monique-in-rwanda.reismee.nl

ViaViaKigali en even in Out of Africa zijn

Mijn plan om op tijd te vertrekken loopt in de soep. Heb zelf gister de was al gedaan, zodat die op tijd droog is. Mama Ali hoeft alleen maar vloeren en de wc te doen vandaag. Ze begint buiten met vegen. Maar ze is om 11.15 uur toch binnen klaar. Ik heb ondertussen ingepakt én mijn koffer aan mijn bed vastgeklonken. Ik heb nog wat klussen in het centrum, geld pinnen: lukt niet, beide geldautomaten zijn weer leeg (onthouden: niet op zaterdag geld pinnen), wil nog Airtime kopen, lukt ook niet, mijn MTN kantoor zit dicht. Langs een MTN kraampje kan ik nog wel geld overboeken voor Elie, op de telefoon van zijn vrouw, Mobile Money noemen ze dat hier. Ik geef cash geld en het telefoonnummer door. Elie kan dan daarmee bij een MTN kraampje in zijn woonplek weer cash geld krijgen. Ben om 12.00 uur bij mijn bus en dan blijkt dat de eerstvolgende plek pas om 13.30 uur is. Oh gets! Weer terug naar huis lopen dan? Maar doe eerst Sarah een berichtje of ze thuis is, misschien kan ik bij haar even kletsen. Toevallig komt ze net terug van Kayonza en loop ik met haar mee naar huis. Haar binnenplaats is een puinhoop. Van de grond voor haar huis worden stenen gemaakt. Die steken ze gewoon uit de rode kleigrond en laten dat dan drogen. Ze heeft een heel klein woonkamertje, waar alleen nog maar een tafeltje in staat. En een klein slaapkamertje met een 1 persoonsbed en een kast. Het schuurtje ernaast is haar keuken, met een hoge open kast en een tweepitter om op te koken. Ze woont naast de headteacher wat echt heel fijn voor haar is, altijd iemand in de buurt. 


Busreis naar Kigali: voetbalwedstrijd Gatsibo - Nyagatare. De radio staat lekker hard, waar niemand zich aan stoort. Als er een doelpunt valt juicht en klapt de hele bus!! 


Taxi naar ViaVia.  Kost me 4300 RWfr.  Maar ik kom op de drukste tijd aan en heb 2 tassen en een helm. Zie dat niet zitten op de moto vandaag. Taxi vraagt 5000. Als ik daar duidelijk van schrik, zegt hij. Ik kan ook op de meter rijden. Ok, doe maar. Hij heeft dan mijn telefoonnummer nodig, moet hij blijkbaar registreren. Ik rijd ondertussen mee kijkend op mijn telefoon met maps.me. Om te kijken of hij wel rechtstreeks rijdt. Maar dat doet hij goed. Nu kost het me 4300. Nog steeds veel geld als je 400 of 500 gewend bent. Maar ik vind het in de taxi zitten voor vandaag wel even prima. 

En een hond naast mijn stoel in het restaurant, gezellig!! Roept herinneringen op aan mijn plekje in HuaHin. 


Dit is een heerlijke plek om te relaxen. Ligt in een rustig deel van Kigali. Op het terras buiten heb je mooi uitzicht over de stad. Na heerlijke douche en lekker avondeten duik ik mijn bed in.

De volgende ochtend komt na mijn ontbijt Astrid binnenlopen met haar dochtertje van 3. Ze schuift aan om te kletsen. Heeft hier eerst 6 maanden een stage als kinderpsychiater voor haar opleiding gedaan en later 2 jaar voor VSO gewerkt in een gehandicaptenproject op scholen. Is blijven hangen aan Adolph, een Rwandees en nu hebben ze samen, sinds kort, dit guesthouse. Adolph heeft journalistiek en communicatie gestudeerd, jaren als sportjournalist gewerkt voor radio en tv en heeft voor het nationale volleybalteam van Rwanda gespeeld. Super relaxte kerel die goed voor ogen heeft wat hij wil met het guesthouse. Een verbinding tussen de internationale bezoeker en de bevolking en laten zien hoe mooi zijn land is. Ze organiseren ook van alles, Kinyarwanda voor kinderen, culturele koffie-ochtenden, thema-wandelingen door Kigali, en ze kunnen verschillende tours door Rwanda voor je regelen. Even later sluiten ook Eva, een vriendin van Astrid, en haar zoontje Noa aan. Eva woont nu in Burkina Fasso, maar de vader van Noa is Rwandees en daarom zijn ze hier 2 weken. Eva werkt al jaren in Afrika, voor Belgische NGOs, voornamelijk in de herbebossing. Vind het vooral geweldig omdat je in deze landen nog zoveel kan verbeteren. En dan is Leentje er nog. Zij is vandaag aangekomen vanuit België en gaat 6 weken werken bij een Nederlandse die hier een bedrijfje heeft voor peuter-en kleutermaterialen (poppen, knisperboekjes en van alles gemaakt van hout: auto’s , blokken e.d. ) voor scholen met bijbehorende trainingen (Gerjanne is één van de freelancers die die trainingen gaat geven). Leentje is kleuterleerkracht en werkt al 10 jaar zonder vaste benoeming. Ook drama in België dus. Ze is er even klaar mee en wil nu ervaren hoe het is om in een ander land te werken. Gaat voor het bedrijf verschillende thema’s uitwerken. Vindt het heel spannend allemaal, komt vast goed. We kletsen de hele ochtend over van alles en nog wat. ‘s Middags komt Gerjanne wat drinken en kletsen. We reizen dinsdag naar haar huis, is nog steeds het plan. 


Maandag

Gisteravond vreselijk onweer! Vanmorgen is het prachtig weer. Ik app Maria om iets af te spreken. Ze moet vanmorgen nog werken (ik dacht dat het kantoor dicht zat?) maar komt even lekker relaxen. 

Helaas gaat het niet door, ze heeft teveel werk nog en is niet op tijd klaar. Volgende keer weer proberen. 

Heb met Leentje samen gegeten die na haar 1e werkdag vol met verhalen en vragen zit. Lieve meid, die wat vervelende ervaringen achter de rug heeft qua buitenlandervaringen met heftige heimwee en eerder terug moeten omdat ze het niet meer trok. Maar er niet voor wegloopt en dit avontuur nu toch aangaat. Gaat haar lukken, ze heeft door hier te komen al een mooie stap gezet. 


Dinsdag

Dag van vertrek, samen met Gerjanne naar haar plek reizen. 6.00 uur wakker, inpakken, 07.00 uur ontbijt, 08.00 uur uitchecken en taxi laten komen. Ik moet naar het immens grote busplein net buiten Kigali. Blij met mijn taxi! Heb Gerjanne beloofd om de tickets alvast te halen, zij zit al vanaf voor achten bij Immigratie om haar paspoort te halen. Dus ga ik wat eerder om de tickets te kopen. Taxi wil mij heel graag bij het juiste kantoor afleveren, er staan wel 60 bussen te wachten en er zijn zo’n 20 maatschappijen. Maar hij mag er niet op. Wat ik snap want het is een grote brij van mensen en bussen. Heel Kigali wil naar hun hometown voor Kerst. Dus draagt hij me over aan iemand die me het busplein over loodst en me weer overdraagt aan iemand van de juiste busmaatschappij. Er staat een hele lange rij maar Gerjanne heeft de tickets al besteld en die liggen al klaar. Ik moet wel met mijn 2 tassen (1 op mijn rug en 1 op mijn buik) en helm dat piepkleine kantoortje in waar het vol staat met mensen. Maar het lukt..... wordt ook gelijk naar de bus gedirigeerd en kan al instappen. Kwartier later is Gerjanne er ook. Na 2 uur reizen is er een stop waar we naar het toilet kunnen, brochette kopen en gepofte aardappel als lunch. Dan beginnen aan de grote tocht van 4 uur. Slingeren en klimmen door het regenwoud. Af en toe zie ik wat kleine aapjes. Deze reis Is mede indrukwekkend, doordat er om de 100 meter een gewapende soldaat staat. En er is een grote vrachtauto tegen de rotswand geknald vlak voordat wij daar langs komen. Er zijn al veel mensen om te helpen, de container ligt elders en de cabine ziet er verschrikkelijk uit. Hoe het kan is me een raadsel maar ik zie een hand op het stuur bewegen. Hoop maar dat het goed voor hem afloopt.........


Daarna nog 30 minuten op de motor het binnenland in. Over een ontzettend hobbelige weg, ik vlieg regelmatig de lucht in door al dat gehobbel. Gerjanne heeft qua bouw eenzelfde huis als Louise, gele muur en rode betonnen vloer. En heel gezellig ingericht met veel kleurige details. Door het raam kun je Lake Kivu zien liggen. En twee honden, moeder en zoon. Moeder aan komen lopen toen ze een maand in Nederland was. En twee varkens!! Samen met haar dagguard (jongen van 22) proberen ze met die varkens geld te verdienen door de biggen te verkopen. 


1e Kerstdag

Gerjanne woont dichtbij Lake Kivu. Daar lopen we ‘s middags naar toe. Voordat we er zijn, komt Gerjanne een familie tegen die ze even wil begroeten. En ineens zitten we binnen en moeten we mee-eten. Weigeren kan natuurlijk niet, maar dit is wel hun Kerstmaal. Rijst met groente en vlees. En dus eten we wat rijst met groente, laten het vlees in de pan. Er zijn 3 oudere kinderen en 2 kleintjes. De 3 oudsten zijn klaar met school en willen wel graag doorstuderen. Ze hebben goede cijfers, maar er is geen geld om universiteit te betalen. Er wordt gespaard en gewerkt met als doel later toch nog te kunnen studeren. Eliah, de jongste van de 3, is nu 19. Als hij door heeft dat we naar het meer willen, wil hij mee. Het is hier een historisch punt, Richard Kandt (Duitse arts en ontdekkingsreiziger) heeft daar de Congo Nile ontdekt, heeft een belangrijke rol gespeeld in het vastleggen van de grenzen van Rwanda, het katholieke geloof hier gebracht, begonnen met het bouwen van Kigalu én is hier gaan wonen aan het meer. Eliah is heel erg geïnteresseerd in deze geschiedenis. Een stuk van de Congo Nile trail ligt erg dichtbij en dus lopen we via dat pad naar Lake Kivu. Eliah vertelt van alles over de omgeving waar we lopen en over zijn familie. Leuk open joch! Bij het huis en landgoed van Richard Kandt vragen we of we er rond mogen wandelen. Er wordt binnen geinformeerd en we mogen erop. Als we het huis voorbij lopen, worden we naar binnen geroepen. De huidige eigenaar, een nazaat van Kandt, is thuis én wil ons ontvangen. Wat een bijzondere man! Hij is erg ziek, omringd door medicijnen en jongens die hem helpen. Hij zit op zijn terras bij een kerstboom en kerststal met een biertje en een laptopje  filmpjes te kijken. Hij is zo ziek dat hij hier van zijn doktoren niet meer mag zijn, maar daar trekt hij zich niets van aan. Hij komt gewoon 2,3 x per jaar 3 maanden hier naar toe. Heb het idee dat hij hier wil sterven. Genietend van het uitzicht, de rust, de 200 vogelsoorten (er staan een grote kijker én camera met flinke lens) en de prachtige bloemen die er zijn. 

Hij biedt ons wat te drinken aan en vertelt wat over zijn voorvader. Dit huis heeft zoveel sfeer, het verhaal zo bijzonder en het uitzicht is zo mooi, ik heb het gevoel dat ik in Out of Africa ben beland. 

Hierna stuurt hij nog iemand mee om over het landgoed te wandelen, o.a. naar het bamboebos waar de eerste katholieke mis werd gehouden. Helaas tikt de tijd ook door en moeten we terug omdat we anders pas in het donker thuiskomen. Lopen nog weer even langs het huis om gedag te zeggen. En dan via een andere route die Eliah weet weer terug. 


2e Kerstdag

Vandaag komen Rik en Carolien, beide missionarissen in Rwanda op bezoek. Interessante verhalen. Zijn voor zes jaar uitgezonden naar hier én zitten nu op de helft. Jonge mensen van in de dertig. Rik is hoofd van de theologische school hier en Carolien geeft les, doet voedselprogramma’s in de dorpen om ondervoeding onder controle te krijgen en onderwijsprogramma’s in EDCs (kinderdagverblijven). Plan is om te touren in de omgeving. Dus hebben zij samosa’s en chapati gehaald om in de auto te kunnen lunchen. Met grote fourwheeldrive 

gaan we op pad de binnenlanden in met als doel naar het noordelijkste puntje te rijden. Dat lukt niet helemaal. Op een gegeven moment gaat het gesprek in de auto over touwtjes. ik weet de context niet eens meer, spreekwoordelijk volgens mij. En dan hoor ik mezelf zeggen: oh, hier is ook een touwtje. Over de weg hangt een wit touw, bijna niet te zien. Rik stopt net op tijd. Naast het touw stapt een soldaat naar de auto. We kunnen niet verder, zijn op een legerbasis gestuit. Even kort gesprekje en dan omkeren om een andere route te zoeken. Daarna worden we in een dorp nog weer aangehouden door de chief executive van het dorp die wil weten waar we naar op weg zijn. Vier Muzungus in een auto waar nooit auto’s komen vallen erg op en moeten dus worden gechecked. Hij wil dat we onze namen opschrijven, we geven onze voornamen en een telefoonnummer. Daarna mogen we door. En als we op de terugweg weer langsrijden wordt er gezwaaid alsof we oude bekenden zijn. We bereiken niet helemaal het noordelijkste punt, maar wel daar dichtbij. Aan de overkant van dit stuk van Lake Kivu zien we Congo liggen. Mooi uitzicht weer, ook op de vissersboten. Zal nog een keer proberen een foto te maken, het zijn namelijk 3 boten naast elkaar. 

Thuis eten we boerenkool, uit de tuin gehaald van Gerjanne. Die ik op de ouderwetse manier heb schoongemaakt en gesneden, dat was lang geleden! En daarbij eten we geitenvlees!! Veel bot en weinig vlees. 

‘s Avonds krijg ik een berichtje van Joseph. Hij geeft gesproken met de Executive Director of Rwandan National Union of Deaf. Die wil graag dat ik de gehoorapparaatjes op 6 januari op hun kantoor kom afleveren. 

Dat wordt wel lastig, denk ik. Ik moet dan werken. Kan misschien wel mijn manager vragen of ik vrij mag, wellicht vindt hij het wel interessant als ik daar onder de vlag van VSO naar toe ga. En anders moet Joseph de apparaatjes maar bij mij ophalen. Ik bedenk me nu dat ik niet gevraagd heb waar dat kantoor zit ........kan ook zomaar in Kigali zijn? 

Waar het trouwens op deze Kerstdagen noodweer is met op bepaalde plekken grote overstromingen ........



Peace Corps girls, training "verkocht" en einde motordriver?

Als ik vrijdag de markt afstap en richting huis ga, komt me een motor tegemoet. En achterop zit een Muzungu! Dus keer ik weer om en spreek haar aan. Het is Corinne, net 2 dagen in dit district én zij gaat voor het Peace Corps lesgeven op één van mijn scholen in Secundary 1 en 2, Engelse lessen. We wisselen telefoonnummers uit en ze geeft me het telefoonnummer van Sarah, haar collega, die net als mij, nu in Kabarore woont. Sarah gaat hier in Kabarore lesgeven op één van mijn scholen, in P4 en S1. Deze meiden komen uit Amerika, hebben net 3 maanden homestay achter de rug, elders in het district. Dit houdt in dat ze 3 maanden bij een gastgezin hebben gewoond om ondergedompeld te worden in de Rwandese cultuur én taal. Elke dag 3 uur Kinyarwanda klas. En dat loont, want beide dames spreken heel wat Kinyarwanda. Ben stikjaloers! Ze zijn hier voor 27 maanden.
Via Whatsapp spreken we af dat ik ze maandagmiddag ontmoet in het centrum om dan naar mijn huis te lopen en thee te drinken.

Zaterdagochtend heb ik beide kids van mama Ali over de vloer. Moeders moet buiten het tuinafval opruimen, de tuinman heeft gister alle bomen en heggen gesnoeid. En ze doet vandaag weer mijn was en vloeren. We spelen rekenspelletjes, zet ze aan het tekenen waarbij ik de woorden in het Kinyarwanda én Engels erbij schrijf, en ze schrijven fanatiek de woordenlijsten over die in mijn kamer hangen van de spelletjesmiddag die we hebben gehad. Als ik even niets meer kan bedenken, zet ik ze voor de film Lion King. Arie geniet hier ongelofelijk van, Queenie vertrekt. Niet omdat ze het niet leuk vindt, maar omdat ze een vriendinnetje ophaalt. Dit meisje is al ouder en dat is mooi, want in gesprek met haar kom ik weer meer te weten. Zij heet Donata en gaat naar GS Nyarabuye (waar Sarah les gaat geven én de school met mijn favoriete headteacher). Donata gaat in januari naar P6 (groep 8) en spreekt lekker wat Engels. Zo kom ik erachter dat Queenie en Arie straks allebei naar P3 (groep 5) gaan. Ik weet zeker dat Arie ouder is dan Queenie, maar Queenie is veel kiener dan hij. Ze dirigeert hem regelmatig én helpt hem ook met schrijven of hoe een spelletje moet. Zij gaan ook naar GS Nyarabuye.
Als mama Ali klaar is, stuur ik de kinderen met haar mee naar huis. Vind het heel gezellig, maar als ik geen grenzen aangeef, zitten ze hier de hele dag én elke dag! En ik moet ook echt werken tussendoor.

Zondag heb ik een Netflix dag!. Zomaar ineens ontdek ik dat ik vandaag zonder problemen Netflix kan kijken. De internetverbinding is super vandaag. Ik wijt dat aan de zondag: ontzettend veel mensen gaan naar de kerk en die kerkgang duurt uren. Kost me wel veel Airtime, maar ik pik het vandaag gewoon even mee. Even bijtanken met wat series.

Maandag
Doe wat werk achter mijn laptop in de ochtend én loop ’s middags naar het centrum om Corinne en Sarah op te halen. Introduceer ze bij Anna, die dat geweldig vindt! Dan naar mijn huis om uurtje te kletsen. Ze zijn druk met settelen. Ik heb natuurlijk een heel groot huis met stromend water en elektriciteit. Corinne en Sarah wonen zoals de buurjongens op mijn compound. Ze hebben 2 kamers, water moeten ze bij de kraan buiten halen. Ze moeten zelf achter meubilair aan met support van hun headteachers. Daar zijn ze nu dus heel druk mee. Sarah geniet van de voordelen van mijn woonplaats en woont naast de headteacher en zijn gezin. Dat is een fijn idee. Corinne woont op een compound in een veel kleinere plaats zonder een echt centrum met shops en markt. Op dit moment woont ze er ook nog alleen, wat ze niet zo prettig vindt. Straks als de scholen weer beginnen, komen er meer teachers te wonen.
Het Peace Corps heeft strikte regels: zo mogen ze o.a. 2 dagen/nachten per maand elders verblijven, wel het Peace Corps op de hoogte stellen ivm de veiligheid. Het is echt de bedoeling dat ze integreren in de community. Echt reizen is uit den boze. Ik kan mijn vakanties elders in Rwanda doorbrengen, maar ook ik laat mijn DEM en FOO weten waar ik uithang, voor het geval er iets aan de hand is (overstromingen, aardbevingen, uitbraak van ziektes etc). Maar ik heb geen restricties hoelang en waar.
Beiden blijven Kinyarwandalessen volgen, ze moeten een Kinyarwanda tutor zoeken. De headteachers regelen dat. Ik spreek gelijk af dat als Sarah er één heeft dat ze mij zijn/haar contactgegevens geeft. Wellicht kan ik, tegen betaling uiteraard, elke week 1 of 2 uur les krijgen. Ik zou er ontzettend van balen als ik na een jaar hier gewoond te hebben, nog steeds niet verder kom dan de begroetingen. Al zou ik alleen maar beter met mama Ali en de kids kunnen communiceren.

Dinsdag
Verzoek van FOO Theo, of ik hem wil helpen morgen in Kayonza district, waar hij de kwartaalmeeting met partners moet voorzitten, omdat DEM David verlof heeft. Hij wil graag dat ik een presentatie hou van de HTs workshop. Donderdag hebben we eenzelfde meeting in mijn Gatsibo district. Dus dat zijn dan 2 vliegen in één klap. En natuurlijk wil ik dat. Moet wel mijn afspraak met Elie afzeggen, wat ik heel jammer vind. Maar werk gaat voor privé. En bijna op hetzelfde tijdstip laat Elie mij weten dat hij het morgen niet gaat redden. Nu ben ik echt blij dat ik morgen naar Kayonza ga, weer een dagje bezig buiten de deur. Elie en ik plannen komend jaar wel weer iets samen.
Een presentatie houden……… alleen maar praten wordt hem niet, dat komt niet binnen. Dus vraag ik Theo of ik het met een Powerpoint kan doen. Heb mooie foto’s van het hele gebeuren én dat komt altijd beter binnen dan “geleuter”. Geen probleem, zegt hij, dus de rest van de dag ben ik met mijn Powerpoint bezig. Ontvang ’s avonds om 22.30 uur nog een aanbeveling van mijn favoriete HT Gilbert, die aangeeft dat workshop hem veel heeft opgeleverd én dat hij dezelfde workshop wil aanbieden aan zijn Mathematic teachers in januari. Heel fijn! Morgenochtend om 06.00 uur knutsel ik deze aanbeveling nog in mijn Powerpoint.
En ik knutsel mijn Kerstkaart in elkaar. Bij gebrek aan een echte of nep Kerstboom vouw ik er één van een tijdschrift. Heb er hier nog welgeteld 1 liggen. Wachten tot het donker is, kaarsjes erbij, met Insta wat glans en effect toevoegen aan de foto én voilà, mijn Kerstkaart 2019 is klaar.
Vervolgens ben ik 2 uur bezig met het versturen van de foto via social media en Whatsapp.
Whaa, ik moet eigenlijk op tijd naar bed. Wil morgen met de bus van 07.00 uur zodat ik op tijd in Kayonza ben. Maar als je eenmaal begint met versturen, wil je ook iedereen op hetzelfde moment je Kerstkaart bezorgen. En vervolgens gaan een hoop mensen natuurlijk reageren en vragen hoe het is, dus dat kost me ook zeker nog 2 uur. Nou ja, ik haal mijn slaap wel weer in.

Woensdag
Het lukt me om met de bus van 07.00 uur naar Kayonza te reizen. Halverwege zie ik een vrouw die in de bus zat, bij een busstop plat naast de bus liggen. Huh, is ze gevallen bij het uitstappen? Heb ik niets van gemerkt. Maar dat blijkt niet het geval, deze vrouw is vanaf haar middel verlamd. Aan de manier waarop haar benen op de grond liggen, zie ik dat ze die dus echt niet kan gebruiken. Ze liggen slap op de vloer én haar voeten (ze heeft ook geen schoenen aan) staan er dwars op. Dat betekent dat ze de bus is in getild of gekropen en ook weer uit. Diep respect! Want ze doet haar tas om haar schouder, om even het beeld goed te schetsen, ze ligt nog steeds op de grond, en sleept zich dan naar haar bestemming. Wat een doorzettingsvermogen!

Theo heeft me onderweg een berichtje gedaan dat hij me met de VSO jeep van het buspark komt halen. Dat is fijn, scheelt me nog een 30-40 minuten lopen. Ben dus ruim op tijd in Silent Hill en kan aan de African tea. Theo heeft alles al super goed voorbereid en hij is er klaar voor! Hij is wel zenuwachtig, merk ik. Het is de 1e keer dat hij dit doet, petje af!  Zegt wel -tig keer dat hij het ontzettend waardeert dat ik er ben. Vraagt een paar keer, zal ik al beginnen?
Uiteindelijk beginnen we een uur later dan gepland, als we het idee hebben dat de meeste genodigden er zijn. Hij doet het super goed! Zet iedereen gelijk in groepen aan het werk om te reflecteren op afgelopen jaar én welke verwachtingen er zijn van de verlenging van het BLF project. Ik maak foto’s voor in het verslag dat 1 van de SLFs van Kayonza gaat maken. Met een powerpoint licht hij de verlenging toe met wat meer details. Hij heeft een open houding en mensen voelen zich niet bezwaard om zich uit te spreken. Bijzonder leuk om te zien.
Ik hoor dat er in januari 200 nieuwe leraren starten in lower primary (dit district heeft 84 scholen) en deze beginnen allemaal vanaf het nulpunt, dus zonder BLF training gehad te hebben. Hele uitdaging!
Mijn Powerpoint is kort, maar krachtig en de DDE en DEO (district officials education) van Kayonza adopteren het idee gelijk én zeggen toe dat ze in het komende jaar deze workshop als district willen aanbieden aan hun headteachers. Top! Ik heb mijn document van de training bijna af (wacht nog op aanbevelingen van een aantal Hts die hem gedaan hebben) én samen met de Powerpoint moet volgens mij elk BLF team in Rwanda hiermee uit de voeten kunnen.
Heb gelijk een klik met deze district officials, wat me in mijn eigen district nog niet echt lukt. Deze mannen zijn veel beter benaderbaar en ik heb niet het idee dat ze zich verheven voelen boven de rest. Met de DDE en DEO (vrouw en man)in Gatsibo heb ik dat idee wel. Wat me best wel zorgen baart, maar misschien schiet ik een gat in hun harnas morgen met mijn PowerPoint.
Met een energizer (zo grappig om daar iedereen weer van te zien genieten, veel lol bij follow the leader) én een reflectiekring over de meeting (waarbij je de rol afplakband toegegooid krijgt en dan kort moet zeggen welk onderdeel je het meest interessant vond) sluiten we de bijeenkomst en is er lunch.
Theo heeft het grandioze idee om me bij de koffiebar te laten bestellen én dus drink ik, na 3 maanden in Rwanda, mijn eerste Rwandan cappucino. En die smaakt verrukkelijk!
De koffiebarmeneer belooft dat hij elke keer als ik er ben, voor mij een cappucino maakt!
Ik moet, tijdens mijn reizen, ook niet vergeten een koffieplantage te bezoeken. Belangrijk product hier.

We gaan nog even langs het sub-office in Kayonza om te printen en dan met de VSO jeep terugreizen naar Kabarore. In de auto vraag ik Theo of hij niet liever manager wil zijn in plaats van field operation officer. Hij moet daar even over nadenken. Hij moet wel genoeg te doen hebben, zegt hij. Als FOO is daaraan geen gebrek, DEMs hebben het makkelijker, is mijn indruk. Maar uiteindelijk zegt hij dat hij wel manager wil zijn, maar niet in BLF. Hij wil ook niet 4 of 5 jaar voor VSO werken, vind 2 jaar wel genoeg. O help! Ik moet er niet aan denken dat hij weggaat? Dus….. spreek ik met hem af dat hij blijft zolang ik in Rwanda voor VSO werk….. Beloofd, zegt hij?!!

Tijdens de reis geniet ik weer van de slierten met kinderen die water moeten halen. In de dorpen in de binnenland is geen waterleiding. Als je geluk hebt, zijn er centrale watertaps in de dorpen die door iemand worden “bewaakt” en waar je je water kunt halen. In de straat waar ik altijd doorloop, is ook zo’n punt. Maar buiten de dorpen moet er water worden gehaald uit het meer of een afwatering daarvan. En dus zie je slierten mensen met gele jerrycans door de heuvels lopen naar een plek om water te halen. En daarvan zijn er heel veel kinderen, die een passende jerrycan hebben. Hoe jonger je bent, hoe kleiner je jerrycan en vice versa. Ik schrijf genieten omdat ik het een leuk gezicht vind, maar het is in feite natuurlijk pure armoe dat het zo moet.

Ik ben om half 4 weer thuis én moe van de dag én indrukken. Tijd om even te relaxen.
Er komt vanavond nog weer werk aan. Foto’s in het verslag van vandaag knutselen én als het goed is, stuurt Theo nog de prioriteiten voor januari, zodat ik een maandplan kan maken voor mijn team.
Dan hoeft dat in de vakantie niet en kunnen we de 6e januari gelijk van start.

Donderdag
Dezelfde meeting vandaag, maar nu in mijn eigen district. En weer valt het me op dat deze district officials en headteachers echt van een ander slag zijn dan die in Kayonza. Het gaat allemaal maar moeizaam en elke verantwoordelijkheid leggen ze buiten zichzelf en leunen ontzettend op BLF. Maar wij gaan het niet doen, we leren jullie hoe je het moet doen én daarna ben je zelf eigenaar van het proces, met ondersteuning van ons. Theo heeft het zwaar! Met support van 2 headteachers en een onderwijsinspecteur die een flinke preek houden dat je als headteacher verantwoordelijkheden hebt en die moet aangaan, worstelt hij zich er door heen.
Met mijn presentatie schiet ik inderdaad een gat in het harnas van de mannelijke District Director of Education, yes! Hij kan mijn dankzegging aan het district erg waarderen. De vrouwelijke District Education Officer was er niet, helaas. Eigenlijk vond ik het niet zo erg, kan haar maar moeilijk peilen. Aan de andere kant was dit natuurlijk een gemiste kans voor haar om een relatie met mij op te bouwen (en andersom). Ik ben er ook nog niet achter wie van de 2 nu hoger in rang is, ik schat de DDE.

Ik fungeer nu ook nog half als notulist en als fotografe. Maar dat is prima, heb liever iets nuttigs te doen. Maak ook nog een geweldige video van de energizer Follow the Leader, waar iedereen weer volop plezier heeft.
Na afloop wordt Theo geïnterviewd door de radio. Vanuit het raam neem ik stiekem een foto van zijn interview. Hij is er geweldig trots op en dat mag ook, het was vanmorgen heel erg hard werken voor hem. Kreeg om half 6 al mijn 1e Whatsappje van hem, pfff.

Tijdens de lunch zie ik ineens weer een andere Muzungu zitten. Dat is heel vreemd, maar schat al in dat het nog weer een nieuwe Peace Corps girl is. Moet tijdens de lunch nog wat gesprekken voeren maar daarna ga ik me voorstellen. En ja, het is een Peace Corps girl, meegekomen met 1 van de headteachers. En sorry, wat een slecht idee om haar mee te nemen naar deze meeting!. In plaats van haar ook echt bij de meeting te laten zijn, heeft hij haar op het overdekte terras gezet en gelukkig wel voorzien van eten en drinken. En zelf had ze al bedacht om een boek mee te nemen. Ik weet dat het een mooie plek is met prachtig uitzicht. Maar ze heeft daar vanaf 10 uur gezeten en wij lunchten pas om half 3. En daarna hield het District zelf nog weer een meeting met de headteachers, dus dat duurde nog weer een uur. Gelukkig kwam de headteacher zelf eerder uit de meeting gelopen om met haar naar huis te gaan.
Ga haar zeker tegenkomen op de school waar ze lesgeeft, want ze gaat lesgeven in P4 en P5 en daar gaan wij ons komend jaar op focussen. Sinds vorig jaar doen ze co-teaching, wat ik geweldig vind. Zo trekken ze de Rwandan teachers 2 jaar met zich mee. Eigenlijk zouden alle organisaties meer met elkaar moeten samenwerken op onze scholen in plaats van allemaal ons eigen ding te doen.

Bij het weggaan, komt de VSO jeep terug vanuit Nyagatare waar de driver Maria heeft opgepikt.
Ik heb met haar de online training gedaan vooraf én ze was ook in de SIG training. Ze verhuist van Nyagatare naar Kigali omdat ze daar eigenlijk haar werkgebied heeft. Even dikke knuffel en we wisselen telefoonnummers uit. Kijken of we de komende week wat kunnen afspreken.

En KAK! Mijn motordriver had een flinke kater ………!  Kwam vanmorgen niet opdagen. Ik had hem ook geen berichtje gestuurd van tevoren als herinnering, wat ik meestal doe. Maar SLF Bigabo vertelde dat zijn telefoon was gestolen en dus heb ik dat bericht achterwege gelaten. En erop gehoopt dat hij het zich zou herinneren. Maar helaas…… heb daarna toch nog geprobeerd hem te bellen maar er werd niet opgenomen. FOO Theo gebeld en die heeft de VSO jeep gestuurd om me op te halen.
Hij was alleen vergeten te vertellen dat dat pas over een uur zou zijn. Op zich goed bedacht, de headteachers waren weer megalaat en dat had hij goed ingeschat. Maar was handig geweest als hij dat ook even had gemeld, nu heb ik een uur buiten zitten wachten op mijn balustrade op een andere motodriver of de VSO jeep. Het was lekker weer en op een gegeven moment heb ik mijn e-reader maar van binnen gehaald om te gaan lezen.
Mijn SLFs hebben hem eind van de dag gebeld en naar Akagera Hotel laten komen. Daar zag ik zowel Bigabo als Theo heel serieuze gesprekken met hem voeren. Die hadden natuurlijk al lang door dat hij gedronken had (gisteren volgens hem). In plaats dat ze dat nu met mij delen, nee hoor, ze laten me gewoon opstappen, verdorie! Heb ze hier beiden echt even kwaad over aangesproken. Dat zij mede verantwoordelijk zijn als er iets was gebeurd. En dat ik héél erg teleurgesteld ben dat ze niet goed op me passen. Ik wil niet op zijn motor zitten als hij niet adequaat kan reageren op de rondrennende kids die overal aanwezig zijn. Mijn SLF Bigabo reageert gelijk met excuses, hij had inderdaad door dat Augustin een flinke kater had en heeft daar ook met hem over gesproken. Prima, maar dus niet nagedacht over de eventuele gevolgen.
Ik moet nu zelf ingrijpen als we bijna een kind aanrijden omdat zij niet goed oplet én hij niet echt reageert in mijn ogen. Met een flinke brul van mij, remt hij net op tijd. Dus…. ook met een kater kun je niet rijden.

En ik heb geen andere keuze dan FOO Theo in te lichten. Hij reageert pas om 22.30 uur op mijn bericht dat Augustin een kater had met excuses dat hij het echt niet in de gaten had. Hij was niet meer zó geconcentreerd, zegt hij, niet genoeg om op te merken dat Augustin dronken was. Ik weet dat hij heel erg moe was én in een slechte stemming, dat klopt. Hij zat er echt doorheen, zat met schoenen uit en voeten op een stoel tegenover mij op het terras en had geen praatjes meer (heel bijzonder!) En als ik het filmpje in mijn hoofd even terugspoel, Augustin hield tijdens het gesprek afstand én steeds een hand voor zijn gezicht. Die speelde het goed.
En Theo reageert zoals hij moet reageren: Ik geef hem geen nieuw contract, hij mag niet meer voor je rijden, ik ga een andere zoeken. Elie reageert net zo: melden bij VSO én een andere motordriver vragen. Een beschonken driver is een groot gevaar voor zichzelf, voor jou, ons werk én de kinderen hier. 

Ik heb hier zo ontzettend de balen van! De hele vrijdag ongelofelijke drang om Auguste te slaan en een flinke schop onder zijn kont te verkopen! Sufferd! Hij had zulke goede plannen qua motor én ik heb zó mijn best gedaan om voor hem dat contract te krijgen. En dat weet hij ook……… want ook in zijn enigszins benevelde toestand blijft hij mij bedanken voor mijn steun. En zegt dat hij moet bidden voor zijn contract. En hij heeft me nu al 1x gebeld met de telefoon van iemand anders en 2 SMSjes gestuurd.
Hij krijgt deze dag in ieder geval niet betaald……….. deze komt niet in mijn motorlogboek.

Een andere motordriver hier vinden met de positieve kwaliteiten van Augustin wordt héél lastig.
Heb Theo gevraagd om samen met hem het gesprek met Augustin aan te gaan én hem een officiële laatste waarschuwing te geven. Desnoods maak ik de gevolgen visueel zichtbaar voor hem, kan hij het thuis aan de muur hangen. Maar ik denk dat Theo dan buiten zijn boekje gaat. Vrees alleen dat dit allemaal niets gaat uitmaken…….

Rond vandaag mijn officiële trainingsdocument af en verstuur het naar de juiste mensen. Hoop dat het wordt opgepakt door andere BLF teams in Rwanda. De notulen van de meeting van gisteren nog weer bewerkt met foto’s en opgestuurd. En  doe voorbereiden voor de komende 2 weken.
Vanaf morgen ben ik op “vakantie”.
Eerst een paar dagen relaxen in Kigali én dan mét of naar Gerjanne reizen (zij heeft alleen veel gedoe met haar nieuwe visum). Als het reizen met Gerjanne niet lukt, ga ik me zelf als toerist gedragen en een tour van een paar dagen boeken óf wat dagtrips her en der.
Kerst schijnt hier niet zo’n issue te zijn, in Kigali misschien wat meer Kerstsfeer maar verder is het niet zo bijzonder. Nieuwjaarsdag is wel een bijzondere dag, hoor ik.
Mijn laptop blijft thuis (in een koffer met hangslot, en onder het logeerbed vastgemaakt aan de lattenbodem met een riem met hangslot). Verwacht dus dat jullie wat langer moeten wachten op mijn volgende blog.

Allemaal alvast Fijne Kerstdagen én een goed 2020 met veel liefde en lichtpuntjes!! 



Noot: “the views expressed in this blog are the author’s own and do not necessarily reflect those of VSO”


Mama Ali opgepakt - afscheid Louise - SIG training

Weekend
Ben er ruim op tijd uit op zaterdag, voor het geval mama Ali aan de slag wil. En om 08.00 uur komt de driver van SLF Esther een formulier op halen. Het is heerlijk weer, dus zet ik weer eens mijn stoel buiten om daar te gaan lezen. Lekker met een bakje koffie. Mama Ai is nergens te bekennen, maar haar kinderen Queenie en Arie, komen wel op bezoek. Ik leer ze kamertje verhuren met de dobbelstenen die gemaakt zijn van kosteloos materiaal, ze hebben het supersnel door. Heb het nu met cijfers gedaan. Volgende keer probeer ik of ze het ook met optellen kunnen. Het mes snijdt aan 2 kanten; zij oefenen de cijfers in het Engels en ik in het Kinyarwanda.
Nu bedacht dat ik van karton een memorie spel ga maken met de cijfers in woorden, Engels en Kinyarwanda bij elkaar. Kunnen we dat de volgende keer spelen. Met mijn viltstiften probeer ik ze de kleuren in het Engels te leren. Ik krijg ze alleen niet duidelijk dat ik ook graag de kleuren in het Kinyarwanda wil horen, jammer.
Ik vermoed dat ze door mama Ali op pad zijn gestuurd om klussen te doen? Queenie heeft een tas met kleren bij zich en Arie een groot kapmes. Na 2x spelletje te hebben gedaan, ruimt Queenie op. Arie vertrekt, ik zie hem door mijn wc raam in een boom zitten en takken afkappen. Queenie drentelt nog wat, gaat weg, komt weer terug. Ik zit inmiddels achter mijn laptop, heb wat klussen die dit weekend af moeten. Dus gaat ze weer weg, maar de tas met kleren laat ze staan. Sinds gistermorgen is er geen water meer. Wacht mama Ali wacht tot er weer water is om dan bij mijn watertank buiten kleren te wassen? En de mijne hopelijk?

Het verhaal loopt héél anders!  Queenie haalt haar tas weer op en komt even later weer terug. Nu zitten er ook schoenen en lakens in. Ze komt naast me staan en zegt iets. Ik zie dat ze heel ernstig is, maar ik versta er niets van. Dus, neem ik haar mee naar Lilian, die net thuis is gekomen. Vraag haar om te vertalen. Huilend doet Queenie haar verhaal. Wat blijkt: mama Ali en een man die bij hun sliep (hij is een dief, zegt Queenie) zijn weggehaald door de politie. Gisteravond, vanmorgen? Ik heb gisteravond wel gehuil en geschreeuw gehoord, maar ja, dat hoor ik wel vaker. Queenie heeft dus al haar bezittingen in een tas gestopt en heeft het idee dat ze bij mij of bij Alexi kan blijven totdat mama Ali terugkomt. Dat gaat natuurlijk niet. Maar wat dan wel? Ze gaat weg, laat de tas achter en zegt tegen Lilian dat ze de tas weer ophaalt als mama Ali terug is. Grote vraag: komt ze wel terug?
Ze zijn hier niet misselijk met gevangenisstraffen.  Ik doe FOO Theo een bericht of hij dit kan uitzoeken (hij zit wel 5 uur verderop in het weekend). Maar hij reageert al snel. Hij gaat het uitzoeken en belt mij hopelijk terug.

Mijn motordriver Augustin heeft gisteren allerlei klussen voor me gedaan: elektriciteit gekocht, een USB stick gehaald én mijn watertap weer laten vullen. Hij moet een paar keer heen en weer,  zo kan hij mooi zijn schuld bij mij af betalen. Dat vertel ik hem gewoon, oh ok, zegt hij. Had dat natuurlijk zelf niet zo bedacht, maar ik zet hem even voor het blok. Is voor hem ook veel makkelijker.
Hij wil zijn 2 motoren verkopen, ze zijn oud, zegt hij: dat levert hem 700 000 Rwfr op.
Is nu andere motoren aan het testen die hij wil kopen. Om een nieuwere betere motor te kopen, moet hij 1 000 000 Rwfr ophoesten. Hij heeft dus nog 300 000 nodig. De motor waar hij me gistermorgen mee ophaalde, rijdt volgens mij prima en ik zit er goed op. Op de terugreis heeft hij een andere, sportievere motor bij zich. SLF Bigabo is enthousiast, achterop loopt de zitting omhoog: dat is veel beter, zegt hij. Bigabo is een jonge vent van 31, die denkt anders dan mij. Want het bevalt mij helemaal niet, doordat die zitting hoger is, glij ik naar beneden tegen Augustin aan: ik heb geen keus. Of ik moet me met alle macht vastklampen aan de achterkant, wat me veel energie kost. En zeker als je ook steil naar beneden moet rijden, dan moet ik gewoon flink aan het werk, pffffff, heel ongemakkelijk!! Dus meld maar gelijk als ik afstap dat ik het geen fijne motor vind, met uitleg. Geen idee of hij daar dan ook zijn keuze op gaat baseren, maar ik hoop het wel!! Zie er nu al tegenop om straks de binnenlanden in te moeten op deze laatste motor.

Van FOO Theo hebben we de opdracht gekregen om 3 motordrivers een prijslijst te laten invullen voor de contracten in het nieuwe jaar.  Ze moeten daar een reeks van documenten nog bijvoegen als rijbewijs, verzekeringsbewijs, identiteitsbewijs etc. En dan volgende week samen met Theo er 1 uitkiezen. Grapjas: ik zie mezelf niet het centrum in lopen en uit 60 motordrivers er nog 2 kiezen die mee mogen dingen naar een contract. Ik ken ze niet, weet niet hoe ze rijden, of ze Engels kunnen, hoe ze hun motor onderhouden etc. etc. Hoewel ik het idee erachter wel snap, ze laten concurreren qua prijs en dan de beste prijs kiezen, ben ik er niet blij mee. Een goede prijs is maar 1 onderdeel van het verhaal: betrouwbaar zijn, veilig rijden, op tijd komen, redelijk wat Engels praten, ondersteunen bij problemen, zijn, wat mij betreft, nog belangrijkere punten. Kortom, ik wil gewoon mijn motordriver houden. Ik heb nu een bondje met hem, ook al moet hij nog bewijzen dat hij niet weer de fout in gaat. Maar dat vertrouwen geef ik hem zolang. Bovendien, ik merk nooit iets van concurrentie. Op de markt en in de shops zijn de prijzen overal gelijk.
Mijn dames SLFS denken er net zo over, de mannen boeit het niet zo. Maar Jean de Dieu heeft een goede oplossing: ik ga mijn motordriver 3 dezelfde prijslijsten geven om in te vullen. Hij moet er 1 zelf invullen en de rest laten invullen door 2 van zijn motorvrienden. Gewoon allemaal dezelfde prijs invullen. Aangezien ik, volgens Theo, het laatste woord heb, kies ik met mijn argumenten, Augustin als mijn “nieuwe” motordriver. Beste Theo, dit is natuurlijk een truc, ik vind het ook niet leuk om te doen. Maar ik heb al bij je aangegeven dat ik voor mijn eigen motordriver ga kiezen en dus wat mij betreft het prijslijsten invullen gewoon overgeslagen kan worden. Maar…….. dat gaat natuurlijk niet, zegt hij, het proces moet wel doorlopen worden………..

Omdat mijn electriciteitsmeter weer ging bliepen, heb ik nu voor 5000 Rwfr energie gekocht. De vorige keer was het 2000 en daar heb ik bijna 1 maand mee gedaan. En me voorgenomen Alexi bij treffen nu te verplichten zijn meter aan te vullen want ik ben het gebliep nu wel zat.
Maar …… dat blijkt niet nodig. Ik hoor wat gerommel buiten en als ik ga kijken, ontmoet ik Lilian die de meter van Alexi bij wil vullen. Dus wijs ik zijn meter aan én leen haar een stoel om op de betonnen balustrade te klimmen. Het is precies zoals ik dacht: het gepiep negeren ze gewoon (zit ook niet aan hun huis) maar nu het licht niet meer aan gaat, komt er actie. Dat moet de volgende keer wel anders, Alexi! Lilian woont in Tanzania, is een vriendin zegt ze en is bij Alexi tot zondag.
Ik zie Alex echter het hele weekend niet, hij heeft volgens mij dus gewoon zijn huis uitgeleend aan Lilian voor een paar dagen. Gelukkig maar, was me al aan het afvragen of ik me geroepen moest voelen om hem te waarschuwen om wel veilig te vrijen……… lijkt me niet de taak voor de buurvrouw…….

Vervolg mama Ali:
Eind van de middag vraag ik via Whatsapp FOO Theo of er al nieuws is. Nog niet, het heeft geregend, zegt hij. Dat is het standaard antwoord hier als je vraagt hoe het ergens mee staat: het regent hier óf het heeft geregend. Ik denk in dit geval dat hij bedoelt dat hij niet bereikbaar was of zelf kon bellen omdat de verbindingen dan slecht zijn. Maar hij heeft wel de landlady gevraagd er achteraan te gaan. Of de kinderen nog steeds bij mij thuis zijn? Nee, die zijn weggegaan maar hun spullen zijn hier nog wel. Als ze terugkomen, moet ik Theo bellen, dan kan hij met ze praten. En óp het moment van dit antwoord, lopen beide kids mét mama Ali mijn huis is.

Wauw, wat ben ik blij om haar te zien!! Wil haar bijna knuffelen maar dat is niet gepast. Dus doe ik wel enthousiast, roep Thank God! (wat ik anders niet zo gauw zou zeggen) als uitdrukking van mijn opluchting. En aai haar over haar bovenarm. Bel gelijk Theo, zodat ze met hem kan praten.
Mama Ali is weggehaald door de politie omdat ze gestolen spullen in huis had. Een man had haar gevraagd om die voor haar te bewaren, ze wist niet dat ze gestolen waren. Er is onderzoek gedaan en ze is weer vrijgelaten omdat ze onschuldig is. De man hebben ze helaas nog niet. Maar ze weten wie hij is en hier zeggen ze: als de politie weet wie je bent én ze moeten je hebben, krijgen ze je ook.
Het lijkt erop dat ze tegen de kinderen heeft gezegd om spullen in te pakken en naar mij toe te gaan. Normaal gesproken zou de kerk óf buren de opvang verzorgen, dat ze ze naar mij stuurt, is echt bijzonder. En het kapmes van Arie? Niet iets voor kinderen om daar mee rond te lopen. Heeft hij die meegenomen om zichzelf en zijn zusje te beschermen? Niet te lang over nadenken maar.
Ze zijn gelukkig weer samen. Mama Ali is onder de indruk omdat ik zo blij ben dat ze er weer is, zegt Theo. Ik zie haar ook een traantje wegpinken. Ik ben vooral blij voor de kids! En natuurlijk ook dat ze onschuldig is. Want anders had ze niet meer voor me kunnen werken: stelregel van VSO.
Krijg een bedankje van Theo omdat ik aan de bel heb getrokken. Als er weer wat is met ze, gelijk bellen, zegt hij. Ik heb het al een paar keer gezegd, ik ben blij met mijn FOO, ondanks dat anderen steeds maar over hem mopperen.
’s Avonds blijft het wat malen in mijn hoofd. Omdat er een taalbarrière is en ik van de leefomstandigheden hier in Rwanda nog steeds niet het fijne weet, heb ik erg nuchter/terughoudend gereageerd. Blijkbaar is er een drempel om vanuit mijn gevoel te reageren: heb Queenie niet getroost toen ze huilde (alleen een hand op haar schouder was al goed geweest), ik had beide kids hier moeten houden en ze melk óf thee én biscuitjes kunnen geven, nog meer spelletjes kunnen laten spelen. Heb natuurlijk wel Theo gebeld om het verder uit te zoeken, maar daar hadden die kids niets aan. Nu hebben ze de rest van de dag wat rondgelopen buiten of in hun eigen huis gezeten.
Ik weet dat het ook een stuk zelfbescherming (safeguarding) van mezelf is, maar baal er tegelijkertijd ook van. Krijg een “preek” van Louise. Ik heb het prima gedaan, zegt ze. En later nog van andere International Volunteers, het is ook niet toegestaan om kinderen in huis te nemen (childprotection policy). Ik weet dat allemaal wel, maar toch……..

Zondag
Afscheid van Louise.
De dag begint met werken: schrijven van verslagen. En mama Ali die, omdat het gisteren niet kon, vandaag al mijn was wegwerkt, mijn wandelschoenen weer perfect schoonmaakt en mijn badkamer en vloeren dweilt. Heerlijk zo’n schoon huis.
Ben aan het uitzoeken hoe ik pakjes uit Nederland kan ontvangen. Heb nu al 2 opties: Astrid van ViaViaKigali gaat een vriendin vragen die naar Rwanda komt of zij iets mee wil nemen. En Sjanne gaat morgen eerst 2 weken naar Eritrea en dan naar Nederland en biedt zelf aan om iets mee te nemen uit Nederland.
Van Louise hoor ik dat komend jaar een Peace Corps girl in Kabarore komt wonen. Via Hailey kan ik straks in contact met haar komen. Kan haar mooi wegwijs maken hier, zoals Louise dat voor mij heeft gedaan. En……… de Peace Corps girls hebben een postbus, dus met een beetje geluk kan ik daar gebruik van maken straks.
Om 16.00 uur staat Louise voor mijn deur met 2 tassen vol met spullen die ze kwijt moet. Had haar nog gevraagd of ze mijn hulp nodig had. Dat had ze niet, maar ze heeft dus nu wel de hele weg gesjouwd met 2 grote tassen en een rieten etagére voor in de keuken, waar zij altijd haar groentes in neerlegt.
Er is nog meer, en dat wil ze woensdag met de auto komen brengen. Eén probleem, ik moet morgen naar Kigali reizen en kom, denk ik, pas donderdag weer terug. Dus….. geef ik haar een set sleutels zodat ze mijn huis in kan, en het telefoonnummer van mama Ali. Als de poort op slot zit, moet Safari, de driver van de auto, mama Ali even bellen. Spullen binnenzetten, huis weer op slot en dan door het wc raampje de sleutels naar binnengooien.
Nog even samen bij mij koffiedrinken en dan loop ik met haar terug naar het centrum om nog wat boodschapjes te doen. En…… ze had voor mij wat meegenomen uit Kigali en bij Anna afgegeven, dat halen we ook op. Smeerkaasdriehoekjes en knackebröd, heerlijk!!
En dan nemen we toch maar alvast afscheid. Het plan is om in Kigali nog samen te eten, maar zowel haar als mijn schema zijn nog niet definitief bekend. We blijven in contact, ben ook heel benieuwd hoe haar placement in Nepal zal zijn. Wie weet kan ik haar daar bezoeken, ze start in februari 2020 en blijft in eerste instantie daar 1 jaar. Maar eerst gaat ze naar Mexico, naar haar zus.

Maandag
Al vanaf 08.00 uur aan het uitzoeken wanneer en waar ik naar toe moet reizen. DEM David herinnert aan zijn mail. Ja, komt eraan, maak je in de tussentijd maar klaar om te reizen. Ik gooi een bericht op de DTA Whatsgroep: wie gaat nog meer deze training doen én waar moeten we zijn? Via via hoor ik dat ik naar het Olympic moet en vandaag moet reizen. Dat is in ieder geval iets meer info. Ontdek via internet dat er 2 Olympic hotels in Kigali zijn………
Heb besloten te wachten op de mail van David. Tijd van vertrek moet namelijk wel in overeenstemming zijn met de instructies ivm inchecken en vergoeding van mijn busticket.

Uiteindelijk stuur ik hem om kwart voor 1 een mail over iets anders. En prompt krijg ik als reactie de mail waar ik op zit te wachten. Dat dacht ik al, hij is het dus wel vergeten. En het enige wat in de mail staat, is wie er uitgenodigd zijn en wat het hotel is. Geen aankomst- of terugreistijden, geen agenda, etc.  Ik sta al ready to go, maar wil nog even mijn afwas doen. En het regent…….. maar zodra er een gaatje is in de lucht, sluit ik mijn huis af en ga op pad. Omdat het regent, is de bus een half uur te laat. Maak me een beetje zorgen of ik nu wel voor donker aankom, maar dat blijkt niet nodig. In de bus beland ik achterin. Links naast mij een zwijgzame jongeman die druk is met zijn telefoon, rechts van mij een moeder met klein kind en daarnaast oma met het oudere zusje. Het meisje naast mij drinkt naar believen uit de borst van mama en regelt dat zelf. Hup, ik trek gewoon de borst van mama naar buiten en drink. Nu ben ik zelf ook van de borstvoeding en heb dat ook wel in openbare gelegenheden gedaan, maar dan toch nog zoveel mogelijk uit het zicht. Hier maalt niemand erom. Ook als kind niet drinkt, blijft de borst gewoon buiten de jurk hangen. Vraag me af of ze denkt dat ik van vrouw tot vrouw daar geen problemen mee heb (heb ik ook niet, ik constateer alleen). En of dit ook het geval zou zijn als ze naast een man zou zitten, in plaats van tussen haar moeder en mij. Er is hier geen schaamte. Ik zie dat ook wel in de winkels in Kabarore. Soms kom ik binnenlopen en staan, in mijn ogen, jongelui schaamteloos elkaar te bekijken of aan te raken. Vind dit wel even lastig om te omschrijven; kleren zijn nog op hun plek en toch denk ik; ehm, ik doe even alsof ik dit niet zie.
Doe wat dutjes in de bus en als we bijna bij het busstation zijn, besluit de jongeman naast mij toch nog een praatje met me te maken. Hij zit in het leger en dat is de reden waarom hij niet eerder met me heeft gepraat. Ik snap niet wat hij bedoelt, hij is deze laatste 3 minuten oprecht geïnteresseerd.

 In Kigali is het wel ontzettend druk qua verkeer. De bus besluit zelfs om, als we bijna bij het station zijn, om te draaien vanwege stlistaan in de file en neemt een alternatieve route om daar te komen. Dat levert hem een hoop getoeter op, maar zijn besluit staat vast. Hij wil op tijd proberen te komen.
Vandaar neem ik een motor naar mijn hotel. Deze motordriver weet niet precies de plek waar ik moet zijn, maar na 3x vragen levert hij me af bij Olympic Hotel. Het is echt ontzettend druk en van de voorrangsregels krijg ik echt geen hoogte. We laveren overal tussendoor en ik vertrouw er maar weer op dat ik heelhuids aan komt. Wat lukt.

Inchecken, ik ben ondanks mijn dutjes, nog steeds moe. Het diner is vanaf 19.30 uur, dus ik ga nog weer even een dutje doen en dan een heerlijke hete douche. Snel eten en dan lezen en slapen. Mijn bed is keihard!

Dinsdag

Hoe bijzonder! Mijn DEM David is 1 van de trainers. Hoe kun je 1 van de trainers zijn en mij dan niets kunnen vertellen over hoe laat de training begint en hoe lang die duurt.
Het is een beetje jammer dat de verdeling in groepen 1 groep oplevert met allemaal mannelijke national volunteers en alle 5 internationale volunteers, waarvan 4 vrouwen. Alle vrouwelijke national volunteers zitten in de andere groep en daar missen de international volunteers. We zijn gesplitst door het pakken van een briefje met een 1 of een 2, maar ik had hier persoonlijk toch gezorgd voor een betere verdeling. Wij hebben nu echt de standpunten van de vrouwelijke volunteers gemist. En de andere groep de ervaringen uit westerse culturen.
In de training zelf verbaast David mij. Ik zie een David die hier volledig weet wat hij aan het doen is en welk resultaat hij wil bereiken. Bij navraag blijkt hij ook een secondary teacher geweest te zijn. Ga niet uitweiden over de inhoud van de training maar we hebben verschillende interactieve sessies, sommige vergelijkbaar met mijn voorbereidingen voor dit werk. Voor mij vooral heel waardevol omdat ik steeds meer te weten kom over de waarden en overtuigingen van de Rwandese bevolking, zonder dat ik daar een oordeel over wil vellen. Heel lastig om definities als discriminatie en social inclusion and gender te duiden; blijft toch ook een beetje zwart/wit verhaal, maar de intenties zijn er.
Uitspraak om te onthouden misschien: ”it is not the culture that makes the people, but the people that make the culture”. The opening circle, waarin we allemaal onze achtergrond delen, onze dromen én wie onze inspiratiebronnen zijn, was erg waardevol. Inspiratiebronnen van de Rwandese deelnemers zijn o.a. Nelson Mandela, president Paul Kagame, Martin Luther King, moeder Theresa maar vaders en moeders worden genoemd, die hun kinderen waarden en normen hebben bijgebracht. Mooi! De Tedtalk “we should all be feminists” van een Nigeriaanse dame maakt ook veelindruk.
Ook hier denk ik dat bewustwording het grootste doel is, ik zie sommige national volunteers echt nog heel erg worstelen met issues als LGBT, gelijkwaardige partners zijn én seks. De trainers noemen dit wel, maar hebben er ook moeite mee. Er wordt nog wat overheen gepraat. Maar wel dapper! Echt een waardevolle training, die denk ik, nog beter uit de verf zou komen als er onafhankelijke trainers voor de groep zouden staan. Het blijft nu nog een beetje aan de veilige kant.

Na de training stap ik op de motor om met Gerjanne en Louise in Hotel Lebanon te eten en bij te kletsen. Ik maak me even zorgen of ik wel snel een motordriver kan vinden: haha, das echt dom denken. Ik heb in no-time 5 motordrivers om me heen staan. Ga eerst voor de 1e : hij weet helaas voor hem niet waar hij hotel Lebanon kan vinden en ook mijn route op mijn telefoon vindt hij te lastig. Dus ga ik voor de 2e die gestopt is, ook al dringt nummer 3 zich er tussen. Even wachten, vriend. Nummer 2 kan wel uit de voeten met de route op mijn telefoon. Als ik vraag hoeveel zegt hij 1000. Ik moet daar echt om lachen én reageer gelijk met Oya (wat nee betekent). Het is maar 5 minuten hier vandaan, dat is echt teveel. Hij moet ook lachen en zegt dan: ok, 500. Prima!
Hij doet echt zijn best om Lebanon te vinden, ik laat hem onderweg nog even stoppen omdat hij volgens mij de straat waar we in moeten voorbij zijn gereden. We checken het nog weer op mijn telefoon, yep we moeten terug. Maar dan zijn we er al snel.
Het is Louise niet gelukt om spullen in mijn huis achter te laten, mama Ali was op de grote markt 20 km verderop en kon de poort dus niet opendoen. Dus nu heeft ze de spullen bij mijn overbuurman die een klein winkeltje heeft achtergelaten. Met Gerjanne maak ik wat plannen om bij haar de Kerst door te brengen. De reis naar haar district is echt een uitdaging, 6 uur slingeren in de bus. Kan hem in 2x doen en ergens overnachten. Maar dat ga ik op de terugweg doen. Want dan moet ik door naar Kabarore en dat betekent dat de reis dan 10 uur zou duren.
Ze zit behoorlijk in de stress. Heeft een aanvraag voor een 3-jarig visum gedaan en daar komt heel wat bij kijken.
Dan toch echt het laatste afscheid van Louise. Terug met de motor naar mijn hotel, nog wat Whatsappen o.a. met Elie. We helpen elkaar met artikelen schrijven door feedback en tips te geven. Elie moet nu een artikel schrijven over International Volunteersday in the Eastern Province en ik lever de foto’s erbij. Hebben wat afspraken gemaakt om samen schoolvisits te doen (hoop dat onze DEM David toestemming geeft) en zijn Linkedin-profiel te updaten. Mijn blog schrijven én dit is eindelijk een hotel met goede wifi. Dus mijn telefoon geupdate (wat heel hard nodig was) en wat films en series kunnen downloaden. Nice!
Morgen na het ontbijt weer richting Kabarore.

Donderdag
Terugreizen naar Kabarore, gaat allemaal heel vlot. Ben om 14.30 uur weer thuis. En gaar!
Ik doen nog wat mails naar mijn DEM David en FOO Theo, o.a. een vraag om een 6e national volunteer (mijn SLFs hebben teveel scholen, komen niet aan hun 1x in de maand een bezoek) én laat ze weten waar ik in mijn Kerstvakantie ben. Er komt nog een mail van David, waarin hij aankondigt dat hij volgende week verlof heeft genomen: we hebben wel een quarterly partnership meeting met district officials en nog wat anderen. Vraag me af of die dan wel door gaat.
Als dat niet zo is, heb ik volgende week ook de hele week vrij…….. pffff. Hoop maar dat Elie dan komt, zodat we zijn Linkedin profiel kunnen bijschaven. Heb ik in ieder geval weer 1 dag wat te doen. Morgen mijn laatste weekly meeting en dan gaat de rest ook met verlof.
Mama Ali tikt begin van de avond nog op mijn keukenraam. De spullen van Louise staan nu achter in het schuurtje. Al die spulletjes, het lijkt wel Kerst! Kan het allemaal gebruiken, vooral heel blij met een schemerlampje voor in mijn woonkamer én kaas!

Vooruitblik
Niets op de planning, wordt een heel rustig weekend en week. In afwachting van mijn reizen in de Kerstvakantie, waar ik heel veel zin in heb!

Noot: “the views expressed in this blog are the author’s own and do not necessarily reflect those of VSO”

Week 10: Akagera National Park en International Volunteersday!

Zondag
Gistermiddag met Louise wat boodschappen gedaan en geprobeerd geld te pinnen voor de safaridriver en parkentrance. Als foreign residence betaal ik minder dan de buitenlandse toerist, dat is dan weer goed geregeld. Geld pinnen ging niet door, alle geldautomaten in Kabarore waren leeg. Dan morgen maar in Kayonza proberen. Ze heeft weer lekker gekookt én ik heb bij haar geslapen. Want….. om 03.00 uur ging alweer de wekker. Flink ontbijtje met havermout en krenten én koffie. Om 04.00 uur in het pikkedonker naar het centrum gelopen waar al een bus stond te wachten. Weer een bus van International, maar was niet zo vol. Er lag een hele familie met 4 kleintjes in te slapen. Vanaf de grens met Tanzania. Bij elke stop kijkt het kleine meiske wat alleen op een stoel zit even lodderig op en zakt weer weg. Wie weet hoe lang ze al in de bus zitten én hoe lang ze nog moeten.
Driver Damascene stond al op ons te wachten! Dat is al een goed begin!
Gauw daar geld gepind en toen kon onze safari dag beginnen. Foto’s heeft iedereen al kunnen bewonderen. Gewoon met mijn telefoon genomen, maar ze zijn goed gelukt!
We waren bijna het park uit toen we nog op de kudde olifanten stuitte. Damascene was al aan het plannen om voor de uitgang nog weer om te draaien en verder te gaan zoeken. Maar was niet nodig: ze stonden ineens pal voor onze neus.  Auto omgedraaid en toen rustig achteruit om heel dichtbij te komen. En om gas te kunnen geven, als het niet goed zou gaan, denk ik dan zelf. Door het achterraam van de auto zie je natuurlijk niet zoveel én dus kreeg ik de opdracht om achterstevoren uit mijn eigen raam te gaan hangen om foto’s te maken. Heb ik gedaan, flitste nog even door mijn hoofd dat ik nu mijn telefoon niet moest laten vallen: iets waar je anders nooit over nadenkt, maar dat plopt dan ineens op. Ze waren akelig dichtbij, een paar armlengtes, denk ik. Het grote olifantenhoofd kon ik bijna aanraken voor mijn gevoel. Gaaf!!

En…….. mijn huisdier is terug, helaas……. Mijn avocado leek ontploft, er zat ineens een groot gat in en restjes schil lagen op mijn aanrecht. Vreemd! Totdat ik in mijn ooghoek iets zag bewegen en even later de muis (geen muisje nu) door mijn woonkamer zag schieten. Sorry, muis, heb na mijn safari gelijk muizengif gehaald. Verschrikkelijk giftig spul wat in Nederland al jaren verboden is, volgens mij. Aangezien hij toch al aan de avocado was begonnen, heb ik nu gif op 3 stukken gesmeerd en die liggen nu verspreid door mijn huis. Helaas ook in mijn slaapkamer want daar zag ik muizenkeutels liggen. Verdenk hem er nu van een rat te zijn.  Waren wel hele grote keutels ………………

Maandag
Ik tune vandaag even uit. Gevolg van te weinig slaap in combi met vrouwengedoe. Had gisteren al een bericht naar DEM David gedaan en geopperd om de meeting van vandaag via de mail te doen. Nu moet iedereen naar Kayonza reizen, voor mij is dat 1 uur, voor Elie 2 uur én voor David 3 uur. Terwijl we alleen maar 1 rapport hoeven samen te stellen waar maar weinig in staat omdat we geen schoolvisits hebben gedaan. Collega DTA Diana (Rwanda) stuurde me vrijdag een bericht dat ze met onmiddelijke ingang is gestopt bij BLF en vandaag begint met een baan op een internationale school in Kigali. Supergaaf voor haar! Alleen is er ergens iets niet goed gegaan, denk ik. Ze was zo gedreven! En nu ineens dit. Elie en ik leveren ons eigen rapport per mail aan en het enige wat David moet doen, is het samenvoegen. Zonde van de tijd en kosten.
Maar…….. hij leest mijn bericht niet. Dus dan toch maar de reis ondernemen, alleen ben ik bij het wakker worden nog steeds hondsmoe en voelen mijn spieren loodzwaar. Dus gooi ik gauw nog een bericht uit naar David en Elie, dat ik thuisblijf. Helaas zit Elie op dat moment al in de bus. Die maakt zich er verder niet druk over, hij komt uit dit land en weet hoe het gaat.
David reageert pas na 09.00 uur, heeft mijn eerste bericht nu gelezen en zegt dat ik gelijk heb. Of ik nu toch gekomen ben, vraagt hij? Dat betekent dat hij er zelf dus nog niet is! Arme Elie, zit hij nu in zijn eentje in Kayonza?

Maar ik heb mijn dagje bijtanken weer echt even nodig, merk ik. Via Youtube luister ik naar van alles en nog wat, lekker meezingen. En het maakt emoties los. Muziek roept herinneringen en gevoelens op. Relativeren, nuchter blijven denken en omdenken is hier nodig én dat lukt me ook. Maar af en toe even emotie voelen is ook nodig om bij mezelf te blijven.  Don’t worry, ik heb iedereen in mijn hart én ik zit hier nog steeds met overtuiging om voor een tijdje iets te kunnen betekenen in het onderwijs, hoe klein ook. Koppen thee, kleine beetjes eten, want mijn darmen zijn ook van slag.

Dinsdag
Flutdagje……. Het enige wat ik vandaag te doen heb, is achter mijn SLFs aan appen, want die moeten nog weer gegevens achterhalen voor een lijst die voor donderdag ingeleverd moet zijn. Dit gaat weer over onbetaalde transportkosten. Ik krijg antwoorden als, ja……… er zijn wel wat PLCs niet betaald, maar ze weten niet welke…….. Uitzoeken jongens, sorry! En dat is een heel gedoe voor ze want HTs zijn niet op school óf hebben hun telefoon niet aanstaan. En ik heb een kopie nodig van de deelnemerslijst  waar alle gegevens van de aanwezigen op vermeld staan. Die moet ik dan weer overtypen in de lijst die ik heb. Hels karwei, want die achternamen zijn echt verschrikkelijk (TWIHAYIMATA óf UWANYIRIGIRA)  en het handschrift van de HTs is abominabel slecht. Bij sommige namen maak ik er zelf maar wat van, als hun telefoonnummer er maar bij staat, ook al zijn die ook slecht te lezen..
Ben blij als Louise even langskomt om spullen te droppen, ze is nu echt aan het afronden. Krijg van alles: lakens, muskietennet, een bak met verschillende kruiden (yes!), heel veel  flipcharts en markers en kosteloos materiaal. Er komt nog meer, zegt ze. Ik ben er blij mee en tegelijk is het ook dubbel., want ze is straks weg. Ik hoop maar dat ik het vanaf januari te druk heb om haar echt te missen.
Nog een berichtje van mijn FOO Theo: morgen inchecken in Silent Hotel in Kayonza. We hebben reviewmeeting over het VSO jaar, dan nachtje slapen (yeah, warme douche!) én dan een Umuganda event (klussenochtend) in het kader van International Volunteersday met de gouverneur van de Eastern Province. Wat voor Umuganda het precies is, weet ik nog niet. Er zal ergens een klus gedaan moeten worden: bomen planten o.i.d. ? VSO shirt aan, want VSO volunteers moeten goed zichtbaar zijn.

Woensdag
En…… weer verder met mijn lijst totdat ik om 12.00 uur de bus moet gaan halen naar Kayonza. Het bussysteem werkt hier verder prima. Als je een kaartje krijgt, betekent het ook dat je een stoel hebt. Van staan in de bus is geen sprake. Ik moet alleen 3x verkassen, ik begin bijna vooraan, bij een volgende stop moet ik helemaal voorin en bij de 3e stop moet ik weer naar helemaal achterin klimmen. Whatever….. als ik maar in Kayonza kom.
Daar nog weer een heel stuk lopen naar het hotel en halverwege moet ik schuilen voor de regen.
Maar de meeting was best leuk en waardevol. Weer een hoop nieuwe mensen. We blikken terug op het afgelopen jaar. En worden voorbereid op morgen: International Volunteersday.
We gaan een stuk land vlak maken zodat er een huis op gebouwd kan gaan worden voor kwetsbare mensen uit de community. Prima!! Hoop dat het niet regent ……….
Geniet van een heerlijke warme douche. Gelukkig heb ik een handdoek van mezelf in mijn tas gepropt. Op mijn bed ligt namelijk een nogal klamme handdoek van het hotel. Alle handdoeken worden elke dag gewassen en te drogen gelegd in de tuin (zie foto). Maar ja, als het dan regent drogen die dingen niet. En dus krijg je een vochtige handdoek op je bed. Bij het ophangen van mijn kleren komt het kledingrekje van de muur en de electriciteitskabels zijn ook niet zo netjes weggewerkt. Maar ,,,,,,,,heerlijk geslapen! In mijn eigen lakenzak, voor de zekerheid.
Ik vertel dit om ook maar even aan te geven dat al die hotels van VSO geen luxe hotels zijn, maar een soort van budgethotels. We reizen wat af met zijn allen door de grote afstanden en dat kost natuurlijk geld, beetje besparen daarop is prima. Het eten moet goed zijn én de douches warm, wat inderdaad heel prettig is.

Donderdag
Zo’n gave dag vandaag! International Volunteersday!
Bij het ontbijt kon ik eindelijk even rustig bijkletsen met FOO Theo. Hij is 38 (26 geloof je ook, hoor) en heeft 2 kinderen, een meisje van 13 en een jongen van 9. En net als Elie hebben hij en zijn vrouw besloten dat er niet meer kinderen bij gaan komen. Wij zijn volwassen, zegt hij, het is niet verantwoord om nog meer kinderen in deze wereld te laten komen. Het is zijn 2e jaar als FOO én ik ben nog steeds blij met hem. Hiervoor deed hij iets in de financiële wereld. Maar deze gast zit zó vol energie, deze baan is hem op het lijf geschreven. Stressvol en hij is heel vaak erg moe, maar…. zich ook bewust van welke risico’s er zijn om in Rwanda te leven qua hygiëne, voeding, beweging, goed voor jezelf zorgen. Een goed voorbeeld voor anderen.

Na het ontbijt staat er 1 busje klaar om ons naar de juiste plek te brengen. Ik heb nog lang in de ontbijtzaal zitten praten met DEM Jean Claude en FOO Aimable en nu pas ik niet meer in de volle bus. Met Theo, Aimable, Violet (zeer gedreven SNECO – Special Needs Coördinator) van het district van Elie en Joseph (die met dove mensen werkt) stap ik in het busje van het hotel. Een oud barrel, maar daarover later meer.
Heel blij dat ik Joseph ontmoet, ook van het district van Elie. Want…….. ik heb van Sabine (mijn zeer slechthorende leerling van groep 5) en haar ouders haar “oude” hoortoestellen meegekregen. Die ga ik aan Elie geven, zodat Joseph die bij Elie op kan halen. Samen met zijn groep gaat hij kijken of deze bruikbaar zijn voor één van de leerlingen waar ze mee werken. Hij gaat me op de hoogte houden of dit gaat lukken. Zou heel mooi zijn!

We moeten een half uurtje rijden ongeveer, maar het blijkt nog lastig te zijn om precies de goede plek waar we aan de slag moeten te vinden. We stoppen onderweg 2x, vragen de weg, maar niemand weet wat we bedoelen. Vanaf een zijweg langs de Universiteit van Rwanda voor Education zie ik dat voor de huizen langs een diepe geul wordt gegraven. En dat gaat kilometers door, veel mensen en kinderen zijn er mee bezig. Dit blijkt nodig te zijn om een waterleiding aan te leggen om het water naar het huis te brengen dat gebouwd gaat worden. Uiteindelijk keren we om, we zijn er voorbij gereden. Een stuk land met bomen en begroeiing is de plek waar het huis moet komen. De gemeenschap heeft voor gereedschap gezorgd, maar wij zijn met veel mensen. Niet alleen VSO van de Eastern Province, maar ook studenten van de Universiteit.
Met zijn allen delen we het gereedschap en wisselen we af. Met je handen kun je ook nog veel doen.
In een uurtje is het terrein kaal op wat boomstronken na. Daarna volgen er speeches en veel dansen en zingen, zo gaaf!!!
Terug zijn de studenten ook in ons busje gestapt, we zitten er nu met zijn 15-en in. En dat trekt deze bus niet…….. hij maakt een raar geluid, en komt maar amper vooruit. Stoppen dus? Nee hoor, gewoon de hele tijd in het slakkengangetje doorrijden. Theo stapt op een gegeven moment uit en gaat duwen en wonder boven wonder krijgt het barrel ineens gang en moet hij er als een gek er achteraan rennen. Maar dat duurt maar even en dan geeft het geval het weer op. Dus allemaal eruit, en er wordt wat gerommeld aan draden en kabels. Daarna doet hij het weer een tijdje.
Ondertussen geef ik mijn telefoonnummer aan een student van de universiteit en aan een leraar. Heb ze gewaarschuwd me niet te bellen maar Whatsappen mag. Verhaal opgehangen dat als je me belt dat je dan veel geld kwijt bent, omdat het een Nederlands nummer is en daarvoor moet je dus extra betalen bij bellen. Maar….. met Emanuelle, de student, spreek ik af dat hij me met foto’s op de hoogte houdt van het bouwen van het huis. Zij gaan daar als studenten mee verder.
Bij de universiteit gooien we ze er uit en het barrel gaat van opluchting beter rijden. Maar ook dat duurt niet lang. Met horten en stoten komen we uiteindelijk weer bij het hotel.

Dan is er lunch en ik klets met Elie en 2 van zijn SLFs over van alles en nog wat: de cultuur en geschiedenis van Rwanda en hun persoonlijk leven. Dan is het tijd om weer terug te reizen. De VSO pick up moet naar het district van Elie. Om daar te komen, moet je door Kabarore rijden, waar Tharcille en ik wonen. En ook Esthers huis ligt op de route. Alleen…….. het team van Nyagatare is met 7 man aanwezig + Tharcille, Esther en ik. En Theo en driver Augustin maakt 12 mensen. Dat is teveel.. Elie kan wat mij betreft gewoon instappen met zijn team en dan reis ik met mijn SLFs met de bus. Nta kibazo (geen probleem). Maar Elie wil niet zonder mij reizen en mijn beide dames zitten al pontificaal in de pick up. Dus besluiten we samen om te gaan lopen en met de bus te reizen. Dat levert flinke protesten op. Maar wij gaan echt niet beslissen wie er dan uit die auto moeten. Driver Augustin is heel zeker van, Elie en ik moeten in de pickup en hij haalt ons terug. Er moeten mensen die auto uit, zegt hij.
Priority is het Nyagatare team. Ja, maar daar maak ik geen deel van uit én ik wil geen voordeelpositie. Daar is natuurlijk weer niemand het mee eens, ik hoor in die pickup. Pfffff, jongens!
Augustin lost het op door Tharcille en Esther naar het busstation te rijden en komt dan terug om het Nyagatare team en mij op te pikken. En natuurlijk geniet ik wel van het rijden in de pickup truck.

Thuiskomen in mijn huis voelt ook weer fijn! Kopjes thee en biscuitjes, mijn blogs en foto’s bijwerken, Facetimen met Jasper die aan een nieuwe baan is begonnen. Dag met een gouden randje.

Morgen nog een dagje capacity-building met mijn team. Laatste weekend met Louise en volgende week naar mijn SIG training in Kigali. SIG staat voor Social Inclusion and Gender. Weet nu alleen dat ik hem moet doen, maar niet wanneer ik moet gaan reizen én waar de training is. Dat hoor ik vast zondagavond of zo…………..

Alvast fijn (Sinterklaas)weekend!

Noot: “the views expressed in this blog are the author’s own and do not necessarily reflect those of VSO”

Week 9: social life, VIM halfuurtjes, toptraining headteachers, dronken motordriver en kuikentjes

Weekend
In plaats van zaterdag ga ik met Louise zondag op pad. Uurtje bus naar Nyagatare, wat een woonplaats is met meer uitstraling en sfeer dan Kabarore. Het heeft 100.000 inwoners en het centrum ziet er veel beter uit.  Goed busplein, de straten hebben kasseien dus een oude uitstraling, maar het ziet er allemaal erg onderhouden uit. De Universiteit van Rwanda zit er, wat het ook een andere uitstraling geeft. Vanaf de bus even lopen naar het Diplomat Hotel. En daar hebben we het zwembad voor onszelf. Ik krijg een flinke massage (heerlijk!), trek baantjes in het zwembad, we kunnen zelfs nog even buiten liggen en daarna een heerlijke ,ontzettend hete,  douche. Zalig! Eindelijk even fatsoenlijk mijn haar wassen in plaats van gepruts boven een emmer. Wat knapt een mens hiervan op!
Van een volunteer van Louise krijgen we de tip om te lunchen bij een lokaal restaurant, wat meer uitstraling heeft dan het plaatselijke restaurant in Kabarore. Simpel Rwandees eten: rijst, gebakken aardappelen, dodo (soort andijvie/spinazie) en gekookte kip. En allebei een thermosfles African tea (gemberthee met warme melk). Kosten 3 euro. Amani, de volunteer van Louise, komt ook even kletsen. En zoals het hoort in Rwanda begeleidt hij ons daarna naar het busstation en zwaait ons uit.

Ik heb hier thuis VIM half uurtjes ingesteld; iedereen kent het schuurmiddel VIM, wat bij ons al heel lang geleden is vervangen door JIF en later CIF. Maar hier is dat nog te koop, net als Omo en Sunil. Wil proberen steeds een stukje badkamer te schuren in de hoop dat het er wat frisser uit gaat zien. Als ik dit Louise vertel, moet ze vreselijk lachen. Blijkt dat zij dit ook na ongeveer 2 maanden in haar huis te hebben gewoond, heeft lopen doen. En inmiddels ook weer mee is gestopt, omdat het niet helpt. He jakkes, ik zie ook niet echt resultaat op de vloer-en wandtegels, maar het ruikt wel schoner en het idee dat het schoner is, helpt ook. Mijn wc is er wél van opgeknapt. Dus, zolang er VIM in de bus zit, ga ik er gewoon mee door.

Ooit door je straat gelopen op weg naar je huis en dan van afstand een héle gróte loslopende stier met koe gespot? Ik wel! Het is mij wel duidelijk wat de bedoeling is. Stier wil voor nakomelingen zorgen en blijkbaar moet dat midden op straat. Het is nog niet zover, ze zitten nog in het voorspel, maar ik ga daar dus echt niet langs lopen. Geloof niet dat meneer Stier dat op prijs gaat stellen. Ik pas mijn tempo maar wat aan, zie ook alleen maar deze twee beesten rondrennen en verder niemand. Net als ik denk dat ik maar een omweggetje moet maken, zie ik twee mensen tevoorschijn komen met stokken. Stier en koe verdwijnen snel tussen twee huizen. Als ik bijna bij mijn huis ben, zie ik dat ze achter een groot groen hek zitten van een grote tuin.  Alle tijd en ruimte om te doen wat ze moeten doen.

Heb Alexi vanavond weer binnengelaten met mijn sleutel. Hoorde wel heel erg lang gemorrel bij de poortdeur. Ze hebben echt mazzel dat mijn huis niet ver van de poort af is en dat het allemaal niet zo geluiddicht is. Ik weet zeker dat ze mijn gemorrel niet zullen horen, helaas. Misschien moet er olie in het slot? Alexi belooft dat hij dat morgen gaat regelen. Dan vraag ik hem ook nog even naar mama Ali, die heb ik de hele week nog niet gezien. Misschien is ze ziek? En vrijdag zag ik in zijn huis een ander vrouwtje uit de buurt alles schoonmaken. Het blijkt dat mama Ali niet meer wil schoonmaken bij Alexi, ze wil meer geld en dat wil hij niet betalen. Dus wil ze het niet meer doen. Wat me verbaast, want nu mist ze een huisje. En ze is ook niet bij mij geweest om te vragen of ze aan het werk mag. Morgen moet mijn FOO haar maar even bellen, want ik moet wel van mijn vuilnis af. Ik heb haar nummer wel, maar ze kent geen Engels….. en ik niet genoeg Kinyarwanda om door de telefoon met haar te praten.

Maandag

De hele dag flipcharts zitten maken voor de training van woensdag. Alles in 2-voud, want als het goed is, wordt die op 2 lokaties gegeven. Slecht voor mijn onderrug, dat staan boven de eettafel. Ook maar weer even DEM David gestalkt of hij wel met het district heeft gepraat. Na 2 uur zegt hij dat hij dat gedaan heeft en dat ze beloofd hebben de HTs uit te nodigen en 2 lokaties te boeken. Ik hoor het snel! Inmiddels is het half tien ’s avond en nog geen bevestiging. Morgenochtend is David als eerste weer aan de beurt. Maar……. zag ook dat er hoog bezoek komt deze week: onze country-director Papa Diouf komt met wat mensen uit Zimbabwe, Mozambique en Kenia onze provincie bezoeken. En als DEM is David natuurlijk mee met deze delegatie. Dat vinden ze heel belangrijk en dan vergeten ze gewoon de rest. En….. als mogelijk onderdeel staat de training voor HTs op het programma. Ja hoor…….. mijn 1e echte training en dan gelijk onder het oog van Papa? Ben benieuwd, het is een optie en alles verandert hier 20x, ga het wel zien.

Met Alexi vanavond olie in het slot geprobeerd te stoppen. Ik met mijn zaklamp en hij met een kommetje olie. Maar we geloven er niet zo in. De kans dat ik een keer niet binnen kan komen, wordt steeds groter zo.  Dus…… wil hij morgen zelf een nieuw slot er in zetten. Je zou toch denken dat met al dat gerammel aan de poort en mijn zaklamp dat Francissi wel even komt kijken? Nee hoor, die laat zich niet zien. En ook vandaag weer geen mama Ali gezien. Morgen moet Theo daar echt voor mij achteraan…… achter beiden maar weer.

Dinsdag
Met Selina vanmiddag naar haar meeting met een aantal headteachers die het voortouw nemen in hun eigen professionele ontwikkeling én daar een cursus voor hebben gevolgd. Zij hebben een portfolio moeten maken met daarin bewijzen van hun competenties. Dat klinkt mijn collega’s in Nederland vast bekend in de oren. Selina is degene die hen in deze professionele ontwikkeling ondersteund. En verder is Francis mee, hij is lector aan de Universiteit en is o.a. mee om te vertalen in Kinyarwanda. Er moeten 14 mensen komen, want ons district heeft 14 sectoren. Wij zijn er op tijd, en je raadt al: de rest is wat later……
HTs krijgen algemene feedback over hun portfolio’s. Het is voor hen heel erg moeilijk om een portfolio te maken waarin je bewijst dat je over de benodigde competenties beschikt én ook om een leesbaar document af te leveren met een inhoudsopgave, verwijzingen naar competenties etc. Ze zijn dol op foto’s maar een foto van een aantal HTs die om een tafel zitten, is geen bewijslast. Ik zie aan deze HTs dat ze het echt graag goed willen doen én er vreselijk mee worstelen. Ze zijn dit ook niet gewend, ze maken liever testen waarin naar kennis wordt gevraagd. Hoe haal je in vredesnaam 100% in hun ogen. Dat 100% halen niet de drijfveer moet zijn, maar gewoon steeds verbeteringen aanbrengen, is maar lastig te snappen, merk ik. Huiswerk: voor eind januari je portfolio herorganiseren met inhoudsopgave en verwijzingen én betere bewijslast.
En het 2e gedeelte gaat over de Professional Learning Commitees (PLC) die ik zoveel mogelijk met één van mijn SLFs zal proberen bij te wonen het volgende jaar. Wat moet je vooraf, tijdens en na zo’n vergadering allemaal precies doen? We maken concrete afspraken voor het komende jaar.

Bij terugkomst staat mama Ali op mij te wachten en ze ziet er zeer ongelukkig uit. FOO Theo heeft geprobeerd haar te bellen, maar haar telefoon stond uit. En dus heeft hij de landlady erachter aan gestuurd en ik kan me niet aan de indruk onttrekken dat ze op haar kop heeft gehad. Ik vraag hoe het met haar gaat en zeg dat ik haar lang niet heb gezien. Ze zegt goed, maar ik zie geen stralende lach. En met gebarentaal zegt ze dat ze wel is geweest maar dat ik dan nog lag te slapen. Dat zou inderdaad kunnen (ik lees in bed op een vrije dag) maar dan hoor ik haar altijd nog de poort binnen komen. En meestal liep ze wel een paar keer op een dag in en uit. Dus het verhaal klopt niet helemaal.
Maar goed, ze heeft mijn vuilnis nu wel weggehaald en ze maakt het gebaar van vloeren soppen. Eh ja dat mag, maar het is inmiddels al 18.00 uur ’s avonds? Ik denk dat ze zegt dat ze het morgen wil komen doen. Maar dan ben ik al op tijd weer vertrokken. Dus stuur ik Theo nog maar een berichtje of hij haar wil vragen om op zaterdag (als ik thuis ben) mijn beddengoed en mijn vloeren te komen doen. Ben benieuwd.

Ben de hele avond tot 23.00 uur nog bezig met nog weer wat flipcharts voor morgen én knutsel nog een breukenbuis in elkaar voor mezelf. Ben dus hondsmoe als ik naar bed ga. Lig er anders om 21.00 uur in én het licht in huis is héél beroerd. Natuurlijk kan ik niet in slaap komen, terwijl ik anders als een blok in slaap val. Maar ben ook zó benieuwd hoe de training morgen zal gaan.

Woensdag
De dag van de training! Even in het kort: het ging supergoed! Na 1 uur waren er 34 HTs aanwezig en ben ik gestart. Gaandeweg druppelden er nog 10 binnen. In Nederland zou je zeggen: sorry, dat ik te laat ben. Maar hier werkt dat anders: je loopt gewoon binnen, begroet midden in een verhaal of demonstratie je collega’s én na wat social talk ga je eens kijken wat er eigenlijk moet gebeuren. Ondertussen roept het district weer mensen weg o.a. door mijn SLFs hierover te bellen, want er is ook nog een andere ‘very important’ meeting. Planning!! Maar ondanks dat zijn de HTs geïnteresseerd, stellen ze vragen én maken ze notities en foto’s van de flipcharts. Bekijken de materialen in groepen en proberen die uit en tijdens onze demonstraties doen ze desgevraagd mee aan een activiteit. Ik ben dik tevreden!! De materialen zijn er, HTs geven wel aan dat hun rekendocenten extra training nodig hebben in het gebruik van deze materialen. Ze durven het niet. En organisatorisch zijn er natuurlijk ook de nodige problemen: volgepropte roosters, rumoer en chaos in klassen, (zeker als er materialen zijn),  grote klassen van 90 lln., niet genoeg materialen. Allemaal waar………
En toch willen we dat hier stapjes gezet gaan worden, waarvan deze training er 1 van was. Follow up tijdens onze schoolvisits straks.
Selina is mee met mijn andere helft van het team naar elders in het district om daar de andere 40 HTs te trainen. En ook van haar krijg ik terug dat het lekker loopt, betrokken HTs én mijn team doet het geweldig. Yes!!
Damien (programmamanager van BLF) heeft ook lucht gekregen van deze training én volgens Selina was hij heel erg onder de indruk én willen ze dit als ‘good practice’ gaan neerzetten in de andere districts. Wauw!

Overigens: geen hoog bezoek. Hij komt morgen, volgens DEM David. Of ik iets moet voorbereiden, vraag ik. Nee, hij komt gewoon een praatje maken en de meeting met NLLs/LLLs bijwonen. Ehm, David, ik heb jullie al 2x verteld deze week dat die meeting dinsdagmiddag was en niet donderdagmiddag. Dus….. zeg ik het vanmorgen nog maar een keer. Reactie: “Oh my God!”
Zucht……morgen maar eens kijken of ze echt even komen kletsen. We doen feedback op vandaag én ik heb een workshop voorbereid over lesplannen voor rekenen. Daar mogen ze van mij gerust bij zijn.

Ik ben gebroken bij thuiskomst en dan is nog maar 14.00 uur. Maar wel met een heel voldaan gevoel en blijkbaar heb ik toch nog energie, want hierna reorganiseer ik mijn huis én veeg mijn vloeren.
Nog de agenda voor de komende 2 dagen samenstellen en versturen. Lekker koken, nog wat lezen én dan lig ik er vóór 21.00 uur in!

Donderdag
Mama Ali zit al op de balustrade van mijn huis als ik wakker word. Die wil aan de slag, denk ik. Vloeren dweilen, ik trek mijn beddengoed van mijn bed en vis nog wat kleren bij elkaar die gewassen kunnen worden. Op het moment dat ik moet vertrekken naar mijn team is ze natuurlijk nog niet klaar. Dus ik vraag mijn motordriver (weer op tijd!) of hij even wil tolken. Want heeft zij een sleutel, ja of nee. Hij staat echt wat te stuntelen met vertalen maar uiteindelijk heeft ze dus geen sleutel. Dus……na even nadenken neem ik de gok. Ik geef haar mijn sleutels zodat zij kan afsluiten als ze klaar is. En dan bel ik haar als ik weer terug ben……. Heb mijn laptop mee, mijn portemonnee is bijna leeg én de rest stop ik in mijn koffer met hangslot en nog een extra riemslot erom. En zet die uit zicht.

Dan klim ik achter op de motor……… als eerste…….

 Augustin ruikt ontzettend naar alcohol, merk ik…….als tweede wil hij een heel verhaal tegen me houden, wat al bijzonder is, want meestal praten we niet onder het rijden..... en hij komt ook niet echt uit zijn woorden….. ik hoor farm, cows, sad heart,…….. en als derde rijdt hij hééél langzaam…… en dan zegt hij: “drunk”. Oh verdorie, hij is dronken! Of in ieder geval heeft hij een flinke kater. Hij blijft maar praten……. Sorry, sorry…… last time…….
Ja kerel, ik snap dat je dronken bent…… maak snel een inschatting…… we hoeven maar 10 minuten verderop, de weg is daar rustig, wel vreselijk steil……. Ga ik dit wel of niet doen? Ik neem de gok…… als hij was gaan racen als gevolg was ik afgestapt, maar dat doet hij niet, hij rijdt ontzettend rustig…. het duurt deze keer wat langer maar we komen veilig boven. Maar eerst maar eens het gesprek aan….. vraag hem gelijk rechtstreeks, heb je mijn 5000 gebruikt om te drinken (had hem gister 5000 gegeven als voorschot omdat zijn motor naar de garage moest)….. zijn blik zegt me genoeg……
Hij blijft maar zeggen dat het de laatste keer is én dat het niet meer zal gebeuren……. Ik zeg ook gelijk dat het niet meer mag gebeuren, want dat zijn contract dan einde verhaal is…… druk hem op het hart om nu naar huis te gaan en te gaan slapen (geen andere ritjes nu!). En dat we het er vanmiddag nog eens over gaan hebben. Hij schaamt zich vreselijk…… er komt een andere motordriver aan met mijn SLF en ik merk dat hij niet wil dat iemand anders dit door heeft…….. zijn collega’s hebben dit natuurlijk sneller door dan ik…… ik zie de andere driver al naar hem kijken met een blik ……. Hij komt nog even naast me rijden en zegt: don’t tell. Dat beloof ik, ga dit eerst samen met hem bespreken.

Heb al een idee, hij krijgt nog 1 kans na mijn “donder”preek. Maar daarna is het wel voorbij.
Hou nog even ruggespraak met Gerjanne, die er hetzelfde overdenkt. Hij is nu steeds precies op tijd en ik voel me veilig achterop zijn motor. Dus ik geef hem die ene kans, aan hem om die te pakken.

Eindelijk een goede trainingsochtend met mijn SLFs, zonder gedoe van lijsten maken of ander ‘very important’ gedoe. Zelfs de telefoons van mijn SLFs blijven op een andere tafel liggen, top! Lijkt er op dat we in een opgaande lijn zitten qua aandacht, focus en leren.

Bij thuiskomst gesprek met Augustin. Die daar eigenlijk onderuit wil, maar dat gaan we niet doen!
Vraag hem nog een keer: heb je mij om geld gevraagd om bier te kunnen drinken. Nee, zijn motor is nu echt in de garage. Denk ook dat het verhaal klopt, hij is nu met een andere motor.
Maar van het geld dat is overgebleven. is hij met vrienden bier gaan drinken. Ik spiegel hem voor dat we vorige week bijna een kind onder de wielen hadden. Hij heeft toen heel beheerst en adequaat gereageerd. Als dat nu was gebeurd, wat het heel anders afgelopen. Ik weet het, zegt hij, ik ben volwassen, dit kan niet nog een keer gebeuren. Precies, Augustin, én je bent ook nog vader van 3 kleine kinderen, hou ik hem voor. Had eigenlijk ook nog moeten vragen naar zijn vrouw, maar ik weet niet hoe zijn huwelijk in elkaar zit. Dus even gelaten.
Het mag niet nog een keer gebeuren, want dan kun je echt niet meer mijn motordriver zijn. En…… als het toch nog eens gebeurt dat je dronken bent ……..dan stuur je me een andere driver (dat moeten ze ook als hij ziek is of motorpech heeft). Dat wil hij al helemaal niet, merk ik. Het gebeurt niet nog een keer. Prima, keuze is aan jou!

Maar … het zit in de lucht blijkbaar. Want mama Ali is nu niet blij met de 2000 Rwfr. Ze ratelt wat en ik ga ervanuit dat ze meer wil. Om te checken bel ik mijn FOO Theo en die praat met haar. Ja, ze wil voor deze ene keer 1000 meer. Omdat ze iets moet betalen.  Met het verhaal van Alexi in mijn hoofd besluit ik gelijk dat ik dat niet ga doen. Want zo is er natuurlijk elke keer iets. Dus Theo communiceert weer met haar en vertelt dat ze voor die 1000 een andere oplossing moet zoeken. En we spreken gelijk een vaste dag af in dit drie-gesprek. Op zaterdag mag ze mijn huis en was doen. Dan ben ik zelf thuis, moet ik wel wat vroeger mijn bed uit, maar allah, ik blijf ook alleen maar liggen uit verveling en geen dringende zaken. Hoor nu ook dat ze ruim een week ziek is geweest, vandaar mijn vuilnis. Maar ook in dit geval, dan moet je Francissi vragen om mijn vuilnis op te halen. Of wie dan ook. Uiteindelijk komt het allemaal weer goed, af en toe even helpen herinneren.

En haha, het zit echt in de lucht. Als ik naar de bank wandel, ontmoet ik voor mijn huis Lucky. Leuk joch, dat heel goed Engels praat. Hij gaat naar Mustard Seed School, de private school waar ik altijd langs loop. Hebben echt een leuk over en weer gesprek. Ha.,… en dan vraagt hij: Will you buy me something? Waarom, vraag ik? Gewoon ,zegt hij. En wat denkt hij dan dat ik voor hem moet kopen. Snoep, zegt hij. Dus ik zeg weer nee, dat ga ik niet doen. Want als ik voor jou iets koop, moet ik iets kopen voor alle kinderen van Mustard Seed. Ok, no problem, zegt hij. See you! Ja, Lucky, see you! Even kletsen altijd goed, jongen.

Nee zeggen, levert hier geen problemen, boosheid of gedram op. Ik kan me herinneren dat dat in Tanzania wel zo was: daar bleven ze gewoon de hele weg naast je lopen tot een bepaald punt en maar proberen…….en wij maar rustig nee blijven zeggen……..
Het is ook wel te verklaren. Na de genocide kwam het Westen hier met goederen en geld en dat kreeg je gewoon, zonder tegenprestatie. Dus, denken ze dat wij dat gewoon doen: geld of spullen geven.

Nog een berichtje van DEM David, het hele team wordt vanavond nog verwacht in het hotel in Kayonza. Of ik dat even door wil geven. Uh, wat moeten we daar doen vanavond? Niets, het is meer om ervoor te zorgen dat de meeting morgen op tijd begint. Wel heel erg laat om dit nu pas te zeggen, David. Aangezien niemand van ons dit eerder wist, zeg ik dat  ik de boodschap door ga geven, maar dat ik gewoon morgen kom. En dat ik ook niet van mijn SLFs verwacht dat ze nu halverwege de middag ineens hun planning moeten gaan omgooien. De helft is op dit moment totaal de andere kant op aan het reizen naar huis. Tharcille heeft een baby thuis, haar man is doordeweeks in Kigali. Nee, nee, dat hoeven ze ook niet, als ze maar op tijd zijn morgen!
Dus ik geef de boodschap door. Ik ga morgen met Tharcille met de bus van half acht, dan zijn we er voor negenen. En anders pech!
Volgens FOO Theo, waar ik het ook nog even drop in mijn gesprek over mama Ali, heeft het in de Whatsapp groep gestaan. Vast een andere Whatsapp groep dan had gemoeten, dan.
Hij heeft dikke lol als ik hem een dag later nog eens vertel dat het echt niet in onze Whatsapp groep stond. Heb hem vandaag (vrijdag) weer aan het werk gezien: er zit geen rust in die jongen, hij moet 120 dingen regelen voor 3 verschillende regio’s, loopt alleen maar heen en weer, wordt continu gebeld, krijgt geen tijd om rustig te eten want dan moet er weer van alles geregeld worden met declaraties en geld. Ik kan niet rustig met hem een praatje maken over zijn kinderen of iets anders, er komt continu iemand wat vragen. Die moet af en toe echt compleet instorten, dat kan niet anders.
Ik vind nog steeds dat hij voor mij dingen best goed regelt, ook al duurt het soms wat langer. Maar er zijn ook FOOs die gewoon niet reageren op de hulpvraag van iemand. Dus blijf ik hem voorlopig koesteren en complimenten geven (want die wil hij graag!).

Vrijdag
Een dag naar Kayonza voor joined planning meeting, oftewel een gezamenlijke vergadering met de 3 districten: DEM, FOO, SLA, DTAs en SLFs. Dit zijn vergaderingen die elke maand plaatsvinden én die elke maand hetzelfde vertellen. Begreep al dat DTA’s niet altijd gaan vanwege die herhaling. Ik snap dat helemaal maar mijn SLFs hebben die keuze niet en moeten wel elke maand braaf komen. Het is dan niet echt eerlijk als ik dan wel weg zou kunnen blijven.
Wat wel nieuw is: 5 december is het Internationale Volunteersday en iedereen heeft in zijn eigen provincie een evenement. Waar en wat het is, is nog niet bekend. Ze willen daar zijn waar ook de minister is of in ieder geval een andere hoge pief. Vorig jaar hebben ze VSO bomen geplant bij alle scholen. Benieuwd wat er nu staat te gebeuren én waar!
Heb te horen gekregen dat ik 10 en 11 december 2 dagen training heb in Kigali: iets met inclusief onderwijs/special needs.
Het werk van mijn SLFs gaat ook veranderen, in februari worden ze (en ik, denk ik) getraind in het ondersteunen van de nieuwe SSLs. SSLs zijn leraren op school die de de taak van SLFs gaan overnemen in P1 – P3. En de nieuwe focus voor ons wordt dan P4 en P5. Dat wordt weer nieuwe toolkits bestuderen. Er worden op dit moment rekenboeken geschreven over het gebruik van de rekenmaterialen voor P1 – P3. En er gaat ingezet worden op mindset: growth/fixed mindset. Daar verheug ik me op, maar denk tegelijkertijd dat ook dat weer heel erg ambitieus is in Rwanda.
Ben met Tharcille heen gereisd en nee we waren niet op tijd! Tharcille was net niet op tijd voor de bus van 07.30 uur, dus werd het de bus van 07.50 uur en daarna moesten we nog een kwartier lopen. Konden we wel gelijk aanschuiven, dat was mooi. Teruglopend bijgekletst met Elie, die onderweg weer allerlei oud-studenten tegenkomt die hem allemaal willen begroeten. Zijn grote wens is om voor VSO in Azië nog eens als volunteer te werken. Dat weet ik van Selina en als ik hem daarom mijn foto’s van Thailand laat zien, is hij laaiend enthousiast. Op het busstation is het vreselijk druk! Op vrijdagmiddag wil iedereen naar huis reizen. Het wordt heel lastig om snel een plek te krijgen. Maar Tharcille heeft het toch snel voor elkaar: ze heeft kaartjes gekocht voor een andere busmaatschappij. Dit zijn oudere, wat slechtere bussen, maar nog steeds wel goed te doen. Moet wel Elie achterlaten, die kan niet mee. Ik beland achter in de bus naast een oudere man met een grote doos. Na een paar minuten hoor ik geluidjes uit die doos komen. Kuikentjes! Ok…… wel dichthouden, graag, maak ik met gebaren duidelijk. Voor hem zit nog een andere man die een klein doosje heeft met allemaal gaatjes erin. Daar blijken ook kuikentjes in te zitten! Officieel mag je in Rwanda geen dieren in de bus vervoeren, maar deze busmaatschappij knijpt een oogje dicht. Na een tijdje blijkt er 1 ontsnapt, en die wordt door mijn andere buurman van de vloer geraapt. Op zich wel schattig, zo’n klein geel beestje. Ik laat Tharcille vragen hoeveel er eigenlijk in de doos zitten, ik schat zo’n 50, wat ik al héél véél vindt. Haha, zit er gigantisch naast. Met het kleine doosje erbij zijn het er samen 300!
Ze hebben hier kippen om de eieren, die zijn heel belangrijk in het voedingspatroon hier. Uiteindelijk worden kippen wel geslacht, maar dat is voor hier gewoon een bijproduct.

Bij thuiskomst in Kabarore vraag ik waar Tharcille woont én of dat ver is. Ze gaat helemaal stralen: wil ik haar huis misschien zien! Daar vroeg ik het niet om, maar natuurlijk wil ik even met haar mee. Ze heeft een groot huis, zonder muur eromheen, en betonnen vloeren. Voor een gezin heeft ze gelukkig veel ruimte. Inrichting is wel kaal en voor Bright zie ik nergens speelgoed. In huis is een jong meisje dat op haar baby past als Tharcille aan het werk is. Haar landlady woont in het kleinere huisje er achter.
Even kijken betekent dus ook gewoon even kijken, even op de bank zitten, even proberen contact te maken met Brightie die net uit bed komt en dan weer op pad. Tharcille loopt, zoals het hoort, met mee tot het einde van haar straat.
Ik doe nog wat boodschapjes en dan zit mijn dag erop. Lekker thuis op de bank.

Vooruitblik
Zondag met Louise een dagje safari! In het Akagera Nationale Park wat aan de rechterkant van onze Eastern Province ligt en de grens vormt tussen Rwanda en Tanzania. Ga bij Louise slapen morgen want we moeten met de bus van 04.30 uur naar Kayonza zodat onze driver/guide ons daar om 05.00 uur kan oppikken. Gaan het hele park doorrijden tot begin van de avond. Nemen onze eigen lunch mee: gekookte eieren, bananen, samosa of chapati, pinda’s en water.
Hoop dat het zondag een droge dag is……… ff flink duimen!!

Fijn weekend! En voor wie het viert, fijne pakjesavond!

Noot: “the views expressed in this blog are the author’s own and do not necessarily reflect those of VSO”


Week 8: dip 2.0, nieuw huisdier, mailhotline met gemeente, eigen training ontworpen

Weekend
Geen bijzonderheden. Reisplannen even uitgesteld……. Louise is net terug van 10 dagen werk en zit er even doorheen. Ze heeft maandag een Skypegesprek met VSO Nepal.
Dus ga ik bij haar eten en ze maakt bloemkool met echte kaassaus, groenteratatouille én heeft er een bruin gebakken pistoletje bij. Heerlijk!! Dat is het voordeel van haar werk; ze moet regelmatig in Kigali of Huye zijn en daar kun je natuurlijk heel goed boodschappen doen. Nadeel is weer wel dat je dat dan ook allemaal mee de bus in moet nemen.
Volgens mij geniet ze ontzettend van het kletsen, koken voor twee én het zorgen voor iemand, waar ik dus van profiteer. Ze heeft lange aanstekers gekocht en daar krijg ik er één van! Hoeven we onze vingers niet meer te branden.
De rest van het weekend bestaat uit slapen, rommelen en lezen. Ik lees nu ongeveer 1 boek per 36 uur, pffff. Gooi er wat yoga en workouts tussendoor want van al dat hangen wordt mijn lijf vreselijk lui.

Maandag
Ontdekking van vandaag: je kunt natuurlijk ook tv kijken via BVN.nl. Achteraf is dat ontzettend logisch! Hoe kan het dat ik daar pas na 7 weken achter kom…….! Moet wel beetje zuinig omgaan met mijn internet, ook al is het hier niet duur. Maar mijn doel is om het allemaal wel van mijn allowance te bekostigen (behalve als ik het land door ga reizen; dan word ik toch weer even toerist, denk ik). Heerlijk om af en toe even een docu of nieuws te kijken. Ook al zijn dan weer niet alle programma’s beschikbaar: Maestro mag ik dan weer niet zien!

Dinsdag

Ik zou vandaag eigenlijk naar Kayonza, om mee te lopen met collega DTA Diana. Maar wordt wakker met hoofdpijn en dus cancel ik het maar. Was op mijn eigen verzoek, maar om nu heel vroeg te vertrekken en een uur met de bus heen en terug, zie ik even niet zitten.
Vandaag weer marktdag en dus ga ik er vroeg in de middag even heen. Dan is het nog rustig. Al een stuk van de markt af hoor ik een hoop geroezemoes. Er is iets aan de hand…… Achter de markt blijkt een vechtpartij aan de gang te zijn. Ik zie volwassen mannen elkaar slaan met stokken (wat een rotgezicht!) en een heleboel mensen er omheen. Bedenk even wat nu wijsheid is: terug lopen en bij Anna gaan zitten en wachten tot dit afgelopen is? Sta een tijdje van afstand te kijken, maar kan niet ontdekken wat er nu precies aan de hand is, het kan van alles zijn……..Stap dus toch maar de markt op en doe mijn inkopen. Als ik weer van de markt wegga, staat er nog steeds een hele groep mensen bij elkaar, maar lijkt de rust wel terug. Klets nog even wat met Anna en haar man en ga dan naar huis, ook al dreigt het te gaan regenen. Ben net op tijd binnen…….. iedereen staat al te schuilen, maar ik heb mijn regenjas aan en loop de laatste 300 meter gewoon in de stromende regen. Hollandse genen, zullen we maar zeggen?

Woensdag

Niet zoveel om handen hebben, houdt ook in dat je veel tijd hebt om na te denken. Eén van de issues is dat ik op elke marktdag op dezelfde plek een man voorbij loop, die zit te bedelen. Hij lijkt een oudere man, heeft geen benen meer en halve armen. Ik zie hem natuurlijk, maar doe alsof ik hem niet zie. Maar het houdt me wel bezig: wat is het verhaal van deze man? Ziekte, aangeboren, gevolg van de genocide? Heeft hij een gezin? Waar en hoe woont hij? Een tijdje geleden werd bij het voorbij lopen, achter mij door 2 vrouwen in het Engels opgemerkt, dat als je hem geld geeft, hij dat dan uitgeeft aan alcohol. Wat mij op zich niet verbaasd, dat zou een manier voor hem kunnen zijn om zijn pijn niet te voelen. Vermoed dat deze opmerking bewust in het Engels was zodat ik het zou horen, ik hoor verder nooit Engels om me heen tussen Rwandase mensen onderling. Wat zou er gebeuren al ik hem 50 Rwfr (5 cent) zou geven? Weet bijna wel zeker dat er dan heel veel mensen om geld zouden gaan vragen. Het is natuurlijk ook geen oplossing.
Ik heb al een paar keer ruzie gezien tussen mensen in het openbaar (meestal mannen), o.a. op het busplein hier. Heb me nooit onveilig gevoeld, maar het roept wel vragen op. Vaak staan er anderen om heen, die zich er niet echt mee bemoeien, maar er om lachen. Zie ook regelmatig een tienermeisje waarvan duidelijk is dat ze verstandelijk beperkt is. Zij heeft me ook al eens om geld gevraagd, waarop ik vriendelijk “Oya” (nee) heb geantwoord. Af en toe probeert ze te stelen van de kraampjes of daar te bedelen, wat erin resulteert dat iemand haar met een stok achterna komt om haar weg te jagen. Mijn neiging is zeker om er tussen te gaan staan, maar dat gaat niet. Ik kan daar de gevolgen niet van overzien. Ik weet van Louise dat ze op scholen, 1 op 1, in gesprek gaat met headteachers als ze ziet dat er lijfstraffen worden gehanteerd. En ze erop wijst dat we een policy hebben van childprotection en safeguarding. Dat lijfstraffen niet zijn toegestaan én dat er andere manieren zijn om kinderen te leren hoe zich te gedragen. Respect voor Louise! Ik durf die verantwoordelijkheid nog niet te nemen, misschien over een paar maanden als ik headteachers en hun scholen wat vaker heb gezien. Relaties moet je hier rustig opbouwen, hiërarchie speelt hier nog steeds een rol. Als DTA en internationale volunteer sta ik enigszins bovenaan de ladder, waar ik zelf nog erg aan moet wennen, maar de andere kant is ze het van vrouwen, zeker in de binnenlanden, niet gewend zijn om iets aan te nemen. Dus, rustig aan, stapje voor stapje ………
Kabarore is een grote plaats met 50.000 inwoners, waarin de gemeenschap, voor zover ik het kan zien, verdeeld is door verschillende kerken. Ik krijg hier geen zicht op wie bij wie hoort, waar het gezag ligt, wie de dorpsoudsten zijn, waar mensen naar toe kunnen voor hulp etc.
Mijn focus ligt op het onderwijs om te proberen daar stapjes te maken naar inclusief onderwijs, gelijke rechten voor jongens en meisjes én beter onderwijs voor iedereen, wat al een hele opgave is. Ook omdat ik 93 scholen moet begeleiden…… Maar dat maakt niet dat ik me dit soort dingen niet afvraag én daar graag ook invloed op zou willen hebben. Maar daarvoor moet je, denk ik, veel langer hier zijn.

Het verhaal van Esther, mijn SLF die 1 arm mist, weet ik inmiddels ook. Ze is als baby van 16 maanden met een wat ouder broertje, achtergelaten in de keuken. Daar is ze in het vuur gevallen, waardoor 1 arm is verschrompeld. Vanaf die tijd is die arm niet meer meegegroeid. In 2002 kreeg ze op de huid van die arm een vorm van kanker en hebben ze die arm moeten amputeren. Ze legt ook uit dat ze er inmiddels goed mee om kan gaan, voelt zich niet gehandicapt en doet alles zelf: kleren wassen, eten koken. En, zoals eerder verteld, in de weekenden een master Mathematics doet in Kigali. Wat een veerkracht en doorzettingsvermogen heeft deze meid!  Wauw! Ik zie dat ze veel medicijnen moet slikken en dat mijn team haar gezondheid ook goed in de gaten houdt. Sinds vorige week heeft ze veel pijn in haar knieën…. Ik hoop maar dat daar niet iets ernstigs achter weg komt……..

Het is hier hollen of stilstaan!
Ineens tot over mijn oren in het werk doordat er halverwege de dag een paar mails binnenkomen om informatie te verzamelen en door te geven. En ik heb een training zitten schrijven voor de headteachers voor volgende week. Net weggestuurd naar mijn SLFs met de vraag om hun feedback. Het is zó anders dan ze gewend zijn. Met een energizer als start, stukje theorie over leertheoriëen,  leerstijlen én de CPA approach in rekenen (concrete, pictorial, abstract)(van handelend rekenen met materialen, naar kijken naar een plaatje of een tekening maken, naar de formele som 8-5=3), headteachers aan het werk in groepen én demonstraties tussendoor van rekenmaterialen door mijn SLFS waarbij ze HTs moeten betrekken én een reflectie-opdracht. Heel benieuwd wat hun reacties gaan zijn. Of ze raken de kluts kwijt óf ze gaan de uitdaging aan. Morgen gaan we de demonstraties oefenen. Ben heel benieuwd! Noot: het kan ook maar zo zijn dat de hele bijeenkomst volgende week om de één of andere reden wordt gecanceld door het district, dat is hier gewoon de realiteit. Maar hoop het natuurlijk niet! 

En ik heb een nieuw huisdier! Eigenlijk had ik die al, een gelukkig niet zo’n grote gekko. Ik had deze al af en toe gespot op mijn muren. Maar nu heeft dit idiote beest bedacht om ‘s avonds door mijn huiskamer te rennen. Ik schrik me iedere keer weer rot! Hij mag in mijn huis wonen, want het is natuurlijk een muskieteneter. Maar dat rondrennen vind ik niet zo heel erg jofel. Heb ook al een keer ’s nachts weer rechtsomkeert gemaakt omdat hij voor de deuropening van de wc zat. Mijn gestamp van een afstand heeft geen effect dus…….. ehm, ik kom over een uurtje wel terug…… knijp nog wel even alles bij elkaar. Ik weet namelijk niet of dat beest hard wegrent of juist op mijn voeten springt als ik langs hem loop. Probeer nog wel eens een  foto van hem te maken, maar dan moet hij wel op een muur zitten…..

Uitschrijvingsperikelen
Stufi van Ilse is weer teruggedraaid naar thuiswonend, huh? Dat klopt niet!
Om een lang verhaal maar weer kort weg te schrijven: mijn uitschrijving naar het buitenland is niet goed gegaan, ik blijk nog in Emmeloord te wonen. Fout ligt bij de gemeente, nieuw systeem met storingen. Heel vervelend, want dat heeft gevolgen voor haar stufi én voor mijn verzekeringen en belastingen. Dus hou ik de mail van de gemeente roodgloeiend, want dit moet z.s.m. opgelost worden. Met kunst- en vliegwerk (heb hier namelijk geen printer en scanner) kan het met een foto van een eigen geschreven verklaring mét terugwerkende kracht alsnog geregeld worden. Dank aan het meedenkende en oplossingsgerichte personeelslid aldaar! En net voordat ik deze blog post stuurt Ilse een foto van het officiële uittreksel: vertrokken op 30-09-2019 naar Rwanda. 

Donderdag
Genoten! Op een school, hier in de buurt, de hele ochtend met mijn SLFs, de training voor de headteachers doorgenomen en hun demonstraties geoefend. Geen van allen is er onzeker of zenuwachtig voor, ook al vraag ik nu wel wat anders dan ze gewend zijn. Maar ze vinden het allemaal zelf ook heel leuk. Tijdens een demonstratie van de één, duiken de anderen volop in een rollenspel en gaan uitdagende vragen stellen. Ik voeg hier en daar nog wat toe als tips zodat het een interactieve demonstratie wordt. Verwacht dat HTs zelf geen vragen gaan stellen, maar braaf luisteren. Daarom gooien we er in elke demonstratie een kort spel in met beetje competitie (wat ze hier heel leuk vinden).
Nu nog hopen dat het district op tijd de HTs gaat uitnodigen én locaties gaat vaststellen. Ik heb daar geen invloed op. FOO Theo belooft dat hij maandag naar het district gaat om het te regelen. Je kunt dat niet doen met een telefoongesprek of met een sms, dat moet persoonlijk, volgens hem. Ik vind dat natuurlijk veel te laat (2 dagen van tevoren) maar dat zal mijn Nederlandse regeldrift wel zijn? Dus maar duimen dat het allemaal goed komt?
Hoop het echt, want ik heb er ontzettend veel zin in.

Benieuwd hoe lang het duurt voordat er wéér een nieuw slot in de poort moet. Zowel Philip als Alexi hebben nu al weer problemen met hun sleutel om de poort binnen te komen. Als ik thuis ben, hoor ik hun gemorrel en kan ik ze vanaf de binnenkant met mijn sleutel erin laten. Maar ja, ik lig om 21.00 uur echt plat en ga er dan niet meer uit om ze binnen te laten. En ik ben natuurlijk ook niet altijd thuis.

Vrijdag
Pfffff, was bij het opstaan al moe….. waarvan zou je zeggen? Weet wel dat ik na gisteren ook heel moe thuis kwam, volgens mij gewoon reactie op ineens weer een dag op de motor en in actie met het team. Of ga ik nu toch richting cultuurshock fase 2: verwarring en desoriëntatie (nou nee) , groeiend gevoel van verschillend zijn (dat klopt wel aardig), psychologische isolatie. Dat is zeker waar, mensen zijn aardig maar ik weet niet hoe zij iets voelen en beleven en vragen levert een vaag antwoord op. Ik heb Louise nog in de buurt maar die communicatie gaat natuurlijk in het Engels en dan kan ik ook niet echt goed uitdrukken wat ik voel en bedoel. En zij staat ook anders in het volunteer gebeuren, wat niet erg is, maar wel gewoon zo is. Leve de Whatsapp en Gerjanne! Maar dat gaat via typen en dat mist dan ook zeker een stuk gevoel en beleving. Ik zit nu voor een groot deel in de wachtstand totdat het veldgebeuren weer echt gaat beginnen. Daar wacht ik op en ondertussen maargewoon blijven ademhalen.

De ochtend met mijn team viel ook niet mee. Iedereen heeft de hele ochtend teachers moeten bellen om te checken of ze het afgelopen jaar wel/niet betaald zijn voor transportkosten. Zo werkt het hier, als je teachers naar een training / oriëntatie haalt, worden hun transportkosten vergoed. Die declareren wij in Nederland natuurlijk ook. Die betalingen lopen vreselijk achter én er zijn in verschillende districten al teachers die weigeren nog een training o.i.d. bij te wonen daarom. Dat ondermijnt natuurlijk het BLF project en na veel en vaak gesprekken te hebben gevoerd met de instantie die dit moet regelen, moeten we nu een lijst indienen met onbetaalde bedragen. Dat moet natuurlijk weer gelijk en dus gaat mijn capacity-building ochtend weer verloren. De enige bijdrage die ik hieraan kan leveren, is mijn laptop laten gebruiken om de lijst te typen. Het zwembad ligt achter mij, bedenk dat ik de volgende keer maar gewoon ga zwemmen, terwijl de rest weer allerlei gegevens aan het verzamelen is. Maar dat kan ik natuurlijk niet maken en leidt de aandacht af, vrees ik. Er is weinig privacy in dit zwembad.

Op weg naar boven, naar het hotel Akagera, krijgen we bijna een kind onder de wielen. Tussen 2 huizen vandaan rent er ineens een kind schuin voor de motor. Iedereen die op de weg loopt, schrikt, roept of blijft staan. Het is te danken aan de snelle én koele reactie van mijn motodriver Augustin dat we hem niet raken. Bijsturen en flink op de rem, beetje slippen, gelukkig is het droog! Het manneke rent onverstoorbaar door, geeft geen krimp, het lijkt wel of hij het helemaal niet heeft gemerkt.
Hij rent alsof hij achterna gezeten wordt en verdwijnt tussen de huizen aan de overkant.

Toch maar weer een positieve vooruitblik
Morgen een dagje met Louise weg: gaan een district verderop, uur in de bus, zwemmen en een massage, wat andere shopjes in én ergens lunchen.
Er lijkt een heuse werkweek aan te komen: een vergadering met HTs die Selina heeft ingepland én ik ben welkom, dagje training ECMs (duimen dat die doorgaat!), dagje capacity-building én vrijdag een joined planning meeting in Kayonza.

In ieder geval fijn weekend voor jullie allemaal! 

 

Noot: “the views expressed in this blog are the author’s own and do not necessarily reflect those of VSO”



Week 7: dip in het werk, geometry, ARC, hoogtepunt Sinterklaasjournaal!

Zaterdag/Zondag
Rustige dagen! Louise is naar Kigali en later naar Huye voor haar project en komt pas eind deze week terug. Voorproefje voor als ze straks weg is uit Rwanda. Ik val weer terug op mijn structuur: ben om 06.00 uur al weer wakker, maar blijf dan lekker lezen in bed, afgewisseld met wat doezelen. Maak weer een plan met elk uur wat anders: workshops maken, lezen, tekeningen inkleuren, boodschappen, Facetimen met thuis, haren wassen, de was, mailtjes en appjes om de contacten wat te onderhouden, Voice of Holland en Maestro kijken via Youtube. Youtube is de enige manier om bewegende beelden te zien en dat is af en toe wel erg fijn! Heb de app van Netflix op mijn telefoon maar heb Wifi nodig om films of series te downloaden en dat is meestal niet voor handen óf heel erg langzaam. Uitzending gemist kijken, lukt me ook niet. Dus DWDD of Pauw lukt alleen met wat fragmenten die ik tegenkom op Facebook of Youtube. Nou ja, het is wat het is, zo belangrijk is het nu ook weer niet maar soms wel lekker om gewoon naar het kastje te kunnen kijken.
Veel tijd om de selfstudy van mijn SLFs voor te bereiden en daar materialen voor te maken. De blik van mama Ali is onbeschrijfelijk als ik haar met toneelspel duidelijk maak dat ze mijn bij elkaar verzamelde kosteloze materiaal (karton, wc-rollen, flessen, doppen, rietjes) niet mag weggooien. Ik ben er nog niet mee begonnen, dus pak ik een stuk karton, teken erop en maak een gebaar van een knippende schaar. Hoofdschuddend laat ze het in de kamer liggen die ik als verzamelkamer gebruik. Zal haar de komende week laten zien wat ik ermee doe: heb van het dikke karton tangrampuzzels gemaakt én vormen uitgesneden als vierkant, rechthoek, driehoek, achthoeken etc.
Allemaal ter voorbereiding op de praktijklessen van geometry. Uitgesneden vormen weer handig voor kinderen met een visuele beperking, die kunnen de vorm dan beter voelen.
De rietjes gebruik ik om vormen te leggen of de wijzers van de klok mee te maken. De doppen om op de posities van een rooster met x en y-as te kunnen leggen.
Morgen voor mijn SLFs nog even de termen in het Kinyarwanda erbij zoeken. Was heel enthousiast bezig met alles in het Engels uit te werken totdat ik me bedacht dat de rekentoolkit voor hen in het Kinyarwanda is. Ik vind het Engels al lastig: polygon, quadrilateral, square, pentagon, octagon, rhombus, scalene triangle, isoscele triangle, obtuse angele, perimeter en zo kan ik nog wel even doorgaan.

Maandag
Moment van de waarheid: vandaag naar de bank mijn bankpas uit proberen en kijken of ik mijn allowance (maandvergoeding) ook heb gehad. Even goed uitkienen op welk moment ik ga, heb niet zo heel veel zin om in een regenbui te belanden. Maar rond 11.00 uur lijkt het voorlopig even droog met een zonnetje. Onderweg naar de bank passeer ik het kantoor van het American Refugee Committee, vlak bij mijn huis.  Ik ben daar vorige week met Louise naar binnen gestapt omdat ze op zoek is naar een nieuwe baan. Ze zaten daar midden in jobinterviews maar we konden heel even tussendoor wat vragen. Het ARC zit in landen als Jordanië, El Salvador, Myanmar en Thailand, Pakistan, Somalië, Syrië en Oeganda en zorgt voor het reilen en zeilen in vluchtelingenkampen op het gebied van basisgezondheidszorg, betrouwbare watervoorzieningen, dak boven je hoofd, goede plekken om te koken en ook wat onderwijs én psychosociale begeleiding. Vluchtelingen hier komen uit Burundi en uit Congo voor zover ik het heb begrepen. Louise vraagt of ze een baan voor haar hebben, legt uit dat ze speltherapeut is én krijgt een mailadres van het hoofdkantoor in Kigali. Ze gaat een poging wagen, zegt ze.
Ik weet dat ik 1 school heb die deel uitmaakt van een vluchtelingenkamp, ben daar nog niet geweest.
Bij langslopen staat er een pick-up buiten de poort met wat mensen erin en ernaast. Ik gok dat dit waarschijnlijk mensen zijn die me vorige week hebben gezien, dus ik groet ze met handopsteken en Mwaramutse. Ze knikken vriendelijk en ik loop verder. Even later komt de pick-up naast me rijden en de man achter het stuur begroet me nog eens in het Kinyarwanda. Ik groet terug zoals het hoort. Mwaramutse, waarop hij zegt Amakuru en ik antwoord met Ni Meza. Dat levert me een applausje op en ik voeg er gelijk aan toe dat dit alles is voorlopig haha. Ze willen weten wat ik doe in Kabarore en ik vertel mijn verhaal: werk voor VSO in het BLF project, op het gebied van onderwijs. Ze vragen waar ik woon en ik wijs terug naar mijn huis, aan het eind van deze straat. De man achter het stuur vertelt waar zij van zijn en ik vertel weer dat ik vorige week al even binnen ben geweest. Hoogst verbaasd is hij: in mijn kantoor? Yep! Dan vertelt hij dat ze naar het vluchtelingenkamp gaan voor een bezoek. Het ligt op het puntje van mijn tong om te vragen of ik mee mag!. Maar ik hou me in: ik moet eerst mijn bankpas en banksaldo gaan controleren, want stel…… dat het niet geregeld is, dan moet ik daar eerst achteraan. En dat kost dan waarschijnlijk veel tijd.
De meneer geeft nog aan dat ik altijd welkom ben! Dat lijkt me leuk, op deze manier groeit mijn netwerk. Heb natuurlijk hun namen weer niet gevraagd én mijn naam ook niet gezegd; heel on-Rwandees. Louise is daar veel beter in dan ik, ik moet daar echt beter op letten. Ga het een volgende keer gelijk goedmaken.
Bij de bank groet ik eerst de twee bewakers in uniform én met geweren en daarna probeer ik bij de ATM geldautomaat mijn pin te wijzigen. Ik doe 2 pogingen maar het lukt me niet. Dus……… moet ik maar naar binnen stappen. Van buitenaf lijkt het heel rustig, eenmaal binnen zitten er zeker 15 mensen en er staan rijen voor de loketten. Ik weet dat ik óf de bankmanager even moet spreken óf de dame bij de deur en zij zitten beiden aan de rechterkant in de bank. Dus ga ik maar gewoon tussen al die andere mensen in zitten en wacht rustig af. Ben al blij dat ik als Muzungu geen voorrang krijg. Daar zou ik me heel ongemakkelijk bij voelen. Het ligt er wel aan wat de intentie is: willen ze graag heel vriendelijk zijn en je graag helpen (wat prima is) óf stellen ze je als Muzungu boven de rest (wat ik écht niet ok vindt). Tot nu toe heb ik dat laatste nog niet echt gemerkt én gelukkig is dat ook nu niet het geval. Er lijkt wel een systeem te zitten in de wachtrij, maar ik kan het niet helemaal plaatsen. Ik vertrouw er op dat er uiteindelijk wel iemand komt vragen wat ze voor me kunnen doen en dat gebeurt later ook. De dame loopt met me mee en zij heeft het natuurlijk zo voor elkaar. Mijn pin gewijzigd én ik blijk ook geld op te kunnen nemen, wat betekent dat mijn allowance ook binnen is. Top!

De rest van de dag besteed ik aan het voorbereiden van mijn workshops, mijn DEM David weer tig vragen te stellen (antwoorden moet nog komen, hij kan soms een hele dag of meer niet op zijn telefoon kijken; bellen heeft dan ook geen zin) en allerlei documenten door te lezen die me weer wat meer inzicht geven in het BLF-gebeuren. Stukje bij beetje krijg ik wat meer ideeën hoe mijn team te gaan begeleiden. Ik merk wel dat ze, doordat er bijna een jaar lang geen DTA is geweest, stil zijn blijven staan. Ze hebben gedaan wat ze al wisten/konden en dat zo goed mogelijk, waarvoor petje af! Nu is het voor mij de kunst om in rustig tempo nieuwe dingen toe te voegen én de werkwijze wat aan te pakken, maar dan wel op een manier waarop zij zich eigenaar van het proces blijven voelen én het ook voelen als groeien en niet als kritiek. Dus……. In babystapjes denken en steeds blijven checken of ik nog ingetuned ben. Ga mijn best doen!

Dinsdag
Verveling ten top, pffff. Om 08.00 uur eruit, ontbijten en daarna agenda zitten maken voor donderdag en vrijdag. Workshops voorbereiden op flipcharts over het maken van een lesplan voor een rekenles. Wat energizers en rekenvraagstukken er in gestopt voor de afwisseling.
Het gaat ook hier over de taxonomie van Bloom (voor de leerkrachten onder mijn lezers), maar voor zover ik dat kan inschatten tot nu, is dat veel te hoog gegrepen. Ik laat dat stuk nog maar even achterwege en kies voor een simpeler vorm van vragen stellen. Maak een korte toets over Engels; het juiste gebruik van “can” en “can’t” en hoe je dat moet uitspreken, hoe je leerlingen vertelt wat ze gaan leren, met welke zinnen je checkt of ze het snappen. Uitspraak in het Engels is lastig voor sommige van mijn SLFs; Jean de Dieu plakt overal een i achter,” we have to checki how to speaki Englishi” en Damascene zegt precies wat er staat: pupil klinkt als people and checked klinkt niet als checkt maar als checked (hij laat de e ook horen). Tharcille, Esther en Bigabo spreken goed Engels, maar daar laat het schrijven weer te wensen over. Dus werken we tussendoor aan reading, writing, speaking and listening skills for English.
Tot 20 december zien mijn weken er als volgt uit: 2 of 3 dagen thuis, soms 1 dag ergens een meeting, 2 dagen capacity-building. Saai! Stilte voor de storm, denk ik, het echte veldwerk begint vanaf half januari weer. Dat duurt nog wel even…..
Ben 2 weken vrij straks, moet zorgen dat ik dan wat meer van het land ga zien! Heb vanaf de 21 tot de 24e december al vast het guesthouse van Astrid (oud VSO-er) geboekt in Kigali (ViaViaKigali). Als Gerjanne nog in Rwanda is, reis ik daarna naar haar toe. Zij woont in Nyamasheke district, wat vanaf Kigali 6 uur slingeren is in de bus. Het landschap is daar veel ruiger en ik ben er zeker benieuwd naar. En mocht ze niet meer in Rwanda zijn, dan maak ik vanaf Astrid een reisplan. Thuis blijven is geen optie.

Ga nog weer even naar de markt en dat is het dan voor vandaag.
Ondertussen zit ik weer in gepiep!! Nu is het wél de pieper van mijn buurjongen, volgens mij van Alex. Die wacht ook gewoon tot zijn elektriciteit het niet meer doet voordat hij actie onderneemt. Waarom zou je je eerder druk maken? Gelukkig stopt dat ding wel van 20.00 tot 08.00 uur én kan ik een geluid filteren als ik dat wil.
Het lijkt erop dat Alex een vooruitstrevende jonge Rwandees is, want sinds vorige week blijft Angel regelmatig slapen. Leuke vlotte meid, die na haar eerste nachtje mij moet vragen om haar de poort uit te laten. Want die zit natuurlijk op slot en Alex is al 06.30 uur naar zijn werk vertrokken. Even vergeten om sleutels voor haar achter te laten…… Kan me voorstellen dat ze zich daardoor een beetje opgelaten voelt, maar ze stelt zich netjes voor. Ze heeft mazzel dat ik het veld niet in hoefde, want anders was ik ook niet thuis geweest. Nu heeft ze haar eigen sleutels. Maar roept ze wel Good Morning naar binnen elke ochtend. Gezellig! Ik bedenk nu dat ze zijn vriendin is, maar misschien is het zijn zus…… maar die zag er toch anders uit in mijn herinnering. Af en toe moet ik wel ’s ochtends even mijn ogen dicht doen want vanuit mijn keukenraam en eetkamerraam heb ik zicht op de voordeur van Alex. Er zit maar een smal binnenplaatsje tussen. En hij vindt het geen probleem om in zijn blote bast met een witte handdoek om zijn middel naar zijn badhok te lopen of gewoon even buiten te staan. Nou vind ik dat ook geen probleem, maar ik doe toch maar alsof ik hem niet zie!
Heb nu zelfs, omdat ik tijd over heb, het Sinterklaasjournaal gekeken, haha! Toch leuk om in die sfeer te blijven…… vind er altijd geweldige humor in zitten en ben ook wel benieuwd hoe ze nu weer omgaan met het Pietengebeuren ….. Selina vertelde dat ze vorig jaar hier Sinterklaas heeft gevierd; aangezet door Sjanne en Maaike, met pepernoten en het dobbelstenenspel met kadootjes.

Woensdag
Wederom rustig dagje, verder met het uitwerken van de verschillende workshops, wat ik ontzettend leuk vind om te doen. Ben wel heel benieuwd naar hoe mijn team het gaat ervaren. Heb er veel samenwerkopdrachten en activerende werkvormen in gestopt. Dat zijn ze hier niet gewend: de omslag van knowledge based leren naar competence based leren is echt nog een grote verandering.

Mama Ali komt vragen of ze mijn vloer moet dweilen, ik vind het niet nodig dat ze dat om de dag komt doen, 1x in de week is prima. Maar blijkbaar wil ze graag iets doen en dus wijst ze naar mijn schoenen. Of ze die dan schoon mag maken? Ehm, vind ik ook niet echt nodig, maar vooruit: dat mag. Even het contrast tussen Alex en mij: hij heeft volgens mij wel 30 paar schoenen, ik heb er 2 die je zou kunnen schoonmaken. Schoenen zijn hier een statussymbool, vooral voor mannen, heb ik het idee. Mama Ali kan een hele zaterdagmiddag buiten zitten poetsen, omringd door de schoenen van Alex . Ben benieuwd wat er straks nog over is van mijn schoenen, want de veters én de zooltjes gaan eruit. Gelukkig overlegt ze even met mijn klusjesman (die Engels praat) of ze met water schoongemaakt mogen worden en kan ik mijn kurken zooltjes daardoor nog redden van een waterbad. En dus doet ze die met een borsteltje. Inmiddels staan mijn schoenen á la Africa te drogen op de heg. Ze zien er spic en span uit! Nu maar hopen dat ze morgen op tijd droog zijn, want dan moet ik op pad. Zal je net zien, mag ik eindelijk weer aan het werk, zijn mijn schoenen nog kledder.
Ik overhandig mama Ali de 2000 Rwfr, het bedrag dat ik van mijn FOO Theo heb doorgekregen. Daar is ze ontzettend blij mee en het levert me een hoop bedankjes én een knieval op. He jakkes, daar krijg ik een akelig gevoel bij! Hou even ruggespraak met Gerjanne, die verwacht dat dat hele dankbare er met de tijd wel vanaf gaat…….. dat hoop ik maar, want ze werkt er gewoon hard voor.
Ik heb haar nu nog niet zo hard nodig, maar straks als ik weer 5 dagen het werkveld in moet én van 06.00 tot 18.00 onder de pannen ben, wel. Hoor al van anderen dat ze hun cleaner of guard ook vragen om naar de markt te gaan én te koken. Want je schijnt kapot te zijn na deze lange werkdagen.

Mama Ali blijkt ook kinderen te hebben, er komen 2 kinderen met haar sleutel mijn compound binnen. Een opdracht van moeders, die is vast wat vergeten mee te nemen van de binnenplaats. Het meisje heb ik in mijn 1e week hier al gezien, haar broer nog niet. Het meisje is wat brutaler, kijkt eerst van een afstandje naar binnen en als ik laat merken dat ik haar zie, gaat ze gewoon in mijn deuropening staan kijken. Haar broer blijft buiten op afstand. Na een tijdje negeren zwaai ik naar haar en in plaats van terugzwaaien vat ze dat op als een teken dat ze binnen mag komen. Nou ja vooruit. Ze wenkt haar broer maar die verroert zich niet. Ik probeer achter hun namen te komen. Ze snapt dat ik Monique heet, en vertelt me haar naam, klinkt alleen niet zo duidelijk. Dus vraag ik of ze het op wil schrijven. Wordt het niet duidelijker van, niet alle lettervormen kloppen volgens mij. Hetzelfde geldt voor haar broer, die wel met me wil praten als ik naar buiten loop.
Dus besluit ik dat ik haar voorlopig Queenie noem en haar broer Arie. Qua klank lijkt het er op.
Zal morgen mijn SLFs even laten lezen wat ze hebben geschreven, misschien kunnen die er wat van maken.

Beide kids zijn echt te vies om aan te pakken, zowel zijzelf als hun kleren ……heb ze natuurlijk wel een hand gegeven, maar ga na het afscheid maar gelijk mijn handen wassen en desinfecteren. Dat klinkt echt akelig, maar is een voorzorgsmaatregel die ik toch maar in acht moet nemen.
Ben benieuwd of ik ze nu vaker ga zien en of ik ze dan wat kan leren: Engels of een rekenspelletje misschien?
Regelmatig hoor ik hier ’s avonds een jong kind vreselijk huilen….. zou dat ook een kind van mama Ali zijn? Ik moet me af en toe even vastnagelen op mijn stoel, want het klinkt echt hartverscheurend. Maar ik kan moeilijk de buurt af gaan struinen en overal aankloppen…… en dan nog, kan ik dan ontdekken wat de oorzaak is? Louise heeft me verteld dat wanneer kinderen 2 zijn, ze niet meer aan de borst mogen. Moeders stoppen van de een op andere dag daarmee. Dat kan een oorzaak zijn……. Aanstellerij kan ook nog, volgens Gerjanne. Maar dat klinkt wel anders in mijn beleving.

Donderdag
Yes!! Dagje aan het werk met mijn team! Heerlijk!
Selina schuift aan en daardoor krijg ik weer meer inzicht in het hele BLF gebeuren. Het is echt een heel groot landelijk project waar op alle lagen in de overheidsscholen wordt gewerkt met schoolhoofden, decanen, mentoren en leraren om de opbrengsten van het onderwijs op te krikken en ervoor te zorgen dat er inclusief onderwijs is. Pffff, soms zitten de Engelse bewoordingen zo in mijn hoofd dat ik het niet eens meer goed in het Nederlands kan vertalen.
Selina werkt met schoolhoofden om ze professioneler te laten werken, zij krijgen scholing in hoe een school aan te sturen, hoe je leraren te ondersteunen, hoe maak je een beleidsplan, intervisie-bijeenkomsten kunt houden en hoe dat allemaal te stroomlijnen etc. etc. En wij ondersteunen weer de leraren in hun eigen ontwikkeling qua vaardigheden en klassenmanagement, hoe je alle leerlingen kunt betrekken, grote klassen kunt managen met een paar simpele trucjes (laat ze dit in Nederland niet als voorbeeld gebruiken dat grote klassen dus geen probleem hoeven te zijn!, hier is het echt noodzaak en er vallen veel kinderen uit omdat ze geen basis oppikken) en ook hoe ze elkaar professioneel kunnen ondersteunen door elke maand een COP (Community of Practice) te houden waarin ze ervaringen kunnen delen en samen oplossingen kunnen zoeken. Omdat wij het veldteam zijn, ondersteunen we ook de schoolhoofden in hun intervisiebijeenkomsten en geven advies.
Het team blijft heel bijzonder: zeer vaardig in het communiceren met schoolhoofden en leraren, goede ideeën, maar uitvoerend wordt heel lastig en als ik met ze daadwerkelijke praktische rekenopdrachten doe (zoals tangrams of rekenspellen) of hun selfstudy/huiswerk met ze naloop, zijn het net kinderen. Worden heel blij van deze opdrachten, gaan er andere spelletjes mee doen in plaats van de opdracht uitvoeren en steken elkaar de loef af om antwoorden te geven. Potloden worden uit elkaars handen gegrist én overal worden foto’s (vooral selfies) van gemaakt! Uitdaging blijft voor mij om er tempo in te houden, het juiste niveau te pakken, ze alert en bij de les te houden én mijn doelen te halen. Gaat steeds beter: balans tussen meedoen en aansturen.
DEM David schuift ook aan, heb hem weer behoorlijk achter de broek gezeten(helpt wel!) en die gooit binnen 5 minuten de hele planning voor de komende week weer om! Ik heb het zelf ook al 2x omgegooid omdat we om de haverklap door het hoofdkantoor naar Kigali worden geroepen voor een meeting over het een of ander, waardoor iedereen zijn planning weer moet omgooien. Nu heb ik maar 1 district en heb een samenwerking met 2 buurdistricten, Selina werkt in 6 districten! Die wordt helemaal knettergek. Iedereen moet paar uur reizen, ik heb mazzel met mijn 3 uur. En er zijn altijd 1 of 2 overnachtingen bij dus het hele hotel zit dan vol met VSO-mensen. Maar ik moet zeggen dat de meetings wel zinvol zijn tot nu toe én dat het heel leuk is om iedereen dan weer te spreken.

Morgen weer zo’n dag!! Mijn 10 minuten Sinterklaasjournaal waar ik ontzettend van de humor geniet, zo simpel en tegelijk hilarisch! Uurtje lezen en op tijd weer slapen.

Vrijdag
Had me verheugd op weer een dagje met mijn team aan het werk. Dat is ook gebeurd, maar we hebben de hele ochtend allerlei andere dingen moeten doen dan op mijn planning stond.  David gooit wéér mijn planning in de war: er moet een lijst gemaakt worden van de scholen die het beste presteren in Engels. En dat moet meteen, want dat moeten ze natuurlijk gelijk hebben. Daarna de administratie  van de afgelopen maand zodat alle kosten gedeclareerd worden wat echt weer een hels karwei was.  In het kader van “choose your battles” ga ik hier verder niets over zeggen…..

Ik kan  dus niet zeggen dat ik dit een zinvolle betekenisvolle dag vond.
Ga me maar richten op de komende dagen, reizen met Louise. Vanavond plan maken, morgen vertrekken, is het idee. Hoop dat het ons lukt!


 Noot: “the views expressed in this blog are the author’s own and do not necessarily reflect those of VSO”

Week 6: cultuurweetjes en geld- en huisperikelen

Weekend van 1 2/3 november
Natuurlijk is het gas onverwachts op, ’s avonds om 18.30 uur. Ik heb net de spaghetti gekookt en wil de groentes roerbakken. Maar dat gaat dus niet door. Dus eet ik maar kale spaghetti met een avocado erdoor gesneden met peper en zout. Ga morgen wel nieuw gas regelen. Stuur mijn motodriver de volgende ochtend een berichtje maar die reageert niet. Het is een dag vol regen én een bakje koffie of thee zou héél lekker zijn!
Eind van de middag maak ik met gebaren en toneelspel mijn cleaner (die dus mama Ali heet) duidelijk dat mijn gasfles leeg is. Ze dirigeert me met gasfles naar buiten, zegt dat ik geld mee moet nemen en samen lopen we naar het centrum. Mama Ali die klein en mager is, draagt de lege gasfles. De volle fles terug tillen we samen, maar na een tijdje geeft ze aan dat ze hem op haar hoofd wil. Daar moet ik natuurlijk een foto van.!
De volgende dag ontdek ik in de shop waar ik eieren haal, op de bovenste plank waterkokers. Die had ik hier niet verwacht. En ze blijken ook niet zo duur te zijn, 10.000 Rwfr. Daar kan ik me geen buil aan vallen en dus koop ik een knalroze waterkoker. En daar ben ik superblij mee!!

Het weekend staat in het teken van de komst van Nynke en spelletjesmiddag bij mij thuis.
Ik ben al vroeg op zaterdagmorgen, ochtendje huishouden in afwachting van Nynke. Ze komt met de bus en is er vroeg in de middag. Maak nog even snel een omelet voor ons beiden voordat het andere bezoek voor de deur staat.
Donderdagavond, toen ik bij Louise vandaan kwam (die 2 hele vissen als diner had meegenomen uit een restaurant in Kayonza) bleek het logeerbed te zijn bezorgd. Francissi, mijn nachtquard, die ik al weken niet meer had gezien, bleek het te bewaken. Ze hebben op mij staan wachten, konden mijn huis natuurlijk niet in. Met zijn tweeën worden de onderdelen naar binnen gebracht, ik help met tillen wat ze weer hilarisch vinden. Het zal mij niet verbazen als dit bed speciaal nog even is gemaakt én geverfd want de verflucht is nog goed te ruiken. Neem me voor de komende 2 dagen deze slaapkamer goed te luchten, want het is niet de meest vriendelijke verf. Bed wordt in elkaar geknutseld. Van Louise leen ik later nog beddengoed én een muskietennet. Dus Nynke heeft een prima slaapplek. De boel blijft staan, dus logees altijd welkom!

Louise arriveert en heeft zich goed voorbereid op de spelletjes en heeft de snacks en drinken mee die we hebben gekocht. Even later druppelt ook het andere bezoek binnen. Tharchille met haar man Innocent en baby Bright van 10 maanden. En Catherine waarbij ik na een tijd een bobbel op haar rug zie en 2 kleine voetjes onder haar armen zie zitten. Ze zit al een tijd op de bank en onder een doek blijkt baby Brenna van 6 maanden verstopt. Even later sluit ook haar man Damascene aan. Catherine is volunteer van Louise. Beide stellen zitten in het onderwijs; dat hoor ik hier steeds. De mannen geven les aan het TTC: Teacher Teaching College. Ik vraag of ik daar een keer mag komen kijken en dat willen ze natuurlijk graag. Eigenlijk hebben ze het te druk om hier te zijn, de examens zijn in volle gang en ze hebben nog veel nakijkwerk. Maar……. wij hebben ze uitgenodigd en dan voelen zij het als een verplichting om te komen.
De meiden van het Peace Corps zijn er niet; wat ik heel jammer vind maar Louise gaat ze wel een andere keer bij mij introduceren. Dit zijn jonge Amerikaanse meiden van rond de 25 jaar, die hier 36 maanden zijn en werken op 1 school. Bij de start zijn ze eerst 3 maanden in een gastgezin om de taal en de cultuur goed te leren en daarna verhuizen ze naar de campus in een huisje zoals ook de andere teachers daar wonen. Twee kamers en gedeeld toilet en badkamer buiten in een huisje.
Op visite gaan of iets vieren, verloopt bij Rwandezen volgens een vast protocol, heb ik begrepen. Ja, daar zijn wij natuurlijk niet van! Maar ze schakelen best snel. We spelen in teams pictionary, galgje in het Engels en Kinyarwanda en kamertje verhuren. Vooral de mannen vinden het leuk en worden fanatiek. Beide baby’s zitten op de grond met wat doosjes en stevige toiletrollen die ik heb bewaard en spelen er zowaar wat mee, wat ze hier niet gewend zijn! Louise en ik spelen af en toe even wat mee en de moeders nemen dit later over. Leuk! De pinda’s, biscuitjes en banaantjes en het drinken vallen in de smaak.
Na 2,5 uurtjes valt het wat stil en Damascene geeft aan dat hij naar huis moet voor zijn nakijkwerk. Wij geven aan dat het prima is om nu naar huis te gaan. Leuke opmerking van Innocent dat hij het heel leuk vond én ook heel ontspannend. Even zijn hoofd op wat anders! Kijk, dat horen we graag.
We beloven het over een paar weken nog weer eens te doen.

Met Nynke en Louise probeer ik het plaatselijke restaurant uit. Lokaal én dus is de keuze uit rijst, bonen, vlees, cassave, gekookte bananen, chapati, aardappelen. Simpel, maar goedkoop en verder prima eten. Ik heb ruzie met de stukken vlees (zijn groot en ik krijg ze niet kleiner met het bestek dat ik heb gekregen, lepel en vork). Personeel kan het waarschijnlijk niet aan zien, want na een tijdje komt er een jongen naast me staan en zegt: Let me help you! Hij pikt de stukken vlees van mijn bord, snijdt ze klein en geeft ze weer terug. Murakoze!!

Bij terugkomst ontdek ik weer Francissi bij de poort. Zo zie ik hem nooit (Theo had al een surprise night check bedacht) en nu 2 avonden achter elkaar. En dan wordt ook het mysterie van waarom ik hem nooit zie opgelost. Hij stapt namelijk achter mij de poort binnen, ik begroet hem heel enthousiast want hij moet weten dat ik blij ben dat hij er is en, weer met toneelspel, vraag ik hem waar hij is ’s nachts. Are you here (en ik sta binnen mijn poort) or are you here? (en ik stap mijn poort weer uit). Ja, bingo! Hij stapt ook de poort uit en zegt iets dat klinkt als “patrol”. Hij is dus helemaal niet binnen mijn compound ’s nachts, maar loopt rondjes om de compound heen. En er blijkt naast mijn huis, iets verder het veld in, een vierkant huisje te staan waar hij kan schuilen als het regent.

Ik ben nu 3 keer in het pikkedonker, zo rond half negen ’s avonds mijn woonplaats doorgelopen.
Ik ben het toch maar aangegaan omdat ik anders niet bij Louise kan avondeten en koffie leuten. Loop dan wel langs de hoofdweg terug en niet binnendoor. Er zijn dan niet veel mensen op straat.
De straat van Louise en mijn eigen straat zijn wel pikkedonker en dan gebruik ik de zaklamp van mijn telefoon. Op een avond loopt er iemand voor mij.. Als ik bijna bij hem ben, kiepert hij ineens ondersteboven in de diepe betonnen geul die naast de straat loopt om de regen op te vangen en af te voeren. En deze is behoorlijk diep! Ik schrik me echt een ongeluk! Hij moet minstens iets gebroken hebben. Dus loop ik er naar toe en zeg: Are you ok? Hij klautert er weer uit, mompelt iets van: my phone en loopt weer door. Achteraf denk ik dat hij het “geluk” had alcohol in zijn lijf te hebben, want hij kwam uit het barretje in de straat van Louise. Mét alcohol val je heel wat soepeler!

De sterrenhemel is prachtig hier in Afrika en de maan is hier heel goed te zien en lijkt heel dichtbij.
Ik heb nog nooit gezien dat die sikkel onderin de maan ligt, heb geprobeerd het te fotograferen maar dat mislukt helaas.

Goede gesprekken ’s avonds met Nynke. Nynke heeft haar eigen bedrijf als arbeids-en organisatiepsychologe en zit nu paar maanden in de Raad van Toezicht van VSO Nederland. Ze heeft haar vakantie gebruikt om te reizen in Rwanda, de IVCO-conferentie in Kigali te bezoeken én wat werkbezoeken af te leggen om het werkveld van VSO te leren kennen. En ze heeft heel veel reiservaringen: alleen óf met een groep. Ik hoor o.a.  Costa Rica, Finland, Gambia, Ghana, Rusland, Mongolië en ook wat vrijwilligerswerk in Nepal.  We blijken veel ervaringen privé en werk gemeen te hebben. En ze gaat voor VSO volgend jaar Mount Eru beklimmen! Om 22.30 uur toch maar naar bed, ook al zijn we nog lang niet uitgekletst. De volgende ochtend buiten ontbijt in het zonnetje, verder met onze gesprekken, nog even kleine lunch en dan richting het busstation zodat ze weer kan terugreizen naar Kigali. In de bus zie ik haar plaatsnemen naast iemand en na nog eens goed te kijken, zie ik dat het Elie is!! Dus ik gebaar dat ze hem even naar buiten moet laten kijken en zeg geluidloos: dat is mijn collega! Elie kijkt verbaasd naar de muzungu die hem naar buiten wil laten kijken, maar doet dat toch en vliegt omhoog uit zijn stoel als hij me ziet. Haha, wat toevallig! Kan ze gewoon verder praten over VSO. Morgen heeft ze nog een onofficiële  ontmoeting met Papa Diouf (de grote baas) en dan vliegt ze ’s avonds weer naar Nederland. En dat vind ik maar een raar idee!

Terwijl ik dit zit te schrijven, hoor ik de geluiden van de voetbalwedstrijd die wat verderop op de playground aan de gang is. Voor mij hele vertrouwde geluiden door jarenlang naast het voetbalveld te hebben gewoond: de bal die wordt weggetrapt, het fluitje van de scheidsrechter, gejuich bij een doelpunt, geschreeuw als iets niet goed gaat, applaus. Het geeft mij een gevoel van toch een beetje thuis zijn. Jap, mocht je deze kant opkomen, ben ik heel benieuwd of je een keer een balletje mee kunt trappen.

Maandag
Pfff, wat een dag! Ik moest naar Kayonza om met mijn 2 districtcollega’s (Elie en Diana) en mijn manager een maandrapport te schrijven over de maand oktober. En ik kan je vertellen, dat viel niet mee! Ik had van tevoren mijn gedeelte met mijn SLFs al geprobeerd in te vullen, maar dat was lastig omdat ik nog geen zicht heb op het echte werk. En bij de antwoorden van mijn SLFs had ik zelf veel vragen. Maar goed, heb een poging gedaan en dan nu op naar de meeting. Eerst een uur met de bus waar Elie me van het station afhaalt omdat ik de weg nog niet weet naar het sub office in Kayonza.
Daar wachten op David en toen aan de slag. Om een lang verhaal kort te maken: van de afgelopen maand moet er kwantitatief en kwalitatief van alles worden weggeschreven, met toelichting waarom cijfers/doelen wel/niet gehaald zijn. Het cijferwerk kan ik uit de database halen van een systeem wat ze hier Social Collect noemen en waar mijn SLFs van elk schoolvisit data moeten invoeren: Al dit cijferwerk moet elke week worden bijgehouden door alle SLFs, ik moet daar een gezamenlijke weekregistratie van maken én een maandrapport.
De toelichtingen moeten verhalen uit de praktijk zijn én die heb ik echt nog niet paraat, dus beetje geviegelevogeld zodat er overal toch wat staat. Maak het de komende maanden wel goed.
Met Elie weer teruggereisd met de bus. Elie is echt een hele fijne collega! Internationale collega’s zijn ook vol lof over hem. Hij luistert en luistert en zegt alleen iets als hij echt iets heeft te zeggen. Heeft overzicht, is georganiseerd en heel sensitief. Legt alles rustig uit, geeft tips (check even dit, let even daar op). Heel fijn, Elie! Thank you! You are great! En bij zo’n opmerking komt altijd hetzelfde berichtje terug: You’re welcome, Monique! You too!
Volgende week heeft hij verlof, dan komt zijn gezin tot januari bij hem wonen. Fijn voor hem! Even een weekje samen en dan weer aan het werk, maar zijn ze er als hij weer thuis komt. Uit zijn verhaal begrijp ik zijn huis net zo groot is als het mijne, daar ben ik ook blij om! Hij heeft alleen nog steeds geen water……..
Vervolgens nog 2 uur achter de mail en Whatsapp gezeten om weer van alles geregeld te krijgen voor mijn werk, mijn huis, mijn bank én mijn telefoon. Van kastje naar de muur, duurt me nu echt te lang en dus heb ik er nu maar een beetje druk op gezet: als het niet op korte termijn geregeld gaat worden, dan vrees ik dat ik niet zo lang meer kan blijven. Dat maakt indruk! Het zijn echt allemaal lieverds, maar soms moet je de druk wat opvoeren om zaken geregeld te krijgen…..

Doordat ik de druk wat heb opgevoerd, krijg ik mijn FOO aan de lijn die er enorm van baalt dat het nog steeds niet is geregeld (I feel your pain, zegt hij). Hij is ook weer afhankelijk van anderen. Hij heeft verlof, maar dat betekent hier dat je gewoon wel bereikbaar bent en je mail checkt en tussendoor toch van alles regelt. Een en ander is ook het gevolg van niet vooruit denken en organiseren (executieve functies!) maar adhoc alles op lossen en er dan verder niet meer over nadenken (voor een volgende keer bijvoorbeeld). Ik probeer ook echt rekening te houden met zijn weekend en vrije dagen (die ik nu toevallig weet, maar meestal weet je dat niet). Maar in dit geval heb ik toch maar even voor mezelf gekozen.
Met de belofte dat hij woensdag op kantoor van alles gaat regelen (ik moet hem woensdagochtend nog wel even bellen als reminder) ga ik mijn avond in.

Dinsdag
In het teken van thuis werken. Wat betekent dat ik eerst naar het centrum moet om toch Airtime te kopen, omdat ik alle materialen die binnenstromen, niet kan downloaden. Inmiddels geld geleend van Louise. Dus op naar Airtel, andere provider die ik wil uitproberen, schijnt sneller en goedkoper te zijn. En die wil ik graag voor privé gaan gebruiken. Bosco, de Airtelverkoper, doet ongelofelijk zijn best, maar het lukt niet om mijn simcard te registeren. Hij krijgt steeds een error, en na anderhalf uur, bedenkt hij dat hij online ondersteuning gaat vragen van het hoofdkantoor. Hij belooft me te bellen als hij weet wat er aan de hand is en dan kom ik terug, vandaag of morgen. Prima , Bosco. Koop wat samosa ‘s (deegflappen met ei en vlees erin) omdat het marktdag is en die dingen dan vers gemaakt zijn (hebben Louise en ik bedacht). Heerlijk om weer even wat anders te eten.
En loop ik toch maar naar de overkant, naar MTN, om dan toch maar zelf weer airtime daar te kopen, want ik moet echt aan het werk met mijn trainingen en andere zaken.
Sinds gisteren weet ik dat we een dag training moeten verzorgen op het TTC (Teacher Trainers College) om de toolkits van rekenen, Engels en inclusief onderwijs te introduceren. Dan een dag over de rekenmaterialen voor headteachers en teachers rekenen. Ik moet mijn capacity-building dagen voorbereiden met onderwerpen als SEN, Positive Behaviour Management, English proviciency, Communicative Language Teaching en begeleiding bij hun selfstudy. En er is ook nog iets met een soort toetsdag voor teachers waar ik bij moet zijn, ik weet alleen nog niet wat mijn rol is. En nog eendag met DCCs? moet iemand me ook nog uitleggen.
Dus genoeg voor te bereiden!
Rond 16.00 uur belt Bosco. Hij weet wat het euvel is (kwestie van een andere datum invullen). Dus loop ik weer naar het centrum en samen zitten we gezellig op een bankje om het proces van SIMcard en bundel kopen te doorlopen. Dit duurt ook weer een hele tijd, dus kletsen we wat over Holland (voetbalteam altijd een succes!, ik probeer het vrouwenteam te promoten, wat ze hier maar raar vinden) en…….. ja! het lukt. We vieren het met een boks!! Bosco is vanaf nu natuurlijk mijn vriend. Verzamel er aardig wat zo.
En een mail van mijn FOO Theo, dat hij morgen naar Gatsibo komt met alles wat er op mijn lijst staat. Joepie!!

Nog wat weetjes/feitjes over de cultuur:
Fluitende vrouwen
Vrouwen mogen hier niet fluiten. Ik kom daar achter doordat Selina tijdens het autorijden een liedje begint te fluiten en dan ‘oh sorry’ zegt tegen Elie en Diana. Elie legt uit: jongens uit de binnenlanden die voor het vee zorgen (wat hier los loopt) fluiten naar het vee om ze een andere kant op te jagen. Vrouwen staan hoger aangeschreven dus horen zij niet te fluiten.
Gespreksvoering
Gesprekken moeten doorspekt zijn van complimenten. Je begint met uitgebreid begroeten en geeft complimenten, dan komt je eigenlijk issue aan het bod (slecht nieuws of dingen die niet goed zijn gegaan, vinden ze heel vervelend om te horen) en je moet het gesprek ook weer positief eindigen, met iets wat wel goed is gegaan. Als jij dat laatste vergeet, dan gaan ze er wel om vragen. Ook al heb je er al een keer een compliment over gegeven. Mijn FOO Theo is hier heel goed in!
Huwelijken
Huwelijken zijn hier over het algemeen, niet uit liefde, maar óf gearrangeerd óf gewoon logisch gevolg van vrienden zijn, allebei single en de leeftijd hebben om te trouwen en kinderen te krijgen.
Er zijn heel veel kinderen in Rwanda! Scholen barsten hier uit hun voegen, kinderen krijgen óf ’s ochtends óf ’s middags les. Eén en ander het gevolg van het niet (mogen/willen) gebruiken van een vorm van anti-conceptie met meestal een religieuze achtergrond. Toch hoor ik nu ook verhalen van stellen die bewust na 2 of 3 kinderen ervoor kiezen dat er geen kinderen meer bij komen en dat heeft dan meestal weer een financiële achtergrond. Elie en zijn vrouw willen maar 2 kinderen, want ze willen dat die goed onderwijs krijgen en dus moeten ze naar een private school. Dat kost veel geld!
Maar het hebben van kinderen wordt hier heel belangrijk geacht want kinderen zorgen voor je als jij later oud bent.
Mannen en selfcare
En tot slot: mannelijke volunteers zijn hier over het algemeen vaak ziek wat voornamelijk het gevolg is van niet goed voor zichzelf zorgen. Het meenemen van water en voedsel is hier een taak voor vrouwen. Een aantal volunteers neemt dus niets mee en doen het de hele dag zonder water en voedsel, wat tijdens het veldwerk echt héél onverstandig is. Je gaat rond 6-7 uur weg van huis en bent tussen 5-6 uur ’s middags weer terug. En je mag hier niet in het openbaar eten of drinken. Op school kan het wel, maar dan moet ik dat even “stiekem” doen in het hok van de headteacher, gordijnen en deur dicht. Achtergrond: hier deel je je eten met anderen én omdat er zoveel armoede en honger is kun je niet in het zicht van deze mensen eten. Dat zou inderdaad heel onrespectvol zijn. Ik heb van Selina goede tips gekregen om onderweg toch te kunnen eten. Water meenemen, aantal gekookte eieren (proteïne is belangrijk!), banaantje en chapati of biscuits.
Op een GS school is er lunch voor de kinderen en meestal wordt je daarvoor uitgenodigd. Selina gaat nog wel eens tijdens lunchtijd met motodrivers en haar SLF naar een lokaal restaurant voor brochetes. Ook de motodrivers hebben namelijk geen eten mee, terwijl ze de hele dag met je op pad zijn. Ik neem me voor om straks bij het echte veldwerk ook voor Auguste eieren en chapati mee te nemen.

Woensdag
Elke dag een nieuwe beleving! Selina, collega international volunteer, komt op bezoek om me op weg te helpen met wat zaken en blijft lekker de hele dag kletsen. Selina is half Iers, half Keniaans en doet ook al heel wat jaren dit soort banen in Azië en Afrika en werkt tussentijds op internationale scholen om haar spaargeld weer wat aan te vullen.
Ze blijft nog tot april en is op het moment aan het solliciteren op internationale scholen in Hanoi en Yokohama. Vrijdag 2e gesprek met Hanoi!
Ze nodigt me uit om weekendje bij haar te komen én een weekend mee te gaan kamperen op een prachtige plek. Graag! Dat betekent 2 weekenden in november onder de pannen zijn. Nu al zin in!
Selina heeft een auto, waar zij en Sjanne samen gebruik van maken. Zij gaan allebei naar huis in december voor een paar weken en ze biedt mij de auto aan in die periode! Wauw, daar moet ik wel even over nadenken! Want de vraag is of ik dat wel aandurf? De hoofdwegen in Rwanda zijn prima, maar of ik in Kigali durf te rijden, weet ik niet én ik moet dan ook een reisplan maken voor december.

Ik check tussendoor nog even bij Jonathan hoe het gaat en of hij nu al eens een dokter heeft gesproken. Dat heeft hij niet én hij vliegt zondag naar huis. Zijn schoondochter ligt ernstig ziek in het ziekenhuis, de verkoop van zijn huis is afgeketst en dus moet hij papieren komen tekenen, zijn vrouw heeft het heel zwaar met de zorg voor de kleinkinderen en haar werk. Hij is daar nodig.
Hij blijft in ieder geval tot en met Kerst en indien nodig nog langer totdat het thuis weer rustig is.
Selina en ik concluderen dat hij waarschijnlijk niet meer terug zal keren.

Telefoon van Theo om 16.00 uur. Hij is nog steeds op kantoor in Kigali om mijn lijstje af te werken, hij komt morgen. Louise is inmiddels daar ook en die bevestigt dat hij de hele dag bezig is om mijn lijstje voor elkaar te krijgen. Goed bezig, Theo!

 En dan, is het om 16.30 uur ineens heksenketel. Ik stuur mijn agenda naar mijn team voor de capacity-building van donderdag en vrijdag en krijg terug dat we op vrijdag op het TTC moeten zijn voor hun orientatiedag. Eh, ik weet van niks, maandag kreeg ik de 18e te horen, niet de 8e.
Hup, achter mijn DEM aan; die neemt de telefoon niet op, dus stuur ik hem een bericht.
Hij belt even later terug en ja hoor, het klopt. TTC heeft vandaag om deze datum gevraagd. Hij is druk met regelen, heeft met mijn team al wat dingen gecheckt en afgesproken. Volgende keer graag ook mij gelijk inlichten! Ik kan nu niets meer voorbereiden dus vertrouw ik op de kracht van mijn team, die dit al vaker hebben gedaan. En ik verheug me erop om ze in actie te zien!
Daarna komt er een afmelding van 1 van mijn teamleden dat hij er morgen niet bij kan zijn omdat hij morgen een sollicitatie heeft. Sollicitatie? Hoezo?
Dus neem ik contact met hem op en vraag om uitleg. Het blijkt dat zijn 2-jarig contract in december eindigt en er nog geen duidelijkheid is of dit verlengd kan worden én dus is hij aan het uitkijken naar ander werk. Maar….. ik wil hem niet kwijt! We zijn nog niet eens echt begonnen. En hoezo weet hij nog niet of er verlenging is, het is al bijna december. En dit verhaal blijkt voor 3 van mijn teamleden te gelden. Help, ik wil niet meer dan de helft van mijn team kwijt zijn over een paar weken!
Dus klim ik nóg een keer in de telefoon en de Whatsapp om uitleg te vragen aan mijn DEM. Die fietst er eerst wat omheen, moet dat checken bij HR, ik bied aan om HR te mailen om mijn zorgen te uiten en snel duidelijkheid te krijgen. Merk wel dat hij dat niet wil, vervolgens zegt hij dat contracten gewoon worden verlengd. Ik vraag of hij dat héél héél zeker weet en of hij dan z.s.m. mijn teamleden hiervan op de hoogte wil stellen voordat we ze kwijtraken aan andere banen. (nieuw werk vinden is helemaal niet makkelijk hier, dat weet ik, maar dat is geen reden om ze maar in het ongewisse te laten). Omdat ik zo aandring, belooft hij dat hij morgen met elk van hen een gesprek zal voeren. Prima, en ik wil op de hoogte gehouden worden! Wordt vervolgd! Is inmiddels goed gekomen, iedereen mag blijven, gewoon gebrek aan communicatie.

En om 21.00 uur meldt een ander teamlid dat hij morgen na de voorbereidingen naar het ziekenhuis in Kigali wil omdat hij denkt dat hij malaria heeft. Hij was inderdaad vorige week al niet lekker en sinds maandag heeft hij veel hoofdpijn, voelt zich zwak en neiging tot overgeven. Het ligt op mijn tong om te zeggen dat hij dan morgen maar niet bij de voorbereidingen moet zijn, maar ik weet niet zo goed hoe dat gaat vallen. Als hij er morgen echt beroerd bij zit, stuur ik hem weg. Betekent wel dat er dan nog maar 3 van de 5 overblijven om de voorbereidingen voor vrijdag te doen…….

Donderdag
Bigabo is er toch, ik zie wel dat hij zich niet lekker voelt en hij geeft een hele koude hand. Hij moet 1 uur op de moto zitten om hier te komen én heeft alleen een t-shirtje aan. De rest is hij vergeten……..
Hij doet in ieder geval wel mee met de voorbereidingen. Het team heeft dit al vaker gedaan en ik kan gewoon achterover leunen. Ricesacks van de vorige keer zijn weer meegenomen; er wordt gechecked of er iets mist, nieuwe worden geschreven, time-table wordt aangepast en de taken worden verdeeld. Iedereen neemt 1 of 2 onderdelen voor zijn/haar rekening en ze bereiden zich voor door deze nog weer even door te lezen. Alles sessies zijn uitgeschreven zodat heel Rwanda dezelfde oriëntatie krijgt, ongeacht wie de sessie geeft. Ik krijg de taak van time-keeper en administratie (presentie- en transportlijst). Moet lukken……… denk ik………..

Na de lunch maak ik nog wat afspraken over selfstudy voor de komende week. We besluiten allemaal hetzelfde hoofdstuk te bestuderen van rekenen: geometry. Daar kan ik zelf ook wel wat opfrissing over gebruiken.

Bibabo gaat richting het ziekenhuis in Kigali en wij gaan naar huis. Ik ben nog steeds in afwachting van Theo, maar verwacht hem zelf eigenlijk pas morgen.

Vrijdag
Oriëntatie op het Teacher Trainings College. Ik sta voor 8 uur al voor hun deur, de rest is nog ., onderweg. Uiteindelijk gaan we om 10.00 uur pas van start. Lange dag, met veel sessies die door mijn team vakkundig worden ingekort vanwege de tijd. Leuk om mijn team aan het werk te zien, ik zie een heleboel goede skills. Maar ook werkpunten. Het mag allemaal nog wel wat actiever. Ik zie veel leraren ook gapen en ik kak zelf ook behoorlijk in. Volgende keer wil ik in ieder geval zelf ook een sessie doen én energizers/spelletjes tussen de sessies door.
De toolkits met audio en video én de rekenmaterialen worden wel goed ontvangen, nu maar hopen dat ze dit ook gaan overdragen aan hun studenten, want dat zijn de leraren van de toekomst.
Geen Theo, maar David brengt mijn airtime en bankcard. Heel fijn! Morgen kijken of ik de bankcard aan de praat krijg.

Bij thuiskomst gebeurt weer van alles. De poortdeur wil niet meer open, slot is kapot. Dus via een achteringang én met mijn sleutel van de grote poort kan mama Ali ons toch binnenlaten. Ben ik even blij dat ik die sleutel toevallig net afgelopen woensdag aan mijn sleutelbos heb gehangen!! Goede timing. Klusjesman is al onderweg om een nieuw slot in de poort te knutselen.
Dan blijkt mijn elektriciteit het niet te doen, dat was vanmorgen ook al zo. Ik dacht dat het een algemene powercut was, maar niet dus. Augustin mijn motordriver gaat met geld naar het centrum om elektriciteit te kopen. Dat kan met Mobile Money, maar lukt niet op mijn Rwandannummer dus gebruikt hij zijn eigen telefoonnummer. Kwestie van het nummer wat je dan krijgt, intypen in de electriciteitsmeter. Hij probeert het een paar keer maar mijn elektriciteit blijft weg. Elektricien wordt gebeld, klusjeman is er inmiddels ook en samen kijken ze wat het euvel kan zijn. De bedrading buiten wordt gemeten, buiten de poort wordt iets gechecked. Allemaal zonder resultaat. Na heel veel heen en weer bellen, blijkt de meter die al anderhalve week aan het piepen is, mijn meter te zijn! Het is niet waar……, ik heb daar uitgebreid naar gevraagd, er werd van alles uitgezocht, gebeld met de landlady, nee, dat was niet mijn meter, de bovenste meter is van mij. Ok, dus loop ik me al anderhalve week af te vragen waarom mijn buurjongens hun meter niet aanvullen. Heb tig dagen in gepiep gezeten…….
En vervolgens komt ook de wateropnemer mijn watermeter bekijken en moet ik die rekening binnen 15 dagen betalen. De buurjongens hebben de vorige keren betaald, dus nu is het mijn beurt. Mama Ali met de rekening en mijn geld naar het dorp om dat te regelen.
Of je nu de klusjesman bent, de elektriciën óf de wateropnemer: met zijn allen zorgen ze er nogvoor dat er nog een nieuw slot komt in de poortdeur. Dat scheelt Fransissi extra vroeg beginnen om mijn openstaande autopoort te bewaken totdat de buurjongens binnen zijn.
Ik ben voor de komende weken weer zonder zorgen…….


Noot: “the views expressed in this blog are the author’s own and do not necessarily reflect those of VSO”