. Hij ziet er slecht uit, denk dat hij ziek is. Hij moet onderweg ook medicijnen slikken. Maar hij spreekt redelijk Engels en is de gangmaker van de bus. En is erg zorgzaam voor zijn vrouw en kids. Heeft er geen problemen mee om mijn helm op zijn schoot te houden. Ik heb zelf 1 tas op schoot en de andere ligt tussen de chauffeur en mij in. Moet wel mijn benen in de knup leggen af en toe. Mijn rechterbeen kan naast die van mijn buurman, mijn linkerbeen moet ik optrekken op mijn stoel. Zes en half uur zo zitten, breekt je behoorlijk op. Maar af en toe gaat Abdul even bij zijn gezin kletsen of laat zijn kinderen even plassen en dan kan ik mijn benen even strekken. Onderweg gebeurt van alles: tot mijn grote verbazing gooit Abdul al het afval (plastic flessen, aluminium bakjes en papieren zakken) gewoon door het raam de bus uit! Dat vindt niemand raar. Dit blijkt niet in de natuur te blijven liggen, andere mensen ruimen dat weer op en verdienen daar een centje mee. Ja, zo kan het natuurlijk ook. De weg gaat slingerend afwisselend omlaag en omhoog en er zitten op hele stukken flinke gaten in de weg waardoor we ook op de weg zelf moeten slingeren om die te omzeilen. Met alle gevolgen: mijn achterbuurvrouw schuift in een scherpe bocht van haar stoel af het gangpad in terwijl haar al wat oudere kind net met de borst bezig is. Achterin spuugt iemand de boel onder (gebeurt regelmatig op deze reis) en dus stoppen we in de bewoonde wereld om daar schoon te maken. Verder schiet de achterklep open en moeten we achteruit rijden om de verloren lading op te halen. Maar uiteindelijk, na 7,5 uur zie ik Nyabugogo verschijnen. Bij het uitstappen bedank ik de buschauffeur en Abdul voor de reis. Als ik in de taxi zit, wat even duurde omdat de chauffeur met Ghadi van ViaVia wilde bellen om de weg te vragen, loopt Abdul nog even langs om te kijken of het gelukt is. Heel attent!
Bij ViaVia slaap ik dit keer op de slaapzaal omdat het verder vol zit. Ghadi heeft gister nog weer teruggebeld om te laten weten dat mijn kamergenoot een man is.
Geen probleem, hoop alleen dat hij niet snurkt!

Donderdag 2 januari
Mijn kamergenoot snurkt niet en ik slaap zomaar tot 09.00 uur i.p.v. om 06.00 uur weer wakker zijn. Lekker gedoucht! Ontbijten met Astrid. FOO Theo wil nog langskomen op de koffie maar ViaVia is voor hem te ver weg, half uur op de motor! En weer terug, dat kost hem ook veel geld!

Heb toch nog een heel gesprek met mijn kamergenoot als we allebei aan het inpakken zijn. Hij komt uit Antwerpen, woont nu in Brussel. is 4 maanden hier geweest voor rondreizen en wat werk voor een Belgische NGO. Eerste Afrika-ervaring en ook de 1e keer dat hij alleen reist (hij is eind 30, schat ik) , het is hem goed bevallen maar hij is ook blij dat hij vanavond weer naar huis vliegt.
Toch heeft het wel wat aangewakkerd, zegt hij. Gaat zich beraden op een jaar voor een NGO werken.
Blijf eigenlijk te lang kletsen met Astrid. Maar check dan toch uit en Ghadi belt een taxi (maar is gewoon een vriend van hem) om me naar Remera busplein te rijden. En daar wil hij 10.000 voor hebben. Nou echt niet!! Blijkbaar ben ik heel duidelijk want hij reageert met: oh, is dat teveel? Yep, dat betaal ik nog niet eens voor naar Nyabygogo wat nog 20 minuten verder weg ligt! Vertel dat ik vorige keer 4300 kwijt was. Dus maken we het deze keer af op 5000.
Kan gelijk in de bus stappen, helaas weer op een klapstoeltje. Deze hebben een lagere rugleuning en ik heb nu dus een flinke beurse plek op mijn ruggengraat en spierpijn in mijn armen en benen van mezelf in evenwicht houden en mijn tassen en helm sjouwen.
Maar......... het voelt top om in mijn centrum uit te stappen, mensen te begroeten, wat boodschappen mee te nemen en mijn huis binnen te stappen.
Alles in orde!
Paar dagen hier rommelen, benieuwd wanneer mijn manager me laat weten wat er volgende week op het programma staat.

Vrijdag 3 januari
Verstuur wat mails naar mijn manager en anderen. Ga mijn voorraden vandaag aanvullen op de markt, heb een hele lijst!

Zó benieuwd wat de komende weken op mijn programma staat. En zó lastig dat ik nu nog niet weet wat het is………
Heb met Rik en Caroline nog even de cultuurshock besproken. Bij Rik kwam deze na 3 maanden, bij Caroline pas na een halfjaar. Ik dacht dat ik er niet aan hoefde, maar na het verhaal van Caroline hou ik nog even een slag om de arm……

Ook omdat voor mijn gevoel gaat het echte, eigenlijke werk nu pas beginnen! Scholen in, klassen bezoeken waar ik ontzettend nieuwsgierig naar ben! Hele dagen op pad zijn. Wie gaat mijn motordriver zijn…….., ik hoop nog steeds op Augustin……… voor hemzelf én voor zijn gezin, maar ook voor mij vanwege zijn Engels, zijn hulp bij andere dingen. Niemand garandeert mij namelijk dat een andere motordriver wel van de drank kan afblijven!!
Nog een paar dagen in de wachtstand…….

Noot: “the views expressed in this blog are the author’s own and do not necessarily reflect those of VSO”


Dag 2019 - welkom 2020

Het is nu oudjaarsavond. En ik zit met een kop thee te typen. Geen tv met oudejaarsconference of muziek, geen oliebollen, geen visite, geen wijntje, geen vuurwerk. Wat vind ik daar van? Eigenlijk niets. Het is wat het is. Ga ook niet terugblikken op dit jaar. Vooruitkijken dan? 

Vanaf morgen ligt een heel nieuw jaar voor me open. Wat en waar gaat 2020 mij  brengen? Mijn werk is nog steeds iets wat ik nog verder moet gaan ontdekken. Ga ik die termijn volledig vol maken? En wat dan daarna? Wie gaan er op mijn pad komen en zijn het dan passanten of blijvers? Komen er hoge bergen of diepe dalen of blijft het allemaal vlak. Natuurlijk weet je dat allemaal niet van tevoren en dat is maar goed ook! Heb deze week twee boeken gelezen over het begrip Ubuntu. Als 2020 over het algemeen een aantal kenmerkende waarden van Ubuntu in petto heeft (in privé en werk) dan zou dat heel mooi zijn: saamhorigheid, broederschap, gelijkheid, delen, verbondenheid, vreugde, empathie, compassie, respect, tolerantie, menselijkheid, harmonie, herverdelen en wijsheid. Weet ook dat het goed is om geen verwachtingen te hebben en met de dag en in het moment te leven. Dus vertrouw ik er maar op dat ik nu ben waar ik moet zijn en nu doe wat ik moet doen. 

En dat nodige veranderingen zich vanzelf aankondigen. Go with the flow! 


Voor iedereen een goed 2020! 




P.s. De rest van mijn week post ik in het weekend.