Week 9: social life, VIM halfuurtjes, toptraining headteachers, dronken motordriver en kuikentjes

Weekend
In plaats van zaterdag ga ik met Louise zondag op pad. Uurtje bus naar Nyagatare, wat een woonplaats is met meer uitstraling en sfeer dan Kabarore. Het heeft 100.000 inwoners en het centrum ziet er veel beter uit.  Goed busplein, de straten hebben kasseien dus een oude uitstraling, maar het ziet er allemaal erg onderhouden uit. De Universiteit van Rwanda zit er, wat het ook een andere uitstraling geeft. Vanaf de bus even lopen naar het Diplomat Hotel. En daar hebben we het zwembad voor onszelf. Ik krijg een flinke massage (heerlijk!), trek baantjes in het zwembad, we kunnen zelfs nog even buiten liggen en daarna een heerlijke ,ontzettend hete,  douche. Zalig! Eindelijk even fatsoenlijk mijn haar wassen in plaats van gepruts boven een emmer. Wat knapt een mens hiervan op!
Van een volunteer van Louise krijgen we de tip om te lunchen bij een lokaal restaurant, wat meer uitstraling heeft dan het plaatselijke restaurant in Kabarore. Simpel Rwandees eten: rijst, gebakken aardappelen, dodo (soort andijvie/spinazie) en gekookte kip. En allebei een thermosfles African tea (gemberthee met warme melk). Kosten 3 euro. Amani, de volunteer van Louise, komt ook even kletsen. En zoals het hoort in Rwanda begeleidt hij ons daarna naar het busstation en zwaait ons uit.

Ik heb hier thuis VIM half uurtjes ingesteld; iedereen kent het schuurmiddel VIM, wat bij ons al heel lang geleden is vervangen door JIF en later CIF. Maar hier is dat nog te koop, net als Omo en Sunil. Wil proberen steeds een stukje badkamer te schuren in de hoop dat het er wat frisser uit gaat zien. Als ik dit Louise vertel, moet ze vreselijk lachen. Blijkt dat zij dit ook na ongeveer 2 maanden in haar huis te hebben gewoond, heeft lopen doen. En inmiddels ook weer mee is gestopt, omdat het niet helpt. He jakkes, ik zie ook niet echt resultaat op de vloer-en wandtegels, maar het ruikt wel schoner en het idee dat het schoner is, helpt ook. Mijn wc is er wél van opgeknapt. Dus, zolang er VIM in de bus zit, ga ik er gewoon mee door.

Ooit door je straat gelopen op weg naar je huis en dan van afstand een héle gróte loslopende stier met koe gespot? Ik wel! Het is mij wel duidelijk wat de bedoeling is. Stier wil voor nakomelingen zorgen en blijkbaar moet dat midden op straat. Het is nog niet zover, ze zitten nog in het voorspel, maar ik ga daar dus echt niet langs lopen. Geloof niet dat meneer Stier dat op prijs gaat stellen. Ik pas mijn tempo maar wat aan, zie ook alleen maar deze twee beesten rondrennen en verder niemand. Net als ik denk dat ik maar een omweggetje moet maken, zie ik twee mensen tevoorschijn komen met stokken. Stier en koe verdwijnen snel tussen twee huizen. Als ik bijna bij mijn huis ben, zie ik dat ze achter een groot groen hek zitten van een grote tuin.  Alle tijd en ruimte om te doen wat ze moeten doen.

Heb Alexi vanavond weer binnengelaten met mijn sleutel. Hoorde wel heel erg lang gemorrel bij de poortdeur. Ze hebben echt mazzel dat mijn huis niet ver van de poort af is en dat het allemaal niet zo geluiddicht is. Ik weet zeker dat ze mijn gemorrel niet zullen horen, helaas. Misschien moet er olie in het slot? Alexi belooft dat hij dat morgen gaat regelen. Dan vraag ik hem ook nog even naar mama Ali, die heb ik de hele week nog niet gezien. Misschien is ze ziek? En vrijdag zag ik in zijn huis een ander vrouwtje uit de buurt alles schoonmaken. Het blijkt dat mama Ali niet meer wil schoonmaken bij Alexi, ze wil meer geld en dat wil hij niet betalen. Dus wil ze het niet meer doen. Wat me verbaast, want nu mist ze een huisje. En ze is ook niet bij mij geweest om te vragen of ze aan het werk mag. Morgen moet mijn FOO haar maar even bellen, want ik moet wel van mijn vuilnis af. Ik heb haar nummer wel, maar ze kent geen Engels….. en ik niet genoeg Kinyarwanda om door de telefoon met haar te praten.

Maandag

De hele dag flipcharts zitten maken voor de training van woensdag. Alles in 2-voud, want als het goed is, wordt die op 2 lokaties gegeven. Slecht voor mijn onderrug, dat staan boven de eettafel. Ook maar weer even DEM David gestalkt of hij wel met het district heeft gepraat. Na 2 uur zegt hij dat hij dat gedaan heeft en dat ze beloofd hebben de HTs uit te nodigen en 2 lokaties te boeken. Ik hoor het snel! Inmiddels is het half tien ’s avond en nog geen bevestiging. Morgenochtend is David als eerste weer aan de beurt. Maar……. zag ook dat er hoog bezoek komt deze week: onze country-director Papa Diouf komt met wat mensen uit Zimbabwe, Mozambique en Kenia onze provincie bezoeken. En als DEM is David natuurlijk mee met deze delegatie. Dat vinden ze heel belangrijk en dan vergeten ze gewoon de rest. En….. als mogelijk onderdeel staat de training voor HTs op het programma. Ja hoor…….. mijn 1^e echte training en dan gelijk onder het oog van Papa? Ben benieuwd, het is een optie en alles verandert hier 20x, ga het wel zien.

Met Alexi vanavond olie in het slot geprobeerd te stoppen. Ik met mijn zaklamp en hij met een kommetje olie. Maar we geloven er niet zo in. De kans dat ik een keer niet binnen kan komen, wordt steeds groter zo.  Dus…… wil hij morgen zelf een nieuw slot er in zetten. Je zou toch denken dat met al dat gerammel aan de poort en mijn zaklamp dat Francissi wel even komt kijken? Nee hoor, die laat zich niet zien. En ook vandaag weer geen mama Ali gezien. Morgen moet Theo daar echt voor mij achteraan…… achter beiden maar weer.

Dinsdag
Met Selina vanmiddag naar haar meeting met een aantal headteachers die het voortouw nemen in hun eigen professionele ontwikkeling én daar een cursus voor hebben gevolgd. Zij hebben een portfolio moeten maken met daarin bewijzen van hun competenties. Dat klinkt mijn collega’s in Nederland vast bekend in de oren. Selina is degene die hen in deze professionele ontwikkeling ondersteund. En verder is Francis mee, hij is lector aan de Universiteit en is o.a. mee om te vertalen in Kinyarwanda. Er moeten 14 mensen komen, want ons district heeft 14 sectoren. Wij zijn er op tijd, en je raadt al: de rest is wat later……
HTs krijgen algemene feedback over hun portfolio’s. Het is voor hen heel erg moeilijk om een portfolio te maken waarin je bewijst dat je over de benodigde competenties beschikt én ook om een leesbaar document af te leveren met een inhoudsopgave, verwijzingen naar competenties etc. Ze zijn dol op foto’s maar een foto van een aantal HTs die om een tafel zitten, is geen bewijslast. Ik zie aan deze HTs dat ze het echt graag goed willen doen én er vreselijk mee worstelen. Ze zijn dit ook niet gewend, ze maken liever testen waarin naar kennis wordt gevraagd. Hoe haal je in vredesnaam 100% in hun ogen. Dat 100% halen niet de drijfveer moet zijn, maar gewoon steeds verbeteringen aanbrengen, is maar lastig te snappen, merk ik. Huiswerk: voor eind januari je portfolio herorganiseren met inhoudsopgave en verwijzingen én betere bewijslast.
En het 2^e gedeelte gaat over de Professional Learning Commitees (PLC) die ik zoveel mogelijk met één van mijn SLFs zal proberen bij te wonen het volgende jaar. Wat moet je vooraf, tijdens en na zo’n vergadering allemaal precies doen? We maken concrete afspraken voor het komende jaar.

Bij terugkomst staat mama Ali op mij te wachten en ze ziet er zeer ongelukkig uit. FOO Theo heeft geprobeerd haar te bellen, maar haar telefoon stond uit. En dus heeft hij de landlady erachter aan gestuurd en ik kan me niet aan de indruk onttrekken dat ze op haar kop heeft gehad. Ik vraag hoe het met haar gaat en zeg dat ik haar lang niet heb gezien. Ze zegt goed, maar ik zie geen stralende lach. En met gebarentaal zegt ze dat ze wel is geweest maar dat ik dan nog lag te slapen. Dat zou inderdaad kunnen (ik lees in bed op een vrije dag) maar dan hoor ik haar altijd nog de poort binnen komen. En meestal liep ze wel een paar keer op een dag in en uit. Dus het verhaal klopt niet helemaal.
Maar goed, ze heeft mijn vuilnis nu wel weggehaald en ze maakt het gebaar van vloeren soppen. Eh ja dat mag, maar het is inmiddels al 18.00 uur ’s avonds? Ik denk dat ze zegt dat ze het morgen wil komen doen. Maar dan ben ik al op tijd weer vertrokken. Dus stuur ik Theo nog maar een berichtje of hij haar wil vragen om op zaterdag (als ik thuis ben) mijn beddengoed en mijn vloeren te komen doen. Ben benieuwd.

Ben de hele avond tot 23.00 uur nog bezig met nog weer wat flipcharts voor morgen én knutsel nog een breukenbuis in elkaar voor mezelf. Ben dus hondsmoe als ik naar bed ga. Lig er anders om 21.00 uur in én het licht in huis is héél beroerd. Natuurlijk kan ik niet in slaap komen, terwijl ik anders als een blok in slaap val. Maar ben ook zó benieuwd hoe de training morgen zal gaan.

Woensdag
De dag van de training! Even in het kort: het ging supergoed! Na 1 uur waren er 34 HTs aanwezig en ben ik gestart. Gaandeweg druppelden er nog 10 binnen. In Nederland zou je zeggen: sorry, dat ik te laat ben. Maar hier werkt dat anders: je loopt gewoon binnen, begroet midden in een verhaal of demonstratie je collega’s én na wat social talk ga je eens kijken wat er eigenlijk moet gebeuren. Ondertussen roept het district weer mensen weg o.a. door mijn SLFs hierover te bellen, want er is ook nog een andere ‘very important’ meeting. Planning!! Maar ondanks dat zijn de HTs geïnteresseerd, stellen ze vragen én maken ze notities en foto’s van de flipcharts. Bekijken de materialen in groepen en proberen die uit en tijdens onze demonstraties doen ze desgevraagd mee aan een activiteit. Ik ben dik tevreden!! De materialen zijn er, HTs geven wel aan dat hun rekendocenten extra training nodig hebben in het gebruik van deze materialen. Ze durven het niet. En organisatorisch zijn er natuurlijk ook de nodige problemen: volgepropte roosters, rumoer en chaos in klassen, (zeker als er materialen zijn),  grote klassen van 90 lln., niet genoeg materialen. Allemaal waar………
En toch willen we dat hier stapjes gezet gaan worden, waarvan deze training er 1 van was. Follow up tijdens onze schoolvisits straks.
Selina is mee met mijn andere helft van het team naar elders in het district om daar de andere 40 HTs te trainen. En ook van haar krijg ik terug dat het lekker loopt, betrokken HTs én mijn team doet het geweldig. Yes!!
Damien (programmamanager van BLF) heeft ook lucht gekregen van deze training én volgens Selina was hij heel erg onder de indruk én willen ze dit als ‘good practice’ gaan neerzetten in de andere districts. Wauw!

Overigens: geen hoog bezoek. Hij komt morgen, volgens DEM David. Of ik iets moet voorbereiden, vraag ik. Nee, hij komt gewoon een praatje maken en de meeting met NLLs/LLLs bijwonen. Ehm, David, ik heb jullie al 2x verteld deze week dat die meeting dinsdagmiddag was en niet donderdagmiddag. Dus….. zeg ik het vanmorgen nog maar een keer. Reactie: “Oh my God!”
Zucht……morgen maar eens kijken of ze echt even komen kletsen. We doen feedback op vandaag én ik heb een workshop voorbereid over lesplannen voor rekenen. Daar mogen ze van mij gerust bij zijn.

Ik ben gebroken bij thuiskomst en dan is nog maar 14.00 uur. Maar wel met een heel voldaan gevoel en blijkbaar heb ik toch nog energie, want hierna reorganiseer ik mijn huis én veeg mijn vloeren.
Nog de agenda voor de komende 2 dagen samenstellen en versturen. Lekker koken, nog wat lezen én dan lig ik er vóór 21.00 uur in!

Donderdag
Mama Ali zit al op de balustrade van mijn huis als ik wakker word. Die wil aan de slag, denk ik. Vloeren dweilen, ik trek mijn beddengoed van mijn bed en vis nog wat kleren bij elkaar die gewassen kunnen worden. Op het moment dat ik moet vertrekken naar mijn team is ze natuurlijk nog niet klaar. Dus ik vraag mijn motordriver (weer op tijd!) of hij even wil tolken. Want heeft zij een sleutel, ja of nee. Hij staat echt wat te stuntelen met vertalen maar uiteindelijk heeft ze dus geen sleutel. Dus……na even nadenken neem ik de gok. Ik geef haar mijn sleutels zodat zij kan afsluiten als ze klaar is. En dan bel ik haar als ik weer terug ben……. Heb mijn laptop mee, mijn portemonnee is bijna leeg én de rest stop ik in mijn koffer met hangslot en nog een extra riemslot erom. En zet die uit zicht.

Dan klim ik achter op de motor……… als eerste…….

 Augustin ruikt ontzettend naar alcohol, merk ik…….als tweede wil hij een heel verhaal tegen me houden, wat al bijzonder is, want meestal praten we niet onder het rijden..... en hij komt ook niet echt uit zijn woorden….. ik hoor farm, cows, sad heart,…….. en als derde rijdt hij hééél langzaam…… en dan zegt hij: “drunk”. Oh verdorie, hij is dronken! Of in ieder geval heeft hij een flinke kater. Hij blijft maar praten……. Sorry, sorry…… last time…….
Ja kerel, ik snap dat je dronken bent…… maak snel een inschatting…… we hoeven maar 10 minuten verderop, de weg is daar rustig, wel vreselijk steil……. Ga ik dit wel of niet doen? Ik neem de gok…… als hij was gaan racen als gevolg was ik afgestapt, maar dat doet hij niet, hij rijdt ontzettend rustig…. het duurt deze keer wat langer maar we komen veilig boven. Maar eerst maar eens het gesprek aan….. vraag hem gelijk rechtstreeks, heb je mijn 5000 gebruikt om te drinken (had hem gister 5000 gegeven als voorschot omdat zijn motor naar de garage moest)….. zijn blik zegt me genoeg……
Hij blijft maar zeggen dat het de laatste keer is én dat het niet meer zal gebeuren……. Ik zeg ook gelijk dat het niet meer mag gebeuren, want dat zijn contract dan einde verhaal is…… druk hem op het hart om nu naar huis te gaan en te gaan slapen (geen andere ritjes nu!). En dat we het er vanmiddag nog eens over gaan hebben. Hij schaamt zich vreselijk…… er komt een andere motordriver aan met mijn SLF en ik merk dat hij niet wil dat iemand anders dit door heeft…….. zijn collega’s hebben dit natuurlijk sneller door dan ik…… ik zie de andere driver al naar hem kijken met een blik ……. Hij komt nog even naast me rijden en zegt: don’t tell. Dat beloof ik, ga dit eerst samen met hem bespreken.

Heb al een idee, hij krijgt nog 1 kans na mijn “donder”preek. Maar daarna is het wel voorbij.
Hou nog even ruggespraak met Gerjanne, die er hetzelfde overdenkt. Hij is nu steeds precies op tijd en ik voel me veilig achterop zijn motor. Dus ik geef hem die ene kans, aan hem om die te pakken.

Eindelijk een goede trainingsochtend met mijn SLFs, zonder gedoe van lijsten maken of ander ‘very important’ gedoe. Zelfs de telefoons van mijn SLFs blijven op een andere tafel liggen, top! Lijkt er op dat we in een opgaande lijn zitten qua aandacht, focus en leren.

Bij thuiskomst gesprek met Augustin. Die daar eigenlijk onderuit wil, maar dat gaan we niet doen!
Vraag hem nog een keer: heb je mij om geld gevraagd om bier te kunnen drinken. Nee, zijn motor is nu echt in de garage. Denk ook dat het verhaal klopt, hij is nu met een andere motor.
Maar van het geld dat is overgebleven. is hij met vrienden bier gaan drinken. Ik spiegel hem voor dat we vorige week bijna een kind onder de wielen hadden. Hij heeft toen heel beheerst en adequaat gereageerd. Als dat nu was gebeurd, wat het heel anders afgelopen. Ik weet het, zegt hij, ik ben volwassen, dit kan niet nog een keer gebeuren. Precies, Augustin, én je bent ook nog vader van 3 kleine kinderen, hou ik hem voor. Had eigenlijk ook nog moeten vragen naar zijn vrouw, maar ik weet niet hoe zijn huwelijk in elkaar zit. Dus even gelaten.
Het mag niet nog een keer gebeuren, want dan kun je echt niet meer mijn motordriver zijn. En…… als het toch nog eens gebeurt dat je dronken bent ……..dan stuur je me een andere driver (dat moeten ze ook als hij ziek is of motorpech heeft). Dat wil hij al helemaal niet, merk ik. Het gebeurt niet nog een keer. Prima, keuze is aan jou!

Maar … het zit in de lucht blijkbaar. Want mama Ali is nu niet blij met de 2000 Rwfr. Ze ratelt wat en ik ga ervanuit dat ze meer wil. Om te checken bel ik mijn FOO Theo en die praat met haar. Ja, ze wil voor deze ene keer 1000 meer. Omdat ze iets moet betalen.  Met het verhaal van Alexi in mijn hoofd besluit ik gelijk dat ik dat niet ga doen. Want zo is er natuurlijk elke keer iets. Dus Theo communiceert weer met haar en vertelt dat ze voor die 1000 een andere oplossing moet zoeken. En we spreken gelijk een vaste dag af in dit drie-gesprek. Op zaterdag mag ze mijn huis en was doen. Dan ben ik zelf thuis, moet ik wel wat vroeger mijn bed uit, maar allah, ik blijf ook alleen maar liggen uit verveling en geen dringende zaken. Hoor nu ook dat ze ruim een week ziek is geweest, vandaar mijn vuilnis. Maar ook in dit geval, dan moet je Francissi vragen om mijn vuilnis op te halen. Of wie dan ook. Uiteindelijk komt het allemaal weer goed, af en toe even helpen herinneren.

En haha, het zit echt in de lucht. Als ik naar de bank wandel, ontmoet ik voor mijn huis Lucky. Leuk joch, dat heel goed Engels praat. Hij gaat naar Mustard Seed School, de private school waar ik altijd langs loop. Hebben echt een leuk over en weer gesprek. Ha.,… en dan vraagt hij: Will you buy me something? Waarom, vraag ik? Gewoon ,zegt hij. En wat denkt hij dan dat ik voor hem moet kopen. Snoep, zegt hij. Dus ik zeg weer nee, dat ga ik niet doen. Want als ik voor jou iets koop, moet ik iets kopen voor alle kinderen van Mustard Seed. Ok, no problem, zegt hij. See you! Ja, Lucky, see you! Even kletsen altijd goed, jongen.

Nee zeggen, levert hier geen problemen, boosheid of gedram op. Ik kan me herinneren dat dat in Tanzania wel zo was: daar bleven ze gewoon de hele weg naast je lopen tot een bepaald punt en maar proberen…….en wij maar rustig nee blijven zeggen……..
Het is ook wel te verklaren. Na de genocide kwam het Westen hier met goederen en geld en dat kreeg je gewoon, zonder tegenprestatie. Dus, denken ze dat wij dat gewoon doen: geld of spullen geven.

Nog een berichtje van DEM David, het hele team wordt vanavond nog verwacht in het hotel in Kayonza. Of ik dat even door wil geven. Uh, wat moeten we daar doen vanavond? Niets, het is meer om ervoor te zorgen dat de meeting morgen op tijd begint. Wel heel erg laat om dit nu pas te zeggen, David. Aangezien niemand van ons dit eerder wist, zeg ik dat  ik de boodschap door ga geven, maar dat ik gewoon morgen kom. En dat ik ook niet van mijn SLFs verwacht dat ze nu halverwege de middag ineens hun planning moeten gaan omgooien. De helft is op dit moment totaal de andere kant op aan het reizen naar huis. Tharcille heeft een baby thuis, haar man is doordeweeks in Kigali. Nee, nee, dat hoeven ze ook niet, als ze maar op tijd zijn morgen!
Dus ik geef de boodschap door. Ik ga morgen met Tharcille met de bus van half acht, dan zijn we er voor negenen. En anders pech!
Volgens FOO Theo, waar ik het ook nog even drop in mijn gesprek over mama Ali, heeft het in de Whatsapp groep gestaan. Vast een andere Whatsapp groep dan had gemoeten, dan.
Hij heeft dikke lol als ik hem een dag later nog eens vertel dat het echt niet in onze Whatsapp groep stond. Heb hem vandaag (vrijdag) weer aan het werk gezien: er zit geen rust in die jongen, hij moet 120 dingen regelen voor 3 verschillende regio’s, loopt alleen maar heen en weer, wordt continu gebeld, krijgt geen tijd om rustig te eten want dan moet er weer van alles geregeld worden met declaraties en geld. Ik kan niet rustig met hem een praatje maken over zijn kinderen of iets anders, er komt continu iemand wat vragen. Die moet af en toe echt compleet instorten, dat kan niet anders.
Ik vind nog steeds dat hij voor mij dingen best goed regelt, ook al duurt het soms wat langer. Maar er zijn ook FOOs die gewoon niet reageren op de hulpvraag van iemand. Dus blijf ik hem voorlopig koesteren en complimenten geven (want die wil hij graag!).

Vrijdag
Een dag naar Kayonza voor joined planning meeting, oftewel een gezamenlijke vergadering met de 3 districten: DEM, FOO, SLA, DTAs en SLFs. Dit zijn vergaderingen die elke maand plaatsvinden én die elke maand hetzelfde vertellen. Begreep al dat DTA’s niet altijd gaan vanwege die herhaling. Ik snap dat helemaal maar mijn SLFs hebben die keuze niet en moeten wel elke maand braaf komen. Het is dan niet echt eerlijk als ik dan wel weg zou kunnen blijven.
Wat wel nieuw is: 5 december is het Internationale Volunteersday en iedereen heeft in zijn eigen provincie een evenement. Waar en wat het is, is nog niet bekend. Ze willen daar zijn waar ook de minister is of in ieder geval een andere hoge pief. Vorig jaar hebben ze VSO bomen geplant bij alle scholen. Benieuwd wat er nu staat te gebeuren én waar!
Heb te horen gekregen dat ik 10 en 11 december 2 dagen training heb in Kigali: iets met inclusief onderwijs/special needs.
Het werk van mijn SLFs gaat ook veranderen, in februari worden ze (en ik, denk ik) getraind in het ondersteunen van de nieuwe SSLs. SSLs zijn leraren op school die de de taak van SLFs gaan overnemen in P1 – P3. En de nieuwe focus voor ons wordt dan P4 en P5. Dat wordt weer nieuwe toolkits bestuderen. Er worden op dit moment rekenboeken geschreven over het gebruik van de rekenmaterialen voor P1 – P3. En er gaat ingezet worden op mindset: growth/fixed mindset. Daar verheug ik me op, maar denk tegelijkertijd dat ook dat weer heel erg ambitieus is in Rwanda.
Ben met Tharcille heen gereisd en nee we waren niet op tijd! Tharcille was net niet op tijd voor de bus van 07.30 uur, dus werd het de bus van 07.50 uur en daarna moesten we nog een kwartier lopen. Konden we wel gelijk aanschuiven, dat was mooi. Teruglopend bijgekletst met Elie, die onderweg weer allerlei oud-studenten tegenkomt die hem allemaal willen begroeten. Zijn grote wens is om voor VSO in Azië nog eens als volunteer te werken. Dat weet ik van Selina en als ik hem daarom mijn foto’s van Thailand laat zien, is hij laaiend enthousiast. Op het busstation is het vreselijk druk! Op vrijdagmiddag wil iedereen naar huis reizen. Het wordt heel lastig om snel een plek te krijgen. Maar Tharcille heeft het toch snel voor elkaar: ze heeft kaartjes gekocht voor een andere busmaatschappij. Dit zijn oudere, wat slechtere bussen, maar nog steeds wel goed te doen. Moet wel Elie achterlaten, die kan niet mee. Ik beland achter in de bus naast een oudere man met een grote doos. Na een paar minuten hoor ik geluidjes uit die doos komen. Kuikentjes! Ok…… wel dichthouden, graag, maak ik met gebaren duidelijk. Voor hem zit nog een andere man die een klein doosje heeft met allemaal gaatjes erin. Daar blijken ook kuikentjes in te zitten! Officieel mag je in Rwanda geen dieren in de bus vervoeren, maar deze busmaatschappij knijpt een oogje dicht. Na een tijdje blijkt er 1 ontsnapt, en die wordt door mijn andere buurman van de vloer geraapt. Op zich wel schattig, zo’n klein geel beestje. Ik laat Tharcille vragen hoeveel er eigenlijk in de doos zitten, ik schat zo’n 50, wat ik al héél véél vindt. Haha, zit er gigantisch naast. Met het kleine doosje erbij zijn het er samen 300!
Ze hebben hier kippen om de eieren, die zijn heel belangrijk in het voedingspatroon hier. Uiteindelijk worden kippen wel geslacht, maar dat is voor hier gewoon een bijproduct.

Bij thuiskomst in Kabarore vraag ik waar Tharcille woont én of dat ver is. Ze gaat helemaal stralen: wil ik haar huis misschien zien! Daar vroeg ik het niet om, maar natuurlijk wil ik even met haar mee. Ze heeft een groot huis, zonder muur eromheen, en betonnen vloeren. Voor een gezin heeft ze gelukkig veel ruimte. Inrichting is wel kaal en voor Bright zie ik nergens speelgoed. In huis is een jong meisje dat op haar baby past als Tharcille aan het werk is. Haar landlady woont in het kleinere huisje er achter.
Even kijken betekent dus ook gewoon even kijken, even op de bank zitten, even proberen contact te maken met Brightie die net uit bed komt en dan weer op pad. Tharcille loopt, zoals het hoort, met mee tot het einde van haar straat.
Ik doe nog wat boodschapjes en dan zit mijn dag erop. Lekker thuis op de bank.

Vooruitblik
Zondag met Louise een dagje safari! In het Akagera Nationale Park wat aan de rechterkant van onze Eastern Province ligt en de grens vormt tussen Rwanda en Tanzania. Ga bij Louise slapen morgen want we moeten met de bus van 04.30 uur naar Kayonza zodat onze driver/guide ons daar om 05.00 uur kan oppikken. Gaan het hele park doorrijden tot begin van de avond. Nemen onze eigen lunch mee: gekookte eieren, bananen, samosa of chapati, pinda’s en water.
Hoop dat het zondag een droge dag is……… ff flink duimen!!

Fijn weekend! En voor wie het viert, fijne pakjesavond!

Noot: “the views expressed in this blog are the author’s own and do not necessarily reflect those of VSO”

Week 8: dip 2.0, nieuw huisdier, mailhotline met gemeente, eigen training ontworpen

Weekend
Geen bijzonderheden. Reisplannen even uitgesteld……. Louise is net terug van 10 dagen werk en zit er even doorheen. Ze heeft maandag een Skypegesprek met VSO Nepal.
Dus ga ik bij haar eten en ze maakt bloemkool met echte kaassaus, groenteratatouille én heeft er een bruin gebakken pistoletje bij. Heerlijk!! Dat is het voordeel van haar werk; ze moet regelmatig in Kigali of Huye zijn en daar kun je natuurlijk heel goed boodschappen doen. Nadeel is weer wel dat je dat dan ook allemaal mee de bus in moet nemen.
Volgens mij geniet ze ontzettend van het kletsen, koken voor twee én het zorgen voor iemand, waar ik dus van profiteer. Ze heeft lange aanstekers gekocht en daar krijg ik er één van! Hoeven we onze vingers niet meer te branden.
De rest van het weekend bestaat uit slapen, rommelen en lezen. Ik lees nu ongeveer 1 boek per 36 uur, pffff. Gooi er wat yoga en workouts tussendoor want van al dat hangen wordt mijn lijf vreselijk lui.

Maandag
Ontdekking van vandaag: je kunt natuurlijk ook tv kijken via BVN.nl. Achteraf is dat ontzettend logisch! Hoe kan het dat ik daar pas na 7 weken achter kom…….! Moet wel beetje zuinig omgaan met mijn internet, ook al is het hier niet duur. Maar mijn doel is om het allemaal wel van mijn allowance te bekostigen (behalve als ik het land door ga reizen; dan word ik toch weer even toerist, denk ik). Heerlijk om af en toe even een docu of nieuws te kijken. Ook al zijn dan weer niet alle programma’s beschikbaar: Maestro mag ik dan weer niet zien!

Dinsdag

Ik zou vandaag eigenlijk naar Kayonza, om mee te lopen met collega DTA Diana. Maar wordt wakker met hoofdpijn en dus cancel ik het maar. Was op mijn eigen verzoek, maar om nu heel vroeg te vertrekken en een uur met de bus heen en terug, zie ik even niet zitten.
Vandaag weer marktdag en dus ga ik er vroeg in de middag even heen. Dan is het nog rustig. Al een stuk van de markt af hoor ik een hoop geroezemoes. Er is iets aan de hand…… Achter de markt blijkt een vechtpartij aan de gang te zijn. Ik zie volwassen mannen elkaar slaan met stokken (wat een rotgezicht!) en een heleboel mensen er omheen. Bedenk even wat nu wijsheid is: terug lopen en bij Anna gaan zitten en wachten tot dit afgelopen is? Sta een tijdje van afstand te kijken, maar kan niet ontdekken wat er nu precies aan de hand is, het kan van alles zijn……..Stap dus toch maar de markt op en doe mijn inkopen. Als ik weer van de markt wegga, staat er nog steeds een hele groep mensen bij elkaar, maar lijkt de rust wel terug. Klets nog even wat met Anna en haar man en ga dan naar huis, ook al dreigt het te gaan regenen. Ben net op tijd binnen…….. iedereen staat al te schuilen, maar ik heb mijn regenjas aan en loop de laatste 300 meter gewoon in de stromende regen. Hollandse genen, zullen we maar zeggen?

Woensdag

Niet zoveel om handen hebben, houdt ook in dat je veel tijd hebt om na te denken. Eén van de issues is dat ik op elke marktdag op dezelfde plek een man voorbij loop, die zit te bedelen. Hij lijkt een oudere man, heeft geen benen meer en halve armen. Ik zie hem natuurlijk, maar doe alsof ik hem niet zie. Maar het houdt me wel bezig: wat is het verhaal van deze man? Ziekte, aangeboren, gevolg van de genocide? Heeft hij een gezin? Waar en hoe woont hij? Een tijdje geleden werd bij het voorbij lopen, achter mij door 2 vrouwen in het Engels opgemerkt, dat als je hem geld geeft, hij dat dan uitgeeft aan alcohol. Wat mij op zich niet verbaasd, dat zou een manier voor hem kunnen zijn om zijn pijn niet te voelen. Vermoed dat deze opmerking bewust in het Engels was zodat ik het zou horen, ik hoor verder nooit Engels om me heen tussen Rwandase mensen onderling. Wat zou er gebeuren al ik hem 50 Rwfr (5 cent) zou geven? Weet bijna wel zeker dat er dan heel veel mensen om geld zouden gaan vragen. Het is natuurlijk ook geen oplossing.
Ik heb al een paar keer ruzie gezien tussen mensen in het openbaar (meestal mannen), o.a. op het busplein hier. Heb me nooit onveilig gevoeld, maar het roept wel vragen op. Vaak staan er anderen om heen, die zich er niet echt mee bemoeien, maar er om lachen. Zie ook regelmatig een tienermeisje waarvan duidelijk is dat ze verstandelijk beperkt is. Zij heeft me ook al eens om geld gevraagd, waarop ik vriendelijk “Oya” (nee) heb geantwoord. Af en toe probeert ze te stelen van de kraampjes of daar te bedelen, wat erin resulteert dat iemand haar met een stok achterna komt om haar weg te jagen. Mijn neiging is zeker om er tussen te gaan staan, maar dat gaat niet. Ik kan daar de gevolgen niet van overzien. Ik weet van Louise dat ze op scholen, 1 op 1, in gesprek gaat met headteachers als ze ziet dat er lijfstraffen worden gehanteerd. En ze erop wijst dat we een policy hebben van childprotection en safeguarding. Dat lijfstraffen niet zijn toegestaan én dat er andere manieren zijn om kinderen te leren hoe zich te gedragen. Respect voor Louise! Ik durf die verantwoordelijkheid nog niet te nemen, misschien over een paar maanden als ik headteachers en hun scholen wat vaker heb gezien. Relaties moet je hier rustig opbouwen, hiërarchie speelt hier nog steeds een rol. Als DTA en internationale volunteer sta ik enigszins bovenaan de ladder, waar ik zelf nog erg aan moet wennen, maar de andere kant is ze het van vrouwen, zeker in de binnenlanden, niet gewend zijn om iets aan te nemen. Dus, rustig aan, stapje voor stapje ………
Kabarore is een grote plaats met 50.000 inwoners, waarin de gemeenschap, voor zover ik het kan zien, verdeeld is door verschillende kerken. Ik krijg hier geen zicht op wie bij wie hoort, waar het gezag ligt, wie de dorpsoudsten zijn, waar mensen naar toe kunnen voor hulp etc.
Mijn focus ligt op het onderwijs om te proberen daar stapjes te maken naar inclusief onderwijs, gelijke rechten voor jongens en meisjes én beter onderwijs voor iedereen, wat al een hele opgave is. Ook omdat ik 93 scholen moet begeleiden…… Maar dat maakt niet dat ik me dit soort dingen niet afvraag én daar graag ook invloed op zou willen hebben. Maar daarvoor moet je, denk ik, veel langer hier zijn.

Het verhaal van Esther, mijn SLF die 1 arm mist, weet ik inmiddels ook. Ze is als baby van 16 maanden met een wat ouder broertje, achtergelaten in de keuken. Daar is ze in het vuur gevallen, waardoor 1 arm is verschrompeld. Vanaf die tijd is die arm niet meer meegegroeid. In 2002 kreeg ze op de huid van die arm een vorm van kanker en hebben ze die arm moeten amputeren. Ze legt ook uit dat ze er inmiddels goed mee om kan gaan, voelt zich niet gehandicapt en doet alles zelf: kleren wassen, eten koken. En, zoals eerder verteld, in de weekenden een master Mathematics doet in Kigali. Wat een veerkracht en doorzettingsvermogen heeft deze meid! Wauw! Ik zie dat ze veel medicijnen moet slikken en dat mijn team haar gezondheid ook goed in de gaten houdt. Sinds vorige week heeft ze veel pijn in haar knieën…. Ik hoop maar dat daar niet iets ernstigs achter weg komt……..

Het is hier hollen of stilstaan!
Ineens tot over mijn oren in het werk doordat er halverwege de dag een paar mails binnenkomen om informatie te verzamelen en door te geven. En ik heb een training zitten schrijven voor de headteachers voor volgende week. Net weggestuurd naar mijn SLFs met de vraag om hun feedback. Het is zó anders dan ze gewend zijn. Met een energizer als start, stukje theorie over leertheoriëen, leerstijlen én de CPA approach in rekenen (concrete, pictorial, abstract)(van handelend rekenen met materialen, naar kijken naar een plaatje of een tekening maken, naar de formele som 8-5=3), headteachers aan het werk in groepen én demonstraties tussendoor van rekenmaterialen door mijn SLFS waarbij ze HTs moeten betrekken én een reflectie-opdracht. Heel benieuwd wat hun reacties gaan zijn. Of ze raken de kluts kwijt óf ze gaan de uitdaging aan. Morgen gaan we de demonstraties oefenen. Ben heel benieuwd! Noot: het kan ook maar zo zijn dat de hele bijeenkomst volgende week om de één of andere reden wordt gecanceld door het district, dat is hier gewoon de realiteit. Maar hoop het natuurlijk niet!

En ik heb een nieuw huisdier! Eigenlijk had ik die al, een gelukkig niet zo’n grote gekko. Ik had deze al af en toe gespot op mijn muren. Maar nu heeft dit idiote beest bedacht om ‘s avonds door mijn huiskamer te rennen. Ik schrik me iedere keer weer rot! Hij mag in mijn huis wonen, want het is natuurlijk een muskieteneter. Maar dat rondrennen vind ik niet zo heel erg jofel. Heb ook al een keer ’s nachts weer rechtsomkeert gemaakt omdat hij voor de deuropening van de wc zat. Mijn gestamp van een afstand heeft geen effect dus…….. ehm, ik kom over een uurtje wel terug…… knijp nog wel even alles bij elkaar. Ik weet namelijk niet of dat beest hard wegrent of juist op mijn voeten springt als ik langs hem loop. Probeer nog wel eens een foto van hem te maken, maar dan moet hij wel op een muur zitten…..

Uitschrijvingsperikelen
Stufi van Ilse is weer teruggedraaid naar thuiswonend, huh? Dat klopt niet!
Om een lang verhaal maar weer kort weg te schrijven: mijn uitschrijving naar het buitenland is niet goed gegaan, ik blijk nog in Emmeloord te wonen. Fout ligt bij de gemeente, nieuw systeem met storingen. Heel vervelend, want dat heeft gevolgen voor haar stufi én voor mijn verzekeringen en belastingen. Dus hou ik de mail van de gemeente roodgloeiend, want dit moet z.s.m. opgelost worden. Met kunst- en vliegwerk (heb hier namelijk geen printer en scanner) kan het met een foto van een eigen geschreven verklaring mét terugwerkende kracht alsnog geregeld worden. Dank aan het meedenkende en oplossingsgerichte personeelslid aldaar! En net voordat ik deze blog post stuurt Ilse een foto van het officiële uittreksel: vertrokken op 30-09-2019 naar Rwanda.

Donderdag
Genoten! Op een school, hier in de buurt, de hele ochtend met mijn SLFs, de training voor de headteachers doorgenomen en hun demonstraties geoefend. Geen van allen is er onzeker of zenuwachtig voor, ook al vraag ik nu wel wat anders dan ze gewend zijn. Maar ze vinden het allemaal zelf ook heel leuk. Tijdens een demonstratie van de één, duiken de anderen volop in een rollenspel en gaan uitdagende vragen stellen. Ik voeg hier en daar nog wat toe als tips zodat het een interactieve demonstratie wordt. Verwacht dat HTs zelf geen vragen gaan stellen, maar braaf luisteren. Daarom gooien we er in elke demonstratie een kort spel in met beetje competitie (wat ze hier heel leuk vinden).
Nu nog hopen dat het district op tijd de HTs gaat uitnodigen én locaties gaat vaststellen. Ik heb daar geen invloed op. FOO Theo belooft dat hij maandag naar het district gaat om het te regelen. Je kunt dat niet doen met een telefoongesprek of met een sms, dat moet persoonlijk, volgens hem. Ik vind dat natuurlijk veel te laat (2 dagen van tevoren) maar dat zal mijn Nederlandse regeldrift wel zijn? Dus maar duimen dat het allemaal goed komt?
Hoop het echt, want ik heb er ontzettend veel zin in.

Benieuwd hoe lang het duurt voordat er wéér een nieuw slot in de poort moet. Zowel Philip als Alexi hebben nu al weer problemen met hun sleutel om de poort binnen te komen. Als ik thuis ben, hoor ik hun gemorrel en kan ik ze vanaf de binnenkant met mijn sleutel erin laten. Maar ja, ik lig om 21.00 uur echt plat en ga er dan niet meer uit om ze binnen te laten. En ik ben natuurlijk ook niet altijd thuis.

Vrijdag
Pfffff, was bij het opstaan al moe….. waarvan zou je zeggen? Weet wel dat ik na gisteren ook heel moe thuis kwam, volgens mij gewoon reactie op ineens weer een dag op de motor en in actie met het team. Of ga ik nu toch richting cultuurshock fase 2: verwarring en desoriëntatie (nou nee) , groeiend gevoel van verschillend zijn (dat klopt wel aardig), psychologische isolatie. Dat is zeker waar, mensen zijn aardig maar ik weet niet hoe zij iets voelen en beleven en vragen levert een vaag antwoord op. Ik heb Louise nog in de buurt maar die communicatie gaat natuurlijk in het Engels en dan kan ik ook niet echt goed uitdrukken wat ik voel en bedoel. En zij staat ook anders in het volunteer gebeuren, wat niet erg is, maar wel gewoon zo is. Leve de Whatsapp en Gerjanne! Maar dat gaat via typen en dat mist dan ook zeker een stuk gevoel en beleving. Ik zit nu voor een groot deel in de wachtstand totdat het veldgebeuren weer echt gaat beginnen. Daar wacht ik op en ondertussen maargewoon blijven ademhalen.

De ochtend met mijn team viel ook niet mee. Iedereen heeft de hele ochtend teachers moeten bellen om te checken of ze het afgelopen jaar wel/niet betaald zijn voor transportkosten. Zo werkt het hier, als je teachers naar een training / oriëntatie haalt, worden hun transportkosten vergoed. Die declareren wij in Nederland natuurlijk ook. Die betalingen lopen vreselijk achter én er zijn in verschillende districten al teachers die weigeren nog een training o.i.d. bij te wonen daarom. Dat ondermijnt natuurlijk het BLF project en na veel en vaak gesprekken te hebben gevoerd met de instantie die dit moet regelen, moeten we nu een lijst indienen met onbetaalde bedragen. Dat moet natuurlijk weer gelijk en dus gaat mijn capacity-building ochtend weer verloren. De enige bijdrage die ik hieraan kan leveren, is mijn laptop laten gebruiken om de lijst te typen. Het zwembad ligt achter mij, bedenk dat ik de volgende keer maar gewoon ga zwemmen, terwijl de rest weer allerlei gegevens aan het verzamelen is. Maar dat kan ik natuurlijk niet maken en leidt de aandacht af, vrees ik. Er is weinig privacy in dit zwembad.

Op weg naar boven, naar het hotel Akagera, krijgen we bijna een kind onder de wielen. Tussen 2 huizen vandaan rent er ineens een kind schuin voor de motor. Iedereen die op de weg loopt, schrikt, roept of blijft staan. Het is te danken aan de snelle én koele reactie van mijn motodriver Augustin dat we hem niet raken. Bijsturen en flink op de rem, beetje slippen, gelukkig is het droog! Het manneke rent onverstoorbaar door, geeft geen krimp, het lijkt wel of hij het helemaal niet heeft gemerkt.
Hij rent alsof hij achterna gezeten wordt en verdwijnt tussen de huizen aan de overkant.

Toch maar weer een positieve vooruitblik
Morgen een dagje met Louise weg: gaan een district verderop, uur in de bus, zwemmen en een massage, wat andere shopjes in én ergens lunchen.
Er lijkt een heuse werkweek aan te komen: een vergadering met HTs die Selina heeft ingepland én ik ben welkom, dagje training ECMs (duimen dat die doorgaat!), dagje capacity-building én vrijdag een joined planning meeting in Kayonza.

In ieder geval fijn weekend voor jullie allemaal!

Noot: “the views expressed in this blog are the author’s own and do not necessarily reflect those of VSO”

Week 7: dip in het werk, geometry, ARC, hoogtepunt Sinterklaasjournaal!

Zaterdag/Zondag
Rustige dagen! Louise is naar Kigali en later naar Huye voor haar project en komt pas eind deze week terug. Voorproefje voor als ze straks weg is uit Rwanda. Ik val weer terug op mijn structuur: ben om 06.00 uur al weer wakker, maar blijf dan lekker lezen in bed, afgewisseld met wat doezelen. Maak weer een plan met elk uur wat anders: workshops maken, lezen, tekeningen inkleuren, boodschappen, Facetimen met thuis, haren wassen, de was, mailtjes en appjes om de contacten wat te onderhouden, Voice of Holland en Maestro kijken via Youtube. Youtube is de enige manier om bewegende beelden te zien en dat is af en toe wel erg fijn! Heb de app van Netflix op mijn telefoon maar heb Wifi nodig om films of series te downloaden en dat is meestal niet voor handen óf heel erg langzaam. Uitzending gemist kijken, lukt me ook niet. Dus DWDD of Pauw lukt alleen met wat fragmenten die ik tegenkom op Facebook of Youtube. Nou ja, het is wat het is, zo belangrijk is het nu ook weer niet maar soms wel lekker om gewoon naar het kastje te kunnen kijken.
Veel tijd om de selfstudy van mijn SLFs voor te bereiden en daar materialen voor te maken. De blik van mama Ali is onbeschrijfelijk als ik haar met toneelspel duidelijk maak dat ze mijn bij elkaar verzamelde kosteloze materiaal (karton, wc-rollen, flessen, doppen, rietjes) niet mag weggooien. Ik ben er nog niet mee begonnen, dus pak ik een stuk karton, teken erop en maak een gebaar van een knippende schaar. Hoofdschuddend laat ze het in de kamer liggen die ik als verzamelkamer gebruik. Zal haar de komende week laten zien wat ik ermee doe: heb van het dikke karton tangrampuzzels gemaakt én vormen uitgesneden als vierkant, rechthoek, driehoek, achthoeken etc.
Allemaal ter voorbereiding op de praktijklessen van geometry. Uitgesneden vormen weer handig voor kinderen met een visuele beperking, die kunnen de vorm dan beter voelen.
De rietjes gebruik ik om vormen te leggen of de wijzers van de klok mee te maken. De doppen om op de posities van een rooster met x en y-as te kunnen leggen.
Morgen voor mijn SLFs nog even de termen in het Kinyarwanda erbij zoeken. Was heel enthousiast bezig met alles in het Engels uit te werken totdat ik me bedacht dat de rekentoolkit voor hen in het Kinyarwanda is. Ik vind het Engels al lastig: polygon, quadrilateral, square, pentagon, octagon, rhombus, scalene triangle, isoscele triangle, obtuse angele, perimeter en zo kan ik nog wel even doorgaan.

Maandag
Moment van de waarheid: vandaag naar de bank mijn bankpas uit proberen en kijken of ik mijn allowance (maandvergoeding) ook heb gehad. Even goed uitkienen op welk moment ik ga, heb niet zo heel veel zin om in een regenbui te belanden. Maar rond 11.00 uur lijkt het voorlopig even droog met een zonnetje. Onderweg naar de bank passeer ik het kantoor van het American Refugee Committee, vlak bij mijn huis. Ik ben daar vorige week met Louise naar binnen gestapt omdat ze op zoek is naar een nieuwe baan. Ze zaten daar midden in jobinterviews maar we konden heel even tussendoor wat vragen. Het ARC zit in landen als Jordanië, El Salvador, Myanmar en Thailand, Pakistan, Somalië, Syrië en Oeganda en zorgt voor het reilen en zeilen in vluchtelingenkampen op het gebied van basisgezondheidszorg, betrouwbare watervoorzieningen, dak boven je hoofd, goede plekken om te koken en ook wat onderwijs én psychosociale begeleiding. Vluchtelingen hier komen uit Burundi en uit Congo voor zover ik het heb begrepen. Louise vraagt of ze een baan voor haar hebben, legt uit dat ze speltherapeut is én krijgt een mailadres van het hoofdkantoor in Kigali. Ze gaat een poging wagen, zegt ze.
Ik weet dat ik 1 school heb die deel uitmaakt van een vluchtelingenkamp, ben daar nog niet geweest.
Bij langslopen staat er een pick-up buiten de poort met wat mensen erin en ernaast. Ik gok dat dit waarschijnlijk mensen zijn die me vorige week hebben gezien, dus ik groet ze met handopsteken en Mwaramutse. Ze knikken vriendelijk en ik loop verder. Even later komt de pick-up naast me rijden en de man achter het stuur begroet me nog eens in het Kinyarwanda. Ik groet terug zoals het hoort. Mwaramutse, waarop hij zegt Amakuru en ik antwoord met Ni Meza. Dat levert me een applausje op en ik voeg er gelijk aan toe dat dit alles is voorlopig haha. Ze willen weten wat ik doe in Kabarore en ik vertel mijn verhaal: werk voor VSO in het BLF project, op het gebied van onderwijs. Ze vragen waar ik woon en ik wijs terug naar mijn huis, aan het eind van deze straat. De man achter het stuur vertelt waar zij van zijn en ik vertel weer dat ik vorige week al even binnen ben geweest. Hoogst verbaasd is hij: in mijn kantoor? Yep! Dan vertelt hij dat ze naar het vluchtelingenkamp gaan voor een bezoek. Het ligt op het puntje van mijn tong om te vragen of ik mee mag!. Maar ik hou me in: ik moet eerst mijn bankpas en banksaldo gaan controleren, want stel…… dat het niet geregeld is, dan moet ik daar eerst achteraan. En dat kost dan waarschijnlijk veel tijd.
De meneer geeft nog aan dat ik altijd welkom ben! Dat lijkt me leuk, op deze manier groeit mijn netwerk. Heb natuurlijk hun namen weer niet gevraagd én mijn naam ook niet gezegd; heel on-Rwandees. Louise is daar veel beter in dan ik, ik moet daar echt beter op letten. Ga het een volgende keer gelijk goedmaken.
Bij de bank groet ik eerst de twee bewakers in uniform én met geweren en daarna probeer ik bij de ATM geldautomaat mijn pin te wijzigen. Ik doe 2 pogingen maar het lukt me niet. Dus……… moet ik maar naar binnen stappen. Van buitenaf lijkt het heel rustig, eenmaal binnen zitten er zeker 15 mensen en er staan rijen voor de loketten. Ik weet dat ik óf de bankmanager even moet spreken óf de dame bij de deur en zij zitten beiden aan de rechterkant in de bank. Dus ga ik maar gewoon tussen al die andere mensen in zitten en wacht rustig af. Ben al blij dat ik als Muzungu geen voorrang krijg. Daar zou ik me heel ongemakkelijk bij voelen. Het ligt er wel aan wat de intentie is: willen ze graag heel vriendelijk zijn en je graag helpen (wat prima is) óf stellen ze je als Muzungu boven de rest (wat ik écht niet ok vindt). Tot nu toe heb ik dat laatste nog niet echt gemerkt én gelukkig is dat ook nu niet het geval. Er lijkt wel een systeem te zitten in de wachtrij, maar ik kan het niet helemaal plaatsen. Ik vertrouw er op dat er uiteindelijk wel iemand komt vragen wat ze voor me kunnen doen en dat gebeurt later ook. De dame loopt met me mee en zij heeft het natuurlijk zo voor elkaar. Mijn pin gewijzigd én ik blijk ook geld op te kunnen nemen, wat betekent dat mijn allowance ook binnen is. Top!

De rest van de dag besteed ik aan het voorbereiden van mijn workshops, mijn DEM David weer tig vragen te stellen (antwoorden moet nog komen, hij kan soms een hele dag of meer niet op zijn telefoon kijken; bellen heeft dan ook geen zin) en allerlei documenten door te lezen die me weer wat meer inzicht geven in het BLF-gebeuren. Stukje bij beetje krijg ik wat meer ideeën hoe mijn team te gaan begeleiden. Ik merk wel dat ze, doordat er bijna een jaar lang geen DTA is geweest, stil zijn blijven staan. Ze hebben gedaan wat ze al wisten/konden en dat zo goed mogelijk, waarvoor petje af! Nu is het voor mij de kunst om in rustig tempo nieuwe dingen toe te voegen én de werkwijze wat aan te pakken, maar dan wel op een manier waarop zij zich eigenaar van het proces blijven voelen én het ook voelen als groeien en niet als kritiek. Dus……. In babystapjes denken en steeds blijven checken of ik nog ingetuned ben. Ga mijn best doen!

Dinsdag
Verveling ten top, pffff. Om 08.00 uur eruit, ontbijten en daarna agenda zitten maken voor donderdag en vrijdag. Workshops voorbereiden op flipcharts over het maken van een lesplan voor een rekenles. Wat energizers en rekenvraagstukken er in gestopt voor de afwisseling.
Het gaat ook hier over de taxonomie van Bloom (voor de leerkrachten onder mijn lezers), maar voor zover ik dat kan inschatten tot nu, is dat veel te hoog gegrepen. Ik laat dat stuk nog maar even achterwege en kies voor een simpeler vorm van vragen stellen. Maak een korte toets over Engels; het juiste gebruik van “can” en “can’t” en hoe je dat moet uitspreken, hoe je leerlingen vertelt wat ze gaan leren, met welke zinnen je checkt of ze het snappen. Uitspraak in het Engels is lastig voor sommige van mijn SLFs; Jean de Dieu plakt overal een i achter,” we have to checki how to speaki Englishi” en Damascene zegt precies wat er staat: pupil klinkt als people and checked klinkt niet als checkt maar als checked (hij laat de e ook horen). Tharcille, Esther en Bigabo spreken goed Engels, maar daar laat het schrijven weer te wensen over. Dus werken we tussendoor aan reading, writing, speaking and listening skills for English.
Tot 20 december zien mijn weken er als volgt uit: 2 of 3 dagen thuis, soms 1 dag ergens een meeting, 2 dagen capacity-building. Saai! Stilte voor de storm, denk ik, het echte veldwerk begint vanaf half januari weer. Dat duurt nog wel even…..
Ben 2 weken vrij straks, moet zorgen dat ik dan wat meer van het land ga zien! Heb vanaf de 21 tot de 24^e december al vast het guesthouse van Astrid (oud VSO-er) geboekt in Kigali (ViaViaKigali). Als Gerjanne nog in Rwanda is, reis ik daarna naar haar toe. Zij woont in Nyamasheke district, wat vanaf Kigali 6 uur slingeren is in de bus. Het landschap is daar veel ruiger en ik ben er zeker benieuwd naar. En mocht ze niet meer in Rwanda zijn, dan maak ik vanaf Astrid een reisplan. Thuis blijven is geen optie.

Ga nog weer even naar de markt en dat is het dan voor vandaag.
Ondertussen zit ik weer in gepiep!! Nu is het wél de pieper van mijn buurjongen, volgens mij van Alex. Die wacht ook gewoon tot zijn elektriciteit het niet meer doet voordat hij actie onderneemt. Waarom zou je je eerder druk maken? Gelukkig stopt dat ding wel van 20.00 tot 08.00 uur én kan ik een geluid filteren als ik dat wil.
Het lijkt erop dat Alex een vooruitstrevende jonge Rwandees is, want sinds vorige week blijft Angel regelmatig slapen. Leuke vlotte meid, die na haar eerste nachtje mij moet vragen om haar de poort uit te laten. Want die zit natuurlijk op slot en Alex is al 06.30 uur naar zijn werk vertrokken. Even vergeten om sleutels voor haar achter te laten…… Kan me voorstellen dat ze zich daardoor een beetje opgelaten voelt, maar ze stelt zich netjes voor. Ze heeft mazzel dat ik het veld niet in hoefde, want anders was ik ook niet thuis geweest. Nu heeft ze haar eigen sleutels. Maar roept ze wel Good Morning naar binnen elke ochtend. Gezellig! Ik bedenk nu dat ze zijn vriendin is, maar misschien is het zijn zus…… maar die zag er toch anders uit in mijn herinnering. Af en toe moet ik wel ’s ochtends even mijn ogen dicht doen want vanuit mijn keukenraam en eetkamerraam heb ik zicht op de voordeur van Alex. Er zit maar een smal binnenplaatsje tussen. En hij vindt het geen probleem om in zijn blote bast met een witte handdoek om zijn middel naar zijn badhok te lopen of gewoon even buiten te staan. Nou vind ik dat ook geen probleem, maar ik doe toch maar alsof ik hem niet zie!
Heb nu zelfs, omdat ik tijd over heb, het Sinterklaasjournaal gekeken, haha! Toch leuk om in die sfeer te blijven…… vind er altijd geweldige humor in zitten en ben ook wel benieuwd hoe ze nu weer omgaan met het Pietengebeuren ….. Selina vertelde dat ze vorig jaar hier Sinterklaas heeft gevierd; aangezet door Sjanne en Maaike, met pepernoten en het dobbelstenenspel met kadootjes.

Woensdag
Wederom rustig dagje, verder met het uitwerken van de verschillende workshops, wat ik ontzettend leuk vind om te doen. Ben wel heel benieuwd naar hoe mijn team het gaat ervaren. Heb er veel samenwerkopdrachten en activerende werkvormen in gestopt. Dat zijn ze hier niet gewend: de omslag van knowledge based leren naar competence based leren is echt nog een grote verandering.

Mama Ali komt vragen of ze mijn vloer moet dweilen, ik vind het niet nodig dat ze dat om de dag komt doen, 1x in de week is prima. Maar blijkbaar wil ze graag iets doen en dus wijst ze naar mijn schoenen. Of ze die dan schoon mag maken? Ehm, vind ik ook niet echt nodig, maar vooruit: dat mag. Even het contrast tussen Alex en mij: hij heeft volgens mij wel 30 paar schoenen, ik heb er 2 die je zou kunnen schoonmaken. Schoenen zijn hier een statussymbool, vooral voor mannen, heb ik het idee. Mama Ali kan een hele zaterdagmiddag buiten zitten poetsen, omringd door de schoenen van Alex . Ben benieuwd wat er straks nog over is van mijn schoenen, want de veters én de zooltjes gaan eruit. Gelukkig overlegt ze even met mijn klusjesman (die Engels praat) of ze met water schoongemaakt mogen worden en kan ik mijn kurken zooltjes daardoor nog redden van een waterbad. En dus doet ze die met een borsteltje. Inmiddels staan mijn schoenen á la Africa te drogen op de heg. Ze zien er spic en span uit! Nu maar hopen dat ze morgen op tijd droog zijn, want dan moet ik op pad. Zal je net zien, mag ik eindelijk weer aan het werk, zijn mijn schoenen nog kledder.
Ik overhandig mama Ali de 2000 Rwfr, het bedrag dat ik van mijn FOO Theo heb doorgekregen. Daar is ze ontzettend blij mee en het levert me een hoop bedankjes én een knieval op. He jakkes, daar krijg ik een akelig gevoel bij! Hou even ruggespraak met Gerjanne, die verwacht dat dat hele dankbare er met de tijd wel vanaf gaat…….. dat hoop ik maar, want ze werkt er gewoon hard voor.
Ik heb haar nu nog niet zo hard nodig, maar straks als ik weer 5 dagen het werkveld in moet én van 06.00 tot 18.00 onder de pannen ben, wel. Hoor al van anderen dat ze hun cleaner of guard ook vragen om naar de markt te gaan én te koken. Want je schijnt kapot te zijn na deze lange werkdagen.

Mama Ali blijkt ook kinderen te hebben, er komen 2 kinderen met haar sleutel mijn compound binnen. Een opdracht van moeders, die is vast wat vergeten mee te nemen van de binnenplaats. Het meisje heb ik in mijn 1^e week hier al gezien, haar broer nog niet. Het meisje is wat brutaler, kijkt eerst van een afstandje naar binnen en als ik laat merken dat ik haar zie, gaat ze gewoon in mijn deuropening staan kijken. Haar broer blijft buiten op afstand. Na een tijdje negeren zwaai ik naar haar en in plaats van terugzwaaien vat ze dat op als een teken dat ze binnen mag komen. Nou ja vooruit. Ze wenkt haar broer maar die verroert zich niet. Ik probeer achter hun namen te komen. Ze snapt dat ik Monique heet, en vertelt me haar naam, klinkt alleen niet zo duidelijk. Dus vraag ik of ze het op wil schrijven. Wordt het niet duidelijker van, niet alle lettervormen kloppen volgens mij. Hetzelfde geldt voor haar broer, die wel met me wil praten als ik naar buiten loop.
Dus besluit ik dat ik haar voorlopig Queenie noem en haar broer Arie. Qua klank lijkt het er op.
Zal morgen mijn SLFs even laten lezen wat ze hebben geschreven, misschien kunnen die er wat van maken.

Beide kids zijn echt te vies om aan te pakken, zowel zijzelf als hun kleren ……heb ze natuurlijk wel een hand gegeven, maar ga na het afscheid maar gelijk mijn handen wassen en desinfecteren. Dat klinkt echt akelig, maar is een voorzorgsmaatregel die ik toch maar in acht moet nemen.
Ben benieuwd of ik ze nu vaker ga zien en of ik ze dan wat kan leren: Engels of een rekenspelletje misschien?
Regelmatig hoor ik hier ’s avonds een jong kind vreselijk huilen….. zou dat ook een kind van mama Ali zijn? Ik moet me af en toe even vastnagelen op mijn stoel, want het klinkt echt hartverscheurend. Maar ik kan moeilijk de buurt af gaan struinen en overal aankloppen…… en dan nog, kan ik dan ontdekken wat de oorzaak is? Louise heeft me verteld dat wanneer kinderen 2 zijn, ze niet meer aan de borst mogen. Moeders stoppen van de een op andere dag daarmee. Dat kan een oorzaak zijn……. Aanstellerij kan ook nog, volgens Gerjanne. Maar dat klinkt wel anders in mijn beleving.

Donderdag
Yes!! Dagje aan het werk met mijn team! Heerlijk!
Selina schuift aan en daardoor krijg ik weer meer inzicht in het hele BLF gebeuren. Het is echt een heel groot landelijk project waar op alle lagen in de overheidsscholen wordt gewerkt met schoolhoofden, decanen, mentoren en leraren om de opbrengsten van het onderwijs op te krikken en ervoor te zorgen dat er inclusief onderwijs is. Pffff, soms zitten de Engelse bewoordingen zo in mijn hoofd dat ik het niet eens meer goed in het Nederlands kan vertalen.
Selina werkt met schoolhoofden om ze professioneler te laten werken, zij krijgen scholing in hoe een school aan te sturen, hoe je leraren te ondersteunen, hoe maak je een beleidsplan, intervisie-bijeenkomsten kunt houden en hoe dat allemaal te stroomlijnen etc. etc. En wij ondersteunen weer de leraren in hun eigen ontwikkeling qua vaardigheden en klassenmanagement, hoe je alle leerlingen kunt betrekken, grote klassen kunt managen met een paar simpele trucjes (laat ze dit in Nederland niet als voorbeeld gebruiken dat grote klassen dus geen probleem hoeven te zijn!, hier is het echt noodzaak en er vallen veel kinderen uit omdat ze geen basis oppikken) en ook hoe ze elkaar professioneel kunnen ondersteunen door elke maand een COP (Community of Practice) te houden waarin ze ervaringen kunnen delen en samen oplossingen kunnen zoeken. Omdat wij het veldteam zijn, ondersteunen we ook de schoolhoofden in hun intervisiebijeenkomsten en geven advies.
Het team blijft heel bijzonder: zeer vaardig in het communiceren met schoolhoofden en leraren, goede ideeën, maar uitvoerend wordt heel lastig en als ik met ze daadwerkelijke praktische rekenopdrachten doe (zoals tangrams of rekenspellen) of hun selfstudy/huiswerk met ze naloop, zijn het net kinderen. Worden heel blij van deze opdrachten, gaan er andere spelletjes mee doen in plaats van de opdracht uitvoeren en steken elkaar de loef af om antwoorden te geven. Potloden worden uit elkaars handen gegrist én overal worden foto’s (vooral selfies) van gemaakt! Uitdaging blijft voor mij om er tempo in te houden, het juiste niveau te pakken, ze alert en bij de les te houden én mijn doelen te halen. Gaat steeds beter: balans tussen meedoen en aansturen.
DEM David schuift ook aan, heb hem weer behoorlijk achter de broek gezeten(helpt wel!) en die gooit binnen 5 minuten de hele planning voor de komende week weer om! Ik heb het zelf ook al 2x omgegooid omdat we om de haverklap door het hoofdkantoor naar Kigali worden geroepen voor een meeting over het een of ander, waardoor iedereen zijn planning weer moet omgooien. Nu heb ik maar 1 district en heb een samenwerking met 2 buurdistricten, Selina werkt in 6 districten! Die wordt helemaal knettergek. Iedereen moet paar uur reizen, ik heb mazzel met mijn 3 uur. En er zijn altijd 1 of 2 overnachtingen bij dus het hele hotel zit dan vol met VSO-mensen. Maar ik moet zeggen dat de meetings wel zinvol zijn tot nu toe én dat het heel leuk is om iedereen dan weer te spreken.

Morgen weer zo’n dag!! Mijn 10 minuten Sinterklaasjournaal waar ik ontzettend van de humor geniet, zo simpel en tegelijk hilarisch! Uurtje lezen en op tijd weer slapen.

Vrijdag
Had me verheugd op weer een dagje met mijn team aan het werk. Dat is ook gebeurd, maar we hebben de hele ochtend allerlei andere dingen moeten doen dan op mijn planning stond. David gooit wéér mijn planning in de war: er moet een lijst gemaakt worden van de scholen die het beste presteren in Engels. En dat moet meteen, want dat moeten ze natuurlijk gelijk hebben. Daarna de administratie van de afgelopen maand zodat alle kosten gedeclareerd worden wat echt weer een hels karwei was. In het kader van “choose your battles” ga ik hier verder niets over zeggen…..

Ik kan dus niet zeggen dat ik dit een zinvolle betekenisvolle dag vond.
Ga me maar richten op de komende dagen, reizen met Louise. Vanavond plan maken, morgen vertrekken, is het idee. Hoop dat het ons lukt!

Noot: “the views expressed in this blog are the author’s own and do not necessarily reflect those of VSO”

Week 6: cultuurweetjes en geld- en huisperikelen

Weekend van 1 2/3 november
Natuurlijk is het gas onverwachts op, ’s avonds om 18.30 uur. Ik heb net de spaghetti gekookt en wil de groentes roerbakken. Maar dat gaat dus niet door. Dus eet ik maar kale spaghetti met een avocado erdoor gesneden met peper en zout. Ga morgen wel nieuw gas regelen. Stuur mijn motodriver de volgende ochtend een berichtje maar die reageert niet. Het is een dag vol regen én een bakje koffie of thee zou héél lekker zijn!
Eind van de middag maak ik met gebaren en toneelspel mijn cleaner (die dus mama Ali heet) duidelijk dat mijn gasfles leeg is. Ze dirigeert me met gasfles naar buiten, zegt dat ik geld mee moet nemen en samen lopen we naar het centrum. Mama Ali die klein en mager is, draagt de lege gasfles. De volle fles terug tillen we samen, maar na een tijdje geeft ze aan dat ze hem op haar hoofd wil. Daar moet ik natuurlijk een foto van.!
De volgende dag ontdek ik in de shop waar ik eieren haal, op de bovenste plank waterkokers. Die had ik hier niet verwacht. En ze blijken ook niet zo duur te zijn, 10.000 Rwfr. Daar kan ik me geen buil aan vallen en dus koop ik een knalroze waterkoker. En daar ben ik superblij mee!!

Het weekend staat in het teken van de komst van Nynke en spelletjesmiddag bij mij thuis.
Ik ben al vroeg op zaterdagmorgen, ochtendje huishouden in afwachting van Nynke. Ze komt met de bus en is er vroeg in de middag. Maak nog even snel een omelet voor ons beiden voordat het andere bezoek voor de deur staat.
Donderdagavond, toen ik bij Louise vandaan kwam (die 2 hele vissen als diner had meegenomen uit een restaurant in Kayonza) bleek het logeerbed te zijn bezorgd. Francissi, mijn nachtquard, die ik al weken niet meer had gezien, bleek het te bewaken. Ze hebben op mij staan wachten, konden mijn huis natuurlijk niet in. Met zijn tweeën worden de onderdelen naar binnen gebracht, ik help met tillen wat ze weer hilarisch vinden. Het zal mij niet verbazen als dit bed speciaal nog even is gemaakt én geverfd want de verflucht is nog goed te ruiken. Neem me voor de komende 2 dagen deze slaapkamer goed te luchten, want het is niet de meest vriendelijke verf. Bed wordt in elkaar geknutseld. Van Louise leen ik later nog beddengoed én een muskietennet. Dus Nynke heeft een prima slaapplek. De boel blijft staan, dus logees altijd welkom!

Louise arriveert en heeft zich goed voorbereid op de spelletjes en heeft de snacks en drinken mee die we hebben gekocht. Even later druppelt ook het andere bezoek binnen. Tharchille met haar man Innocent en baby Bright van 10 maanden. En Catherine waarbij ik na een tijd een bobbel op haar rug zie en 2 kleine voetjes onder haar armen zie zitten. Ze zit al een tijd op de bank en onder een doek blijkt baby Brenna van 6 maanden verstopt. Even later sluit ook haar man Damascene aan. Catherine is volunteer van Louise. Beide stellen zitten in het onderwijs; dat hoor ik hier steeds. De mannen geven les aan het TTC: Teacher Teaching College. Ik vraag of ik daar een keer mag komen kijken en dat willen ze natuurlijk graag. Eigenlijk hebben ze het te druk om hier te zijn, de examens zijn in volle gang en ze hebben nog veel nakijkwerk. Maar……. wij hebben ze uitgenodigd en dan voelen zij het als een verplichting om te komen.
De meiden van het Peace Corps zijn er niet; wat ik heel jammer vind maar Louise gaat ze wel een andere keer bij mij introduceren. Dit zijn jonge Amerikaanse meiden van rond de 25 jaar, die hier 36 maanden zijn en werken op 1 school. Bij de start zijn ze eerst 3 maanden in een gastgezin om de taal en de cultuur goed te leren en daarna verhuizen ze naar de campus in een huisje zoals ook de andere teachers daar wonen. Twee kamers en gedeeld toilet en badkamer buiten in een huisje.
Op visite gaan of iets vieren, verloopt bij Rwandezen volgens een vast protocol, heb ik begrepen. Ja, daar zijn wij natuurlijk niet van! Maar ze schakelen best snel. We spelen in teams pictionary, galgje in het Engels en Kinyarwanda en kamertje verhuren. Vooral de mannen vinden het leuk en worden fanatiek. Beide baby’s zitten op de grond met wat doosjes en stevige toiletrollen die ik heb bewaard en spelen er zowaar wat mee, wat ze hier niet gewend zijn! Louise en ik spelen af en toe even wat mee en de moeders nemen dit later over. Leuk! De pinda’s, biscuitjes en banaantjes en het drinken vallen in de smaak.
Na 2,5 uurtjes valt het wat stil en Damascene geeft aan dat hij naar huis moet voor zijn nakijkwerk. Wij geven aan dat het prima is om nu naar huis te gaan. Leuke opmerking van Innocent dat hij het heel leuk vond én ook heel ontspannend. Even zijn hoofd op wat anders! Kijk, dat horen we graag.
We beloven het over een paar weken nog weer eens te doen.

Met Nynke en Louise probeer ik het plaatselijke restaurant uit. Lokaal én dus is de keuze uit rijst, bonen, vlees, cassave, gekookte bananen, chapati, aardappelen. Simpel, maar goedkoop en verder prima eten. Ik heb ruzie met de stukken vlees (zijn groot en ik krijg ze niet kleiner met het bestek dat ik heb gekregen, lepel en vork). Personeel kan het waarschijnlijk niet aan zien, want na een tijdje komt er een jongen naast me staan en zegt: Let me help you! Hij pikt de stukken vlees van mijn bord, snijdt ze klein en geeft ze weer terug. Murakoze!!

Bij terugkomst ontdek ik weer Francissi bij de poort. Zo zie ik hem nooit (Theo had al een surprise night check bedacht) en nu 2 avonden achter elkaar. En dan wordt ook het mysterie van waarom ik hem nooit zie opgelost. Hij stapt namelijk achter mij de poort binnen, ik begroet hem heel enthousiast want hij moet weten dat ik blij ben dat hij er is en, weer met toneelspel, vraag ik hem waar hij is ’s nachts. Are you here (en ik sta binnen mijn poort) or are you here? (en ik stap mijn poort weer uit). Ja, bingo! Hij stapt ook de poort uit en zegt iets dat klinkt als “patrol”. Hij is dus helemaal niet binnen mijn compound ’s nachts, maar loopt rondjes om de compound heen. En er blijkt naast mijn huis, iets verder het veld in, een vierkant huisje te staan waar hij kan schuilen als het regent.

Ik ben nu 3 keer in het pikkedonker, zo rond half negen ’s avonds mijn woonplaats doorgelopen.
Ik ben het toch maar aangegaan omdat ik anders niet bij Louise kan avondeten en koffie leuten. Loop dan wel langs de hoofdweg terug en niet binnendoor. Er zijn dan niet veel mensen op straat.
De straat van Louise en mijn eigen straat zijn wel pikkedonker en dan gebruik ik de zaklamp van mijn telefoon. Op een avond loopt er iemand voor mij.. Als ik bijna bij hem ben, kiepert hij ineens ondersteboven in de diepe betonnen geul die naast de straat loopt om de regen op te vangen en af te voeren. En deze is behoorlijk diep! Ik schrik me echt een ongeluk! Hij moet minstens iets gebroken hebben. Dus loop ik er naar toe en zeg: Are you ok? Hij klautert er weer uit, mompelt iets van: my phone en loopt weer door. Achteraf denk ik dat hij het “geluk” had alcohol in zijn lijf te hebben, want hij kwam uit het barretje in de straat van Louise. Mét alcohol val je heel wat soepeler!

De sterrenhemel is prachtig hier in Afrika en de maan is hier heel goed te zien en lijkt heel dichtbij.
Ik heb nog nooit gezien dat die sikkel onderin de maan ligt, heb geprobeerd het te fotograferen maar dat mislukt helaas.

Goede gesprekken ’s avonds met Nynke. Nynke heeft haar eigen bedrijf als arbeids-en organisatiepsychologe en zit nu paar maanden in de Raad van Toezicht van VSO Nederland. Ze heeft haar vakantie gebruikt om te reizen in Rwanda, de IVCO-conferentie in Kigali te bezoeken én wat werkbezoeken af te leggen om het werkveld van VSO te leren kennen. En ze heeft heel veel reiservaringen: alleen óf met een groep. Ik hoor o.a. Costa Rica, Finland, Gambia, Ghana, Rusland, Mongolië en ook wat vrijwilligerswerk in Nepal. We blijken veel ervaringen privé en werk gemeen te hebben. En ze gaat voor VSO volgend jaar Mount Eru beklimmen! Om 22.30 uur toch maar naar bed, ook al zijn we nog lang niet uitgekletst. De volgende ochtend buiten ontbijt in het zonnetje, verder met onze gesprekken, nog even kleine lunch en dan richting het busstation zodat ze weer kan terugreizen naar Kigali. In de bus zie ik haar plaatsnemen naast iemand en na nog eens goed te kijken, zie ik dat het Elie is!! Dus ik gebaar dat ze hem even naar buiten moet laten kijken en zeg geluidloos: dat is mijn collega! Elie kijkt verbaasd naar de muzungu die hem naar buiten wil laten kijken, maar doet dat toch en vliegt omhoog uit zijn stoel als hij me ziet. Haha, wat toevallig! Kan ze gewoon verder praten over VSO. Morgen heeft ze nog een onofficiële ontmoeting met Papa Diouf (de grote baas) en dan vliegt ze ’s avonds weer naar Nederland. En dat vind ik maar een raar idee!

Terwijl ik dit zit te schrijven, hoor ik de geluiden van de voetbalwedstrijd die wat verderop op de playground aan de gang is. Voor mij hele vertrouwde geluiden door jarenlang naast het voetbalveld te hebben gewoond: de bal die wordt weggetrapt, het fluitje van de scheidsrechter, gejuich bij een doelpunt, geschreeuw als iets niet goed gaat, applaus. Het geeft mij een gevoel van toch een beetje thuis zijn. Jap, mocht je deze kant opkomen, ben ik heel benieuwd of je een keer een balletje mee kunt trappen.

Maandag
Pfff, wat een dag! Ik moest naar Kayonza om met mijn 2 districtcollega’s (Elie en Diana) en mijn manager een maandrapport te schrijven over de maand oktober. En ik kan je vertellen, dat viel niet mee! Ik had van tevoren mijn gedeelte met mijn SLFs al geprobeerd in te vullen, maar dat was lastig omdat ik nog geen zicht heb op het echte werk. En bij de antwoorden van mijn SLFs had ik zelf veel vragen. Maar goed, heb een poging gedaan en dan nu op naar de meeting. Eerst een uur met de bus waar Elie me van het station afhaalt omdat ik de weg nog niet weet naar het sub office in Kayonza.
Daar wachten op David en toen aan de slag. Om een lang verhaal kort te maken: van de afgelopen maand moet er kwantitatief en kwalitatief van alles worden weggeschreven, met toelichting waarom cijfers/doelen wel/niet gehaald zijn. Het cijferwerk kan ik uit de database halen van een systeem wat ze hier Social Collect noemen en waar mijn SLFs van elk schoolvisit data moeten invoeren: Al dit cijferwerk moet elke week worden bijgehouden door alle SLFs, ik moet daar een gezamenlijke weekregistratie van maken én een maandrapport.
De toelichtingen moeten verhalen uit de praktijk zijn én die heb ik echt nog niet paraat, dus beetje geviegelevogeld zodat er overal toch wat staat. Maak het de komende maanden wel goed.
Met Elie weer teruggereisd met de bus. Elie is echt een hele fijne collega! Internationale collega’s zijn ook vol lof over hem. Hij luistert en luistert en zegt alleen iets als hij echt iets heeft te zeggen. Heeft overzicht, is georganiseerd en heel sensitief. Legt alles rustig uit, geeft tips (check even dit, let even daar op). Heel fijn, Elie! Thank you! You are great! En bij zo’n opmerking komt altijd hetzelfde berichtje terug: You’re welcome, Monique! You too!
Volgende week heeft hij verlof, dan komt zijn gezin tot januari bij hem wonen. Fijn voor hem! Even een weekje samen en dan weer aan het werk, maar zijn ze er als hij weer thuis komt. Uit zijn verhaal begrijp ik zijn huis net zo groot is als het mijne, daar ben ik ook blij om! Hij heeft alleen nog steeds geen water……..
Vervolgens nog 2 uur achter de mail en Whatsapp gezeten om weer van alles geregeld te krijgen voor mijn werk, mijn huis, mijn bank én mijn telefoon. Van kastje naar de muur, duurt me nu echt te lang en dus heb ik er nu maar een beetje druk op gezet: als het niet op korte termijn geregeld gaat worden, dan vrees ik dat ik niet zo lang meer kan blijven. Dat maakt indruk! Het zijn echt allemaal lieverds, maar soms moet je de druk wat opvoeren om zaken geregeld te krijgen…..

Doordat ik de druk wat heb opgevoerd, krijg ik mijn FOO aan de lijn die er enorm van baalt dat het nog steeds niet is geregeld (I feel your pain, zegt hij). Hij is ook weer afhankelijk van anderen. Hij heeft verlof, maar dat betekent hier dat je gewoon wel bereikbaar bent en je mail checkt en tussendoor toch van alles regelt. Een en ander is ook het gevolg van niet vooruit denken en organiseren (executieve functies!) maar adhoc alles op lossen en er dan verder niet meer over nadenken (voor een volgende keer bijvoorbeeld). Ik probeer ook echt rekening te houden met zijn weekend en vrije dagen (die ik nu toevallig weet, maar meestal weet je dat niet). Maar in dit geval heb ik toch maar even voor mezelf gekozen.
Met de belofte dat hij woensdag op kantoor van alles gaat regelen (ik moet hem woensdagochtend nog wel even bellen als reminder) ga ik mijn avond in.

Dinsdag
In het teken van thuis werken. Wat betekent dat ik eerst naar het centrum moet om toch Airtime te kopen, omdat ik alle materialen die binnenstromen, niet kan downloaden. Inmiddels geld geleend van Louise. Dus op naar Airtel, andere provider die ik wil uitproberen, schijnt sneller en goedkoper te zijn. En die wil ik graag voor privé gaan gebruiken. Bosco, de Airtelverkoper, doet ongelofelijk zijn best, maar het lukt niet om mijn simcard te registeren. Hij krijgt steeds een error, en na anderhalf uur, bedenkt hij dat hij online ondersteuning gaat vragen van het hoofdkantoor. Hij belooft me te bellen als hij weet wat er aan de hand is en dan kom ik terug, vandaag of morgen. Prima , Bosco. Koop wat samosa ‘s (deegflappen met ei en vlees erin) omdat het marktdag is en die dingen dan vers gemaakt zijn (hebben Louise en ik bedacht). Heerlijk om weer even wat anders te eten.
En loop ik toch maar naar de overkant, naar MTN, om dan toch maar zelf weer airtime daar te kopen, want ik moet echt aan het werk met mijn trainingen en andere zaken.
Sinds gisteren weet ik dat we een dag training moeten verzorgen op het TTC (Teacher Trainers College) om de toolkits van rekenen, Engels en inclusief onderwijs te introduceren. Dan een dag over de rekenmaterialen voor headteachers en teachers rekenen. Ik moet mijn capacity-building dagen voorbereiden met onderwerpen als SEN, Positive Behaviour Management, English proviciency, Communicative Language Teaching en begeleiding bij hun selfstudy. En er is ook nog iets met een soort toetsdag voor teachers waar ik bij moet zijn, ik weet alleen nog niet wat mijn rol is. En nog eendag met DCCs? moet iemand me ook nog uitleggen.
Dus genoeg voor te bereiden!
Rond 16.00 uur belt Bosco. Hij weet wat het euvel is (kwestie van een andere datum invullen). Dus loop ik weer naar het centrum en samen zitten we gezellig op een bankje om het proces van SIMcard en bundel kopen te doorlopen. Dit duurt ook weer een hele tijd, dus kletsen we wat over Holland (voetbalteam altijd een succes!, ik probeer het vrouwenteam te promoten, wat ze hier maar raar vinden) en…….. ja! het lukt. We vieren het met een boks!! Bosco is vanaf nu natuurlijk mijn vriend. Verzamel er aardig wat zo.
En een mail van mijn FOO Theo, dat hij morgen naar Gatsibo komt met alles wat er op mijn lijst staat. Joepie!!

Nog wat weetjes/feitjes over de cultuur:
Fluitende vrouwen
Vrouwen mogen hier niet fluiten. Ik kom daar achter doordat Selina tijdens het autorijden een liedje begint te fluiten en dan ‘oh sorry’ zegt tegen Elie en Diana. Elie legt uit: jongens uit de binnenlanden die voor het vee zorgen (wat hier los loopt) fluiten naar het vee om ze een andere kant op te jagen. Vrouwen staan hoger aangeschreven dus horen zij niet te fluiten.
Gespreksvoering
Gesprekken moeten doorspekt zijn van complimenten. Je begint met uitgebreid begroeten en geeft complimenten, dan komt je eigenlijk issue aan het bod (slecht nieuws of dingen die niet goed zijn gegaan, vinden ze heel vervelend om te horen) en je moet het gesprek ook weer positief eindigen, met iets wat wel goed is gegaan. Als jij dat laatste vergeet, dan gaan ze er wel om vragen. Ook al heb je er al een keer een compliment over gegeven. Mijn FOO Theo is hier heel goed in!
Huwelijken
Huwelijken zijn hier over het algemeen, niet uit liefde, maar óf gearrangeerd óf gewoon logisch gevolg van vrienden zijn, allebei single en de leeftijd hebben om te trouwen en kinderen te krijgen.
Er zijn heel veel kinderen in Rwanda! Scholen barsten hier uit hun voegen, kinderen krijgen óf ’s ochtends óf ’s middags les. Eén en ander het gevolg van het niet (mogen/willen) gebruiken van een vorm van anti-conceptie met meestal een religieuze achtergrond. Toch hoor ik nu ook verhalen van stellen die bewust na 2 of 3 kinderen ervoor kiezen dat er geen kinderen meer bij komen en dat heeft dan meestal weer een financiële achtergrond. Elie en zijn vrouw willen maar 2 kinderen, want ze willen dat die goed onderwijs krijgen en dus moeten ze naar een private school. Dat kost veel geld!
Maar het hebben van kinderen wordt hier heel belangrijk geacht want kinderen zorgen voor je als jij later oud bent.
Mannen en selfcare
En tot slot: mannelijke volunteers zijn hier over het algemeen vaak ziek wat voornamelijk het gevolg is van niet goed voor zichzelf zorgen. Het meenemen van water en voedsel is hier een taak voor vrouwen. Een aantal volunteers neemt dus niets mee en doen het de hele dag zonder water en voedsel, wat tijdens het veldwerk echt héél onverstandig is. Je gaat rond 6-7 uur weg van huis en bent tussen 5-6 uur ’s middags weer terug. En je mag hier niet in het openbaar eten of drinken. Op school kan het wel, maar dan moet ik dat even “stiekem” doen in het hok van de headteacher, gordijnen en deur dicht. Achtergrond: hier deel je je eten met anderen én omdat er zoveel armoede en honger is kun je niet in het zicht van deze mensen eten. Dat zou inderdaad heel onrespectvol zijn. Ik heb van Selina goede tips gekregen om onderweg toch te kunnen eten. Water meenemen, aantal gekookte eieren (proteïne is belangrijk!), banaantje en chapati of biscuits.
Op een GS school is er lunch voor de kinderen en meestal wordt je daarvoor uitgenodigd. Selina gaat nog wel eens tijdens lunchtijd met motodrivers en haar SLF naar een lokaal restaurant voor brochetes. Ook de motodrivers hebben namelijk geen eten mee, terwijl ze de hele dag met je op pad zijn. Ik neem me voor om straks bij het echte veldwerk ook voor Auguste eieren en chapati mee te nemen.

Woensdag
Elke dag een nieuwe beleving! Selina, collega international volunteer, komt op bezoek om me op weg te helpen met wat zaken en blijft lekker de hele dag kletsen. Selina is half Iers, half Keniaans en doet ook al heel wat jaren dit soort banen in Azië en Afrika en werkt tussentijds op internationale scholen om haar spaargeld weer wat aan te vullen.
Ze blijft nog tot april en is op het moment aan het solliciteren op internationale scholen in Hanoi en Yokohama. Vrijdag 2^e gesprek met Hanoi!
Ze nodigt me uit om weekendje bij haar te komen én een weekend mee te gaan kamperen op een prachtige plek. Graag! Dat betekent 2 weekenden in november onder de pannen zijn. Nu al zin in!
Selina heeft een auto, waar zij en Sjanne samen gebruik van maken. Zij gaan allebei naar huis in december voor een paar weken en ze biedt mij de auto aan in die periode! Wauw, daar moet ik wel even over nadenken! Want de vraag is of ik dat wel aandurf? De hoofdwegen in Rwanda zijn prima, maar of ik in Kigali durf te rijden, weet ik niet én ik moet dan ook een reisplan maken voor december.

Ik check tussendoor nog even bij Jonathan hoe het gaat en of hij nu al eens een dokter heeft gesproken. Dat heeft hij niet én hij vliegt zondag naar huis. Zijn schoondochter ligt ernstig ziek in het ziekenhuis, de verkoop van zijn huis is afgeketst en dus moet hij papieren komen tekenen, zijn vrouw heeft het heel zwaar met de zorg voor de kleinkinderen en haar werk. Hij is daar nodig.
Hij blijft in ieder geval tot en met Kerst en indien nodig nog langer totdat het thuis weer rustig is.
Selina en ik concluderen dat hij waarschijnlijk niet meer terug zal keren.

Telefoon van Theo om 16.00 uur. Hij is nog steeds op kantoor in Kigali om mijn lijstje af te werken, hij komt morgen. Louise is inmiddels daar ook en die bevestigt dat hij de hele dag bezig is om mijn lijstje voor elkaar te krijgen. Goed bezig, Theo!

En dan, is het om 16.30 uur ineens heksenketel. Ik stuur mijn agenda naar mijn team voor de capacity-building van donderdag en vrijdag en krijg terug dat we op vrijdag op het TTC moeten zijn voor hun orientatiedag. Eh, ik weet van niks, maandag kreeg ik de 18^e te horen, niet de 8^e.
Hup, achter mijn DEM aan; die neemt de telefoon niet op, dus stuur ik hem een bericht.
Hij belt even later terug en ja hoor, het klopt. TTC heeft vandaag om deze datum gevraagd. Hij is druk met regelen, heeft met mijn team al wat dingen gecheckt en afgesproken. Volgende keer graag ook mij gelijk inlichten! Ik kan nu niets meer voorbereiden dus vertrouw ik op de kracht van mijn team, die dit al vaker hebben gedaan. En ik verheug me erop om ze in actie te zien!
Daarna komt er een afmelding van 1 van mijn teamleden dat hij er morgen niet bij kan zijn omdat hij morgen een sollicitatie heeft. Sollicitatie? Hoezo?
Dus neem ik contact met hem op en vraag om uitleg. Het blijkt dat zijn 2-jarig contract in december eindigt en er nog geen duidelijkheid is of dit verlengd kan worden én dus is hij aan het uitkijken naar ander werk. Maar….. ik wil hem niet kwijt! We zijn nog niet eens echt begonnen. En hoezo weet hij nog niet of er verlenging is, het is al bijna december. En dit verhaal blijkt voor 3 van mijn teamleden te gelden. Help, ik wil niet meer dan de helft van mijn team kwijt zijn over een paar weken!
Dus klim ik nóg een keer in de telefoon en de Whatsapp om uitleg te vragen aan mijn DEM. Die fietst er eerst wat omheen, moet dat checken bij HR, ik bied aan om HR te mailen om mijn zorgen te uiten en snel duidelijkheid te krijgen. Merk wel dat hij dat niet wil, vervolgens zegt hij dat contracten gewoon worden verlengd. Ik vraag of hij dat héél héél zeker weet en of hij dan z.s.m. mijn teamleden hiervan op de hoogte wil stellen voordat we ze kwijtraken aan andere banen. (nieuw werk vinden is helemaal niet makkelijk hier, dat weet ik, maar dat is geen reden om ze maar in het ongewisse te laten). Omdat ik zo aandring, belooft hij dat hij morgen met elk van hen een gesprek zal voeren. Prima, en ik wil op de hoogte gehouden worden! Wordt vervolgd! Is inmiddels goed gekomen, iedereen mag blijven, gewoon gebrek aan communicatie.

En om 21.00 uur meldt een ander teamlid dat hij morgen na de voorbereidingen naar het ziekenhuis in Kigali wil omdat hij denkt dat hij malaria heeft. Hij was inderdaad vorige week al niet lekker en sinds maandag heeft hij veel hoofdpijn, voelt zich zwak en neiging tot overgeven. Het ligt op mijn tong om te zeggen dat hij dan morgen maar niet bij de voorbereidingen moet zijn, maar ik weet niet zo goed hoe dat gaat vallen. Als hij er morgen echt beroerd bij zit, stuur ik hem weg. Betekent wel dat er dan nog maar 3 van de 5 overblijven om de voorbereidingen voor vrijdag te doen…….

Donderdag
Bigabo is er toch, ik zie wel dat hij zich niet lekker voelt en hij geeft een hele koude hand. Hij moet 1 uur op de moto zitten om hier te komen én heeft alleen een t-shirtje aan. De rest is hij vergeten……..
Hij doet in ieder geval wel mee met de voorbereidingen. Het team heeft dit al vaker gedaan en ik kan gewoon achterover leunen. Ricesacks van de vorige keer zijn weer meegenomen; er wordt gechecked of er iets mist, nieuwe worden geschreven, time-table wordt aangepast en de taken worden verdeeld. Iedereen neemt 1 of 2 onderdelen voor zijn/haar rekening en ze bereiden zich voor door deze nog weer even door te lezen. Alles sessies zijn uitgeschreven zodat heel Rwanda dezelfde oriëntatie krijgt, ongeacht wie de sessie geeft. Ik krijg de taak van time-keeper en administratie (presentie- en transportlijst). Moet lukken……… denk ik………..

Na de lunch maak ik nog wat afspraken over selfstudy voor de komende week. We besluiten allemaal hetzelfde hoofdstuk te bestuderen van rekenen: geometry. Daar kan ik zelf ook wel wat opfrissing over gebruiken.

Bibabo gaat richting het ziekenhuis in Kigali en wij gaan naar huis. Ik ben nog steeds in afwachting van Theo, maar verwacht hem zelf eigenlijk pas morgen.

Vrijdag
Oriëntatie op het Teacher Trainings College. Ik sta voor 8 uur al voor hun deur, de rest is nog ., onderweg. Uiteindelijk gaan we om 10.00 uur pas van start. Lange dag, met veel sessies die door mijn team vakkundig worden ingekort vanwege de tijd. Leuk om mijn team aan het werk te zien, ik zie een heleboel goede skills. Maar ook werkpunten. Het mag allemaal nog wel wat actiever. Ik zie veel leraren ook gapen en ik kak zelf ook behoorlijk in. Volgende keer wil ik in ieder geval zelf ook een sessie doen én energizers/spelletjes tussen de sessies door.
De toolkits met audio en video én de rekenmaterialen worden wel goed ontvangen, nu maar hopen dat ze dit ook gaan overdragen aan hun studenten, want dat zijn de leraren van de toekomst.
Geen Theo, maar David brengt mijn airtime en bankcard. Heel fijn! Morgen kijken of ik de bankcard aan de praat krijg.

Bij thuiskomst gebeurt weer van alles. De poortdeur wil niet meer open, slot is kapot. Dus via een achteringang én met mijn sleutel van de grote poort kan mama Ali ons toch binnenlaten. Ben ik even blij dat ik die sleutel toevallig net afgelopen woensdag aan mijn sleutelbos heb gehangen!! Goede timing. Klusjesman is al onderweg om een nieuw slot in de poort te knutselen.
Dan blijkt mijn elektriciteit het niet te doen, dat was vanmorgen ook al zo. Ik dacht dat het een algemene powercut was, maar niet dus. Augustin mijn motordriver gaat met geld naar het centrum om elektriciteit te kopen. Dat kan met Mobile Money, maar lukt niet op mijn Rwandannummer dus gebruikt hij zijn eigen telefoonnummer. Kwestie van het nummer wat je dan krijgt, intypen in de electriciteitsmeter. Hij probeert het een paar keer maar mijn elektriciteit blijft weg. Elektricien wordt gebeld, klusjeman is er inmiddels ook en samen kijken ze wat het euvel kan zijn. De bedrading buiten wordt gemeten, buiten de poort wordt iets gechecked. Allemaal zonder resultaat. Na heel veel heen en weer bellen, blijkt de meter die al anderhalve week aan het piepen is, mijn meter te zijn! Het is niet waar……, ik heb daar uitgebreid naar gevraagd, er werd van alles uitgezocht, gebeld met de landlady, nee, dat was niet mijn meter, de bovenste meter is van mij. Ok, dus loop ik me al anderhalve week af te vragen waarom mijn buurjongens hun meter niet aanvullen. Heb tig dagen in gepiep gezeten…….
En vervolgens komt ook de wateropnemer mijn watermeter bekijken en moet ik die rekening binnen 15 dagen betalen. De buurjongens hebben de vorige keren betaald, dus nu is het mijn beurt. Mama Ali met de rekening en mijn geld naar het dorp om dat te regelen.
Of je nu de klusjesman bent, de elektriciën óf de wateropnemer: met zijn allen zorgen ze er nogvoor dat er nog een nieuw slot komt in de poortdeur. Dat scheelt Fransissi extra vroeg beginnen om mijn openstaande autopoort te bewaken totdat de buurjongens binnen zijn.
Ik ben voor de komende weken weer zonder zorgen…….

Noot: “the views expressed in this blog are the author’s own and do not necessarily reflect those of VSO”

Week 5: vergadercultuur, lichtknopjes en echte armoede

Zaterdag:
Ik reis terug met Elie (je zegt Ellie) mijn collega uit district boven mij. Hij is Rwandees, 42, getrouwd met 2 kids van bijna 4 en 9 (Anders en Davina). Zijn gezin woont dus in een ander district. Gelukkig is zijn vrouw ook teacher en kunnen ze tijdens de komende vakantie van 2 maanden naar zijn district komen. Ons werk loopt namelijk wel door.
Halverwege de busreis bedenkt Elie dat hij water nodig heeft. Dus bij de volgende stop verlaat hij de bus, na de driver ingelicht te hebben. Hij blijft wel heel lang weg, ik zie hem op zijn dooie akkertje shops in en uit lopen én de driver is hem, denk ik, vergeten want die begint langzaam weg te rijden. Ehm, wat doe ik nu? Kijk nog maar eens uit het raam en dan zie ik dat hij ook ziet dat de bus al rijdt. Met een grote glimlach versnelt hij ietsjes zijn pas, waar ik zou gaan rennen! Dat gaat hij zo niet redden en mensen achter mij beginnen nu ook “driver” te zeggen. Ik hoor mezelf ho, ho, ho, roepen. Haha, dat vinden ze achter mij natuurlijk weer hilarisch. Als Elie al weer naast me zit, roepen zij nog ho, ho, ho. Op zich was het geen ramp geweest voor mij. Ik had bij mijn stop gewoon zijn tas meegenomen en op de volgende bus gewacht waar hij dan waarschijnlijk in zou zitten. Voor hem was het zuurder geweest, want dat had betekend dat hij dubbele kosten had.
Ik heb, bij het uitstappen van de bus, eieren ontdekt in een shop en ga dus met eieren, melk en brood naar huis. Yes! Mijn huis staat er nog en het ziet er allemaal prima uit. Mijn tomaten zijn nog redelijk, ik hoef er maar 1 weg te gooien. Dat is wel een dingetje, precies uitkienen hoeveel voedsel je in huis haalt totdat je vertrekt én dat je ook nog wat in huis hebt als je terug komt.
Ik heb goed en stevig geluncht, dus red ik het avondeten met 2 boterhammen met pindakaas en een banaantje. En ……. Ik kan zelfs een film kijken die ik in het hotel heb gedownload op mijn telefoon. Lekker!

Zondag:
Louise komt voor brunch. Ik heb eieren, tomaat en ui en zij brengt als verrassing kaas mee. Dus kan ik voor de brunch een omelet maken die prima smaakt. We kletsen lekker bij, haar hoofd begint zo langzamerhand op vertrekken te staan. Ze wil ergens in december vertrekken en er moet nog veel geregeld worden. Ze heeft via Unicef gereageerd op een sollicitatie voor Syrië als speltherapeut, ik vind het nogal heftig! En er loopt nog iets in Ethiopië. Maar tussendoor wil ze naar Mexico, naar haar zus, die een tijd geleden haar man verloren is. Het is haar niet gelukt om met compassionate leave te gaan omdat haar homeland de UK en niet Mexico, wat heel vervelend voor beiden was! Ze had natuurlijk wel kunnen gaan, maar dan had ze haar vliegreis zelf moeten betalen en dat geld had ze niet.

We bedenken dat het leuk zou zijn als we voor haar vertrek nog een paar dagen samen kunnen reizen in de buurt: Het nationaal park Akagera ligt bijna in onze achtertuin (26 km verderop) en in het noorden kun je naar de vulkanen, begrijp ik. Is ook niet te ver weg. Ik moet dus proberen de maand november zo in te plannen, dat ik 2 dagen achter elkaar capacity building kan doen met mijn team en dan een paar dagen kan reizen.

We hopen komende zaterdag een spelletjesmiddag te kunnen organiseren voor een paar van haar en mijn nationale volunteers. En wat vrouwen van het Peace Corps (Amerikaanse vrijwilligers) die hier ook in scholen werken. Ik ben ze nog niet tegengekomen maar Louise heeft die contacten en ik neem ze graag straks van haar over. Met wat snacks en spelletjes als pictionary en galgje. Wat hier dus niet met onze gebruikelijke tekening kan, iemand “ophangen” ligt gevoelig. Louise vertelt dat ze, om kinderen te leren wat hun lichaamsdelen zijn, een puzzel van karton heeft gemaakt. Je moet dan alleen niet beginnen met de hele puzzel en er dan de onderdelen van afhalen. Dat wordt niet gewaardeerd en de oorzaak ligt natuurlijk in de genocide. Dus begint ze andersom en maak je het lijf door onderdelen bij elkaar te leggen en dan kan het wel! Huup, huup, barbatruc!

Ze is bezig met afscheidskado’s voor haar scholen: een zelfregistratiesysteem voor de kinderen met groene en rode stokjes die in een rijstzak geprikt kunnen worden. Er moet namelijk elke dag worden geregistreerd hoeveel jongens en meisjes er in de klas zitten. Louise wil dat kinderen ’s morgens zelf komen, een groene (meisje) of een rode (jongens) stok pakken en die in de rijstzak prikken. De leerkracht hoeft dan alleen nog maar te tellen. Ze maakt ze van satéstokken (brochettes) en het is een heidens karwei. Allereerst wilde ze heel veel brochettes verzamelen: dus heeft ze in een winkel gevraagd of iemand voor haar 20 zakjes met brochettes wilde inkopen. Gevolg: deze persoon belde een restaurant en vroeg of ze 20 brochettes wilden maken (de stokjes met vlees eraan). Taalprobleem, haha! Nu heeft ze zere handen van de scherpe punt eraf knippen (geen goede schaar of zaagje). Als ik de tijd kan vinden deze week, ga ik haar even helpen.

Maandag:
Ik typ het bovenstaande dus, terwijl ik al 2 uur wacht op de start van een meeting met de District Director Education, 14 Sector Education Inspectors, headteachers, mijn SLF’s, mijn DEM, mijn FOO.
Ik was hier om 09.00 uur, kreeg om 09.08 uur een berichtje van David dat ze onderweg waren en dat ze nog steeds in gesprek waren met de DDE om haar naar de meeting te krijgen en zoveel mogelijk SEOs en headteachers. Als hij 2 uur later binnen komt lopen, is hij niet blij. Er zijn te weinig mensen, terwijl de DDE zelf de meeting heeft verschoven. Ik heb haar niet nog niet gezien…….

Goede gewoonte: er is eerst nog een heleboel eten en African tea. David schuift even naast mij en maakt excuses. DDE is pas vanmorgen om 08.00 uur mensen gaan informeren dat de meeting vandaag was. David vertelt dat dit ook de cultuur is, maar hij baalt dat het in mijn 1^e grote meeting zo verloopt. Ik ben al meerdere keren gewaarschuwd, David! Ik accepteer het gewoon, ik kan dat toch niet veranderen. Iedereen moet tussen de 1-2 uur op de motor zitten om hier te komen. Tot overmaat van ramp begon het ook nog eens te regenen wat betekent dat ze eerst weer wachten tot het droog wordt, voordat ze vertrekken. Het is nu 11.25, zie nog steeds geen DDE en er zijn nog steeds lege stoelen. Heb nu al wel een paar headteachers zien binnenkomen van mijn schoolvisits.

Heb wel wat kunnen werken, maar nu snap ik de tip van Maaike pas echt: ”neem een goed boek mee naar meetings”.
We doen de teabreak voor de mensen die tussendoor aankomen maar tijdens de vergadering. Je African Tea (gemberthee met melk) schijn je te moeten slurpen én tijdens het eten moet je smakken en/of boeren. Daar kijkt niemand van op (gelukkig doen ze het niet allemaal). Net als het feit dat je hier geen zakdoek gebruikt om je neus te snuiten, je snuift het gewoon weer naar binnen.
Omwille van de tijd denkt David dat het handig is om een groot deel in het Kinyarwanda te doen. Ik heb Jean de Dieu aan de ene kant van mij en Theo aan mijn andere kant om te vertalen. Jean de Dieu doet zijn best maar zijn Engels is niet zo goed te verstaan. Het is ook helemaal geen goed idee, David! In het Kinyarwanda praten ze veel langer om iets duidelijk te maken dan in het Engels. Want daar hebben ze dan niet zoveel woorden voor. Dus wat hij in 1 uur wilde doen, duurt nu 3,5 uur. Wel weer grappig, bij een compliment of een applaus, zeggen ze: “Flowers to you” en wapperen ze met hun handen in de lucht. Ook al duurde het allemaal lang, ik heb me wel vermaakt! David had 1 onderwijsinspecteur als “timekeeper” aangewezen en die deed dat vol overgave. Niet dat het wat uitmaakte, er werd verder niets mee gedaan, maar ik moest er steeds vreselijk om lachen. Verder waren er 2 “minute-takers”. Ik hoop dat jullie mijn verwarring snappen. In mijn beleving is een timekeeper een minute-taker. Maar nee, dat zijn dan dus de notulisten. Er wordt veel gelachen en er worden veel grapjes gemaakt. Resultaat van deze vergadering: over 3 weken willen de headteachers een training van mij en mijn SLF’s over de ECM’s. Dat zijn de rekenmaterialen die BLF op elke school heeft aangeleverd en die bij de meeste scholen ongebruikt in hun box blijven zitten. Onder het mom van: er zijn er te weinig zijn voor 3 klassen. Dat is ook zo, het is de bedoeling dat je van kosteloos materiaal meerdere exemplaren maakt voor de kinderen, daar hebben wij dan weer een resource book voor. Maar eigenlijk weten ze niet wat ze ermee kunnen. Er is wel een oriëntatie geweest voor teachers, maar dat is allemaal weggezakt en ze vinden het nog steeds heel eng en moeilijk, een uitzondering daargelaten. Ik heb zelf zo’n box ook nog niet gezien! Alleen wat foto’s. Dus ga ik twee dagen capacity building doen met mijn SLF’s op een school om hun box te kunnen gebruiken. Aan de selfstudy; ik moet nog 2 dikke pillen hierover doorlezen op mijn computer. En hopelijk ploppen de ideeën dan vanzelf omhoog…….. En ha fijn! Ik krijg support van Selina die er lucht van krijgt dat ik met headteachers ga werken en zij wil graag aansluiten. Selina was eerst DTA en is nu SLA (sector leadership advisor). Zij werkt dus met headteachers en in haar DTA tijd heeft ze de trainingen aan de teachers ook gedaan. Top! Alle hulp is welkom!
En als afsluiting van de vergadering, de groepsfoto! Haha, ik heb een serie van 19 foto’s, gemaakt door Theo, waar je goed kunt zien hoe je zo’n groepsfoto in Rwanda organiseert. Ik sta op mijn plek, voor de rest loopt de helft door elkaar om aanwijzingen te geven en de andere helft staat nog op hun gemakje te kletsen en let niet op.
Na de lunch plan ik met mijn SLF’s de maand november in én dan met 6 moto’s naar mijn huis. Daar liggen dossiermappen die naar alle scholen moeten. Iedereen telt het juiste aantal af en neemt ze, op de één of andere manier, mee naar hun eigen sector. Gelukkig heb ik tape in huis om er pakketjes van te knutselen en kan ik wat tasjes uitlenen. Geklemd tussen driver en passagier gaan de mappen mee op reis; 1 – 1,5 uur op de moto.

Dinsdag: regelochtendje thuis. Allerlei verslagen maken van meetings, planning van november doorsturen, dringende mails naar kantoor omdat mijn bankrekening, visum en internettegoed nog steeds niet geregeld zijn (wat dus al lang klaar blijkt te liggen op kantoor!). Als mijn FOO Theo of DEM David dat nu even ophalen deze week en meenemen naar Gatsibo, ben ik heel blij!!!
In de Whatsapp groep van de DTA’s vraag ik om wat ideeën voor mijn capacity-building en daar komt genoeg reactie op, heel fijn!

Na een onweersbuitje te hebben afgewacht en de zon weer lekker schijnt, loop ik naar de markt voor de nodige boodschappen. Het is dan 14.00 uur en mijn favoriete tijd om het dorp in te lopen. Kids zijn op school of thuis in huis, mensen zijn op hun werk en het is dus wat rustiger dan rond 16.00-17.00 uur. Ik heb inmiddels een binnendoor route, wat me heel wat groeten scheelt onderweg. De mensen die ik nu tegenkom wonen ook in deze straat die uitloopt op mijn huis én die ga ik wat meer herkennen. Het loopt ook langs een school die bij een kerk hoort. Kerkscholen horen in principe niet bij mijn scholen omdat het geen regeringsscholen zijn. Ik heb al gemerkt dat er veel meer discipline is. De eerste keer dat ik langsliep, kwamen kinderen heel enthousiast en schreeuwend aangehold, maar werden ook meteen tot rust gemaand door een leraar die ook buiten liep. Dus nu zwaaien we én als er toch eentje te enthousiast wordt, maan ik ze ook maar tot rust met gebaren. Zwaaien mag, schreeuwen niet.
Ik besluit te kijken of Anna zin heeft om mee te gaan naar de markt. En dat was een goed besluit! Ze gooit haar shop op slot en wandelt op haar dooie akkertje mee naar de markt. Natuurlijk komt ze onderweg vriendinnen tegen en moeten we af en toe even stoppen. Voordeel van met haar boodschappen doen, ze weet bij wie ze het beste iets kan vinden én de prijzen zijn beter. Ik koop weer wat groentes, avocado’s, uien, bananen en knoflook (wat zij heel erg vindt stinken en inderdaad, de hele weg terug heb ik knoflooklucht om me heen). Louise heeft me getipt voor droge worst en die weet ze ook te vinden in één van de winkeltjes. Anna vindt de worst vreselijk en veel te duur (600 Rwfr = 60 cent). Dat is ook duur vergeleken met andere prijzen, maar…… omdat ik hier geen vlees/kip durf te kopen, geven een paar blokjes van die droge worst je eten net wat extra.

Thuis al even geproefd én hij is behoorlijk pittig! Salami x 3, denk ik. 3 plakjes in je eten is genoeg!
Heb bedacht dat ik vanavond hutspot eet! Met blokjes worst erdoor. Past niet bij het weer hier, maar ik lees gewoon de weerberichten van Nederland en dan kan het volgens mij wel.
Ik ga haar vaker meevragen; ze leert me hoe de prijzen in elkaar zitten (1 banaan = 50 cent), kleine avocado’s ook en kleine groene paprika’s idem. Ze wijst me groentes aan die ik niet ken, zoals dodo wat een soort spinazie lijkt te zijn. Ik heb dan weer de neiging om van alles te kopen, maar dat is gezien de houdbaarheid weer niet verstandig. Ze vertelt ook waarom iets goed is voor je gezondheid. Dat lijkt hier toch een issue, bijvoorbeeld honing, gember en knoflook, zelfs David heeft er verhalen over waarom je dat moet eten voor je gezondheid.

Anna woont om de hoek bij mij, elkaar bezoeken is nog niet gelukt, maar dat komt. Ze heeft 6 kinderen, waarvan de oudste 16 en de jongste 1,5. Eerst 4 meiden en dan nog 2 jongens. Zoals ze hier in Rwanda gewend zijn, is er bij haar in huis overdag een meisje/vrouw om voor de kinderen te zorgen én een jongen/man om te koken. Elie vertelde me ook al dat zijn kinderen overdag thuis zijn met de housekeeper en hetzelfde geldt voor Tharcille. Zo kunnen beide ouders werken en de armsten hebben zo ook werk en een (wel heel klein) inkomen. Van Elie begrijp ik dat de overheid dit eigenlijk wil veranderen, omdat housekeepers, cooks en guards mensen zijn zonder opleiding. Vinden ze het uitbuiting? Ik vraag me dan alleen af hoe die mensen dan hun kost moeten verdienen?

De hutspot smaakt heerlijk! Ik heb vanavond mijn hoofd maar weer eens in een emmer gestopt, daarna wat wasjes gedaan, de afwas gedaan én daarna nog, deels uit verveling/bezigheidstherapie, alle lichtknoppen in huis eens schoongemaakt. Die zagen er heel vies uit, wat in feite gewoon de gele kalkverf van de muur is die over de knoppen en stopcontacten heen is geverfd en daar dan weer de stof op van buiten. Bij elke geringe aanraking floept het licht uit, vertrouw de bedrading achter de knopjes niet helemaal, maar met wat precisie lukt het toch. Geen schok, ik leef nog én ik heb schone lichtknopjes! Hoe blij kun je zijn!

Morgen weer een dagje het werkveld in: uur op de moto naar een school van Esther, waar een PLC zal plaatsvinden. Een Professional Learning Community, van 5 headteachers en een onderwijsinspecteur, 2 van mijn SLF’s en ik. Heb helaas geen agenda kunnen onderscheppen, dus ik ga het maar weer gewoon ervaren. Begrijp van mijn collega’s dat het in het Kinyarwanda zal zijn.
Ze willen nog weleens overschakelen op het Engels als de DTA erbij is maar de praktijk leert ook dat niet alle headteachers dan zeggen wat ze eigenlijk willen zeggen (omdat Engels dan weer te lastig is). Dus zal Esther moeten vertalen, ik goed luisteren en vragen naar hun ervaringen met ons BLF project. En dat moet dan, volgens mij, weer teruggekoppeld worden naar Selina (SLA) die dan haar NLLs weer kan aansturen, die de LLLs (headteachers) weer moeten ondersteunen. Ja, ja, BLF is een heel systeem van mensen en afkortingen. We hebben ook nog SNECOs rondlopen en komend jaar komen er ook nog SLFs bij voor Engels en voor Mathematics. Snappen jullie het nog?
Ergens denk ik dat het dit keer herhaling zal zijn van gisteren, daar waren deze headteachers volgens mij, ook. Ga het zien! Vroeg naar bed!

Woensdag
Dagje werkveld: die begint weer veel te laat. Ik moet weer Auguste bellen om 08.10 uur. Yes, I am coming. Even later belt hij mij: ik ben bij bank, ik moet geld hebben om benzine te kopen. Ben zelf nog niet bij de bank geweest maar hoor altijd dat daar hele lange rijen staan. Blijkbaar heeft hij gisteren niet bedacht dat hij voor vandaag benzine in zijn tank moet? Om 09.00 uur is hij er dan eindelijk. Ik benadruk maar even dat hij gewoon veilig moet rijden. We zijn te laat, maar ik moet wel heel aankomen. Onderweg worden we 2x aangehouden door de politie, die zijn aan het controleren op de hoofdweg. Auguste moet bij de 1^e zijn motordriversvergunning laten zien en bij de 2^e check zijn identiteitsbewijs. Daar wordt een scan van gemaakt. Beide agenten zijn in vol ornaat, gewapend met een joekel van een geweer. Jonge mensen en zeer serieus. Ik groet ze netjes in het Kinyarwanda wat ze even doet glimlachen. Maar verder ben ik niet interessant, het is Auguste waar hun focus ligt.
Aangekomen bij de school, blijkt dat er verder nog niemand is. Iedereen weer druk. Esther belt er wel achteraan, wij zijn er, waar zijn jullie? Ze willen ons heel graag bij deze vergaderingen maar vergeten dat de SLF’s ook hun eigen programma hebben. De vergadering verloopt goed. HT die ik al eerder heb gesproken zit de vergadering voor en doet een jaarverslag van de PLC’s en de actiepunten. En dat doet hij in het Engels, heel fijn. Grote punt van zorg is de absentie van leerlingen. Ze hebben daar wat acties op verzonnen: elke ochtend start met een test, dat moet dan de motivatie van de leerlingen verhogen om op tijd op school te zijn. Ze praten met ouders en gaan op huisbezoek, lijkt me heel goed. Houden absenties bij in een register, bezoeken villagemeetings en met die lijst in de hand wordt er tijdens de villagemeeting de namen genoemd van de kinderen die niet regelmatig op school komen. Ouders moeten dan opstaan en toegeven? dat het klopt. Ik vertaal het maar als een soort sociale controle? En de SEI (onderwijsinspecteur) gaat voordat hij naar kantoor gaat, langs gezinnen, praat met ouders en brengt dan zelf het kind naar school. Vaak is armoede, gebrek aan ouderschap, familieproblemen etc. de oorzaak. Ze proberen wel goed te ondersteunen maar de middelen zijn beperkt. Iets wat de SEI nu probeert te regelen is voor ouders en kind het transport naar het ziekenhuis te betalen. Die jongetje heeft een ongeluk gehad met een bus of auto en is een deel van zijn linkerarm verloren en hij heeft veel pijn. Is dus niet op school. Heb zo het idee dat dit misschien al wel 3 weken geleden is gebeurd…..
De HTs werken veel samen, bezoeken elkaars scholen, observeren lessen en geven feedback en proberen samen oplossingen te vinden voor problemen. Klinkt goed.
Ze waarderen BLF heel erg en willen graag dat ik bij alle PLC’s aanwezig ben. Dat is een onhaalbare zaak, vrees ik. Maar vraag ze om me in ieder geval ruim van tevoren de data te geven en een agenda.
Mijn beide SLFs doen het prima! Houden HTs een spiegel voor en geven goede tips.
Na de vergadering blijkt dat we met zijn allen nog ergens gaan lunchen. In een lokaal restaurant, waar ik zelf niet naar binnen zou stappen. Om de doodeenvoudige reden dat het er van buiten gewoon uitziet als een leeg huisje. Achter dit huis zijn weer meerdere andere huisjes en helemaal achterin is een huis waar we precies met zijn 8en kunnen zitten. Er staan 8 krukjes en 2 lage tafels met pannen erop. Lunch betekent gekookte groene bananen (smaakt wat naar aardappel) in een saus en stukken gekookt vlees erin. Ok, ik schep wel wat op. De bananen met saus smaakt wel, ik waag me aan 1 stukje vlees maar dat lukt niet zo. Het is een soort van soepvlees, maar het vlees van de botten/ribben afkrijgen is niet zo makkelijk. De stukjes die me lukken, smaken goed. De rest bijt gewoon op de botten en pulken die dan weer uit hun mond. Esther doet niet onder voor de mannen. Er komen flinke flessen bier op tafel! En voor Esther en mij een 1,5 liter waterfles. En dan begint het ook nog weer hard te regenen dus kunnen we niet weg. Dus zit ik met 7 mannen en 1 vrouw opgepropt in een donker huisje met keiharde regen en onweer en gespreksonderwerpen als het gebruiken van een condoom (voor hunzelf, wel te verstaan) waar de meningen over verdeeld zijn, kinderen van P6 die onder invloed van drugs/alchohol op school komen en leraren bijten (ik geef nog maar weer mee dat dit een signaal kan zijn van fikse problemen bij ouders) en over de smaak van verschillende watertjes. Ik bedoel maar………
Bij vertrek wordt er geopperd dat ze een volgende keer bij mij thuis komen lunchen, waar woon ik? Ik hou de boot maar wat af, ik kan niet inschatten of dit serieus is of een grapje, dus zeg ik maar dat ik heel ver weg woon en dat ik niet kan koken! Lijkt me geen goed idee om HTs in huis te ontvangen.
In dit district zie ik wel heel veel armoede en leed, zo heb ik het nog niet eerder gezien. Veel invalide kinderen en volwassenen, op krukken, op hun billen schuifelen over straat, veel gebedel, en heel laag niveau. Mensen worden naar me toe geduwd, er wordt met stenen naar geiten gegooid die een bepaalde kant op moeten en 1 van die stenen raken ons groepje bijna. Mensen zien er vies en onverzorgd uit met smerige en kleurloze kleding. Heel anders dan in mijn woonplaats. Dit is dus echt in de binnenlanden van Afrika.
Tot slot: Esther blijkt ook een master te doen, in mathematics wel te verstaan! Wow, slimme dame. Ze heeft transfer aangevraagd want zij moet ook, net als Jean de Dieu, elk weekend naar Kigali reizen. Dus als er daar een plekje vrijkomt, hoopt ze daar te kunnen werken. Met haar master kan ze straks lesgeven op de Universiteit. Ik vind het razend knap!

Ga dit verhaal alvast posten, anders wordt het te lang, vrees ik. Komende dagen staat er niet zoveel op het programma. Wel onze spelletjesmiddag en ik krijg een bezoekster uit Nederland, Nynke is lid van de Raad van Toezicht van VSO Nederland en reist nu in Rwanda. Ze komt 2 dagen, kan mooi de spelletjesmiddag meemaken, slaapt een nachtje (krijg als het goed is een logeerbed hiervoor) en dan weer terug naar Kigali.

Noot: "the views expressed in this blog are the author's own and do not necessarily reflect those of VSO"

Week 4: 2-daagse meeting in Kigali en building relationships

Het is nu zaterdag en ik zit nog in mijn hotel. Kan pas na de lunch vertrekken omdat het vandaag Umuganda is en er tot 12.00 uur geen taxi's, bussen en motors rijden. Dus kan ik nog net even dit (lange) verhaal posten!

Ervaringen tijdens schoolvisits
Ooit ontvangen in een school waar de headteacher roept, als hij je ziet: Oh God! Wauw!?
In Rwanda kan dat dus gewoon.

En dan moet je naar het toilet op een school door al dat gehobbel op de moto.
Ik was al gewaarschuwd door Louise. Als je moet, moet je gaan, ongeacht de staat van het toilet. Want zij vermeed de eerste weken de toiletten van school en dat leverde haar een blaasontsteking op. Dus heb ik in ieder geval wat wc papier en handgel in mijn tas voor het geval dat. En gister was het dus zover. Ik wist dat ik nog 2 scholen af moest, deze school zag er op zich wel redelijk uit, dus gok gewaagd. Mijn nationale volunteer Esther gemeld dat ik naar het toilet moest, sleutel halen bij de headteacher, stukje lopen naar een achteraf cementenhuisje met 2 deuren. Hangslot eraf, allebei geen idee wat we dan aantreffen en ja, dan is er dus alleen een stenen gat in de grond. In Thailand heb ik deze toiletten ook wel gebruikt, maar die zagen er dan nog uit als een wc (wit, glad) én er stond een bak water naast om door te spoelen.
Maar even diep ademhalen, wc papier bij de hand, door de knieën én goed mikken!

Deze scholen van Esther liggen dicht bij elkaar, maar wel afgelegen van de bewoonde wereld. Er komen in dit gebied nauwelijks bezoekers. En nu rijden er dan 2 moto’s met passagiers, hoop bekijks hebben we. Het ligt zo afgelegen dat ze zelfs Esther als een mzungu beschouwden toen ze daar net begon. Esther heeft overigens maar 1 arm, het verhaal daar achter weet ik nog niet. Ik heb in eerste instantie een wat afwachtende houding aangenomen, wil niet alles uit haar handen halen, omdat ik niet weet hoe ze zich dan daarbij zal voelen. Ze is er verder super handig mee en het is leuk om te zien dat iedereen haar een helpende hand toesteekt, met formulieren pakken, invullen, bladeren in een boek om iets aan te wijzen etc. Dat gaat als vanzelf. Ze hoeft het niet te vragen. Dus assisteer ik af en toe na gevraagd te hebben of ik kan helpen: aftellen van formulieren bijvoorbeeld.

Tussen de visites door steeds bedenken: regenpak aan of regenpak uit. Ik volg maar wat Esther doet.
Mijn motodriver Auguste had vandaag een extra jasje aan, stond hem heel sjiek. Maar een regenpak aan is not done. Hij was vanmorgen weer te laat! Ik had hem al 2 berichten gestuurd, de avond ervoor en ’s ochtends vroeg, waar hij niet op had gereageerd. Dus belde ik hem maar weer om 07.00 uur. Ik kom er aan, zegt hij dan. Dat duurde nog zeker een kwartier. Hij maakt dan wel zijn excuus. Ik kom er natuurlijk niet achter waarom hij dan te laat is. Louise maakt er bij haar motordriver een punt van als hij te laat is. Op zich moeten wij als internationale volunteers wel het goede voorbeeld geven, ook al is het verder voor niemand een probleem. Ik tip wel Theo, mijn FOO, als het te erg wordt. Dat komt beter binnen, die moet hem ook betalen namelijk. Omdat we nu best laat zijn, zet hij er flink de sokken in op de hoofdweg, merk ik wel. Het is niet druk, de weg is vrij, we halen zelfs de bus in………. Ik heb geen idee hoe hard hij precies rijdt, nu rijden de bussen op zich ook weer niet zo hard, dus vertrouw ik er maar op dat Auguste weet wat hij doet. Op de terugweg moet ik 3x de moto af omdat de bruggetjes te glad zijn om met een passagier overheen te rijden. De bruggetjes zijn ronde boomstammen die over een stroompje liggen en eerlijk gezegd, vind ik het best even eng om over die gladde ronde stammen een weg te vinden terwijl het water eronder stroomt. Kids in een deuk: hoe gaat die mzungu dit doen? Maar weer diep ademhalen en voetje voor voetje erover. Voel me behoorlijk knullig, maar wil ook niet onderuit. We moeten 3 bruggetjes achter elkaar en de kids rennen mee om bij elk bruggetje te kijken hoe het me vergaat. Die hebben wat te vertellen thuis. En als ik dan net weer op de moto zit, plenst er onverwacht regen uit de lucht. Ik ben in 1 minuut kledder……….daar helpt geen regenpak meer tegen, dus ……… gewoon doorrijden Auguste.

2-daagse meeting in Kigali
Woensdagmorgen: beetje nerveus. Vandaag moet ik met de bus naar Kigali reizen omdat ik daar donderdag en vrijdag 2-daagse meeting heb met alle programmamanagers en internationale volunteers. Maar het is me alles meegevallen. Ik had gelukkig een goed plekje in de bus wat wel fijn is als je 3 uur moet reizen. Naast mij een vrouw, Pauline, die op een grote markt 10 minuten bij mij vandaan, een mand met eieren heeft gekocht. Ze vindt het wel leuk om af en toe even te kletsen. Ik vraag me af waarom je bijna 3 uur reist om eieren te kunnen kopen. Bijzonder!
Dan bij het 1^e grotere busstation in Kigali uitstappen, op een motor stappen (met mijn eigen helm) en met 5 minuten sta ik bij het hotel waar ik moet zijn. Dat ging gemakkelijk!

Dag 1:
Hoewel het heel intensief is om bij elkaar gepropt te zitten in een zaaltje naast het hotel, met geen frisse lucht en een flesje water, vind ik het voor mezelf wel heel waardevol. Door de ontmoetingen met andere international volunteers gisteravond bij het eten en vandaag in allerlei activiteiten, krijg ik steeds een beter beeld van wat mijn werk nu eigenlijk inhoudt. Heb tussen de middag mijn programmanager even weggekaapt tijdens de lunch om al mijn vragen te stellen die ik van de ochtend had opgeschreven. Met heel veel sorry’s omdat hij wel snapte dat hij me nog niet goed heeft geïnformeerd, al mijn vragen beantwoord. Heb hem al gewaarschuwd dat er nog meer vragen zullen komen. Ik weet zeker dat het ook geen onwil is, maar ze hebben gewoon geen idee welke informatie je nodig hebt om je werk te kunnen starten. Ik weet mijn vragen ook niet van tevoren, dus wordt de strategie: als ze in je opkomen, noteren en hem weer wegkapen bij wat hij ook aan het doen is. “Learning by doing” wordt het dus. Prima, kan ik wel mee omgaan.
Het BLF programma heeft vanmorgen de handtekening kunnen zetten onder een verlenging. De Rwandese regering vindt het een dusdanige impact hebben op hun onderwijssysteem dat ze ,met hulp van andere stakeholders, het verder door willen voeren. Met name het werken met en coachen van leraren op de scholen zelf (samen op trekken) is de kracht van dit project: je vaardigheden delen met anderen. Van P1-P3 straks ook een slag maken in P4-P6 én een uitbreiding van de pilot in 5 districts van Special Educational Needs en Disability (gehandicapte kinderen naar school zien te krijgen) naar de rest van het land. Die verlenging is tot 2023. Dat klinkt geweldig! Ook al zijn er in het werkveld véél problemen: de mindset van teachers die moeten van een kenniscultuur naar competentiegericht onderwijs, slecht betaald, veel werkdruk, te weinig leraren, taalproblemen, headteachers die er met de pet naar gooien, vriendjespolitiek, dubbele diensten omdat er teveel kinderen zijn en te weinig schoolgebouwen, hele slechte, vieze lokalen, onbereikbare gebieden waardoor het leveren van materiaal en bezoeken van scholen heel moeilijk is en zo zijn er nog véél meer problemen die maar amper getackeld kunnen worden.
Maar langzaam aan zien ze een voorzichtige verandering in mindset van teachers én kinderen die profiteren van deze aanpak (meer betrokken door het werken met materialen, maatjes- en groepswerk; active learning) en dus een betere leeropbrengst voor hen én dus waarschijnlijk een betere toekomst.
Mijn internationale collega's komen voornamelijk uit de UK, we zijn met 3 Nederlandse, en verder uit Uganda, India, Kenia en de Fillipijnen. Erg leuk!
Na deze dag gaat er een groep Kigali in voor football, beer en pizza’s. Ik ben uitgenodigd, maar door alle indrukken, hele dag communiceren in het Engels, te weinig water gedronken (aandachtspuntje) en de warmte heb ik nu een knallende koppijn. En weet ik dat beter mijn rust kan pakken, morgen is er weer zo’n dag. Mijn Kigali social life pak ik een andere keer wel op, ik blijf hier nog wel even.
En na 2-3 uurtjes rusten en diner (wat dan pas tegen 20.00 uur klaar is) beland ik met Maria op het buitenterras van het hotel met een hele leuke live Rwandese band. En wordt het toch nog 23.00 uur voordat ik naar bed ga.

Dag 2:
Wat mij betreft weer goed besteed. Om de komende periode goed te benutten, scholen zijn dicht, maar mijn SLF’s moeten wel gewoon doorwerken, net als ik. We hebben 5 én misschien 6 verplicht op te nemen vrije dagen rond Kerst en Nieuwjaar. Natuurlijk mag je meer verlof opnemen in overleg met je programmamanager. Ik kan me goed voorstellen dat de SLF’s die hun gezinnen elders hebben wonen er graag even naartoe willen. Ik weet het nog niet van mijn SLF’s, maar voor iedereen geldt dat er in de maanden november en december 2x in de week gewerkt moet worden aan capacity building. En in dit geval is dat werken aan het signaleren van leerlingen met speciale behoeftes en welke interventies er in de klas nodig zijn. En dan gaat het om simpele dingen zoals de klasopstelling, je plek in de klas, buddy-systems, contact met ouders, etc. Dat zijn voor hier al grote veranderingen.
Er is een handleiding geschreven waarin veel voorkomende speciale behoeftes worden beschreven met hun interventies. Maar hoe kun je die dan gebruiken in de klas?
In groepen werken we verschillende capacity building trainingen uit, die weer worden gedeeld met elkaar. Goed systeem! Niet allemaal je eigen trainingen bedenken maar samen werken aan verschillende workshops/trainingen die je kunt inzetten.

Bij het ontbijt stort Jonathan onverwacht zijn hart bij mij uit. Hij is 59, komt uit de UK, sinds 2 jaar gepensioneerd, is dit avontuur aangegaan, is hier nu 2 maanden maar heeft het op dit moment heel zwaar! Ik ben verrast, want ik heb gisteren ook met hem en anderen gesproken en toen heeft hij niets laten merken. Achteraf was dat logisch, want aan tafel zat ook een Internationale Vrijwiliger die op dat moment een pittige mening had over mensen die het niet redden en vervroegd naar huis gaan, weinig sensitief. Dat heb ik wel geprobeerd wat te temperen op dat moment, niet iedereen is hetzelfde en soms weet je niet van tevoren hoe je gaat reageren in stressvolle of ongewone situaties. Dus ik ben blij dat hij er nu wel mee komt!
Dit is zijn 1^e Afrika-ervaring, hij heeft tot nu toe alleen nog maar in Europa wat vakanties gevierd.
Zijn start was lastig; er was nog geen huis, dus heeft hij anderhalve maand in een hotel gezeten met slecht eten én geen water. Hij is nu wel blij met zijn huis, vindt het werk heel leuk, geniet ook wel van de motorritjes en het landschap, maar de isolatie valt hem zwaar. Hij kan geen gesprekken voeren met andere gelijkgestemden, fikse taalproblemen, voelt zich heel erg alleen, thuis moet er onverwachts worden verhuisd en dat moet zijn vrouw nu doen met hulp van familie. Hij mist het leventje thuis; zijn vrouw, zijn kinderen en kleinkinderen, zijn honden. Door zich op het werk te storten, redt hij het nog op een van dag tot dag basis, maar zodat het werk helemaal klaar is, begint het denken en dan gaat het mis. Slaapt slecht én dat is natuurlijk ook funest. Hij mist emotionele support. Rwandese mensen zijn heel aardig, echt, maar zij hebben wel een ander perspectief en een andere mindset en kunnen zich amper verplaatsen in jouw cultuurschok.
Ik geef hem het nummer wat ik heb gekregen tijdens mijn voorbereidingen van een Engelse instantie waar je voor emotionele hulp terecht kunt. Nog tijdens de ochtendmeeting stuurt hij ze een mail én krijgt onmiddellijk reactie terug. Hij heeft een telefonische afspraak om 13.00 uur.
Het gesprek met hen lucht hem in ieder geval wat op. Over het je schuldig voelen van het in de steek laten van VSO zijn ze heel duidelijk. Jij bent het belangrijkste, het is het niet waard om emotioneel in de knoei te komen door dit werk. Hij heeft nog geen beslissing genomen; wilde met Kerst misschien wel even naar huis, maar daarna moet hij nog 7 maanden en die periode vindt hij te lang om te overbruggen. Geef hem ook nog mijn nummer en druk hem op het hart om me gewoon te appen als hij even wil kletsen. Hij is bang dat ik daar misschien wel spijt van krijg, maar ik hou hem voor dat ik misschien ook nog wel in een dip belandt en dan vind ik het ook fijn als ik even met iemand kan sparren. En raadt hem nog aan om met andere Internationale Volunteers te praten, het liefst met zijn landgenoten. Omdat je van dezelfde cultuur komt en elkaar op het uiten van emoties waarschijnlijk beter begrijpt. Ik sein in ieder geval Jo in, die ook uit Engeland komt en waarvan ik weet dat zij ook haar slechte periodes heeft in dit land. ’s Avonds stuur ik hem nog even een appje of we samen kunnen dineren. Dan blijkt dat hij Kigali al heeft verlaten en onderweg is naar zijn district. Ik had al zo’n vermoeden, zag hem uit de vergaderzaal weglopen, bijna rennend, met een grote koffer, maar kon hem niet onderscheppen omdat ik net in gesprek was met mijn DEM en collega’s. En ik weet niet zo zeker of hij nu wel de goede keuze heeft gemaakt. Ik denk dat hij beter nog een nachtje had kunnen blijven en met anderen had kunnen kletsen, het Engelse voetbal kijken en een biertje drinken met Mat. Heb nu wel de meeste collega’s ingelicht. Er zijn er nu wat meer die contact met hem gaan proberen te houden, gelukkig.

En dan is er nog een Fillipijnse, die zeer stellig is in haar opvattingen en dat met luide stem emotioneel laat horen. Ze is hier net voor mij aangekomen, rechtstreeks vanuit Malawi waar ze ook heeft gewerkt. Haar manier van communiceren valt hier niet in goede aarde, ze schreeuwt, is emotioneel én heeft, ondanks dat ze nog maar net begonnen is, een flinke mening over alles wat er in de meetings wordt besproken en stelt van alles ter discussie. Rwandese collega’s schrikken van haar benadering, voor hen voelt het behoorlijk agressief aan. En ik zie ook bij mijn internationale collega’s een stuk ergernis over haar manier van communiceren; zeker omdat ze nog maar net meedraait. Ik hoop dat VSO-staf met haar in gesprek gaat hierover. De samenwerking met haar SLF’s, headteachers en anderen komt niet van de grond als ze zich zo gedraagt. Ben bang dat dit zo in haar karakter en misschien ook wel in haar cultuur zit, dat dit niet te veranderen is. Building Relationships is hier heel belangrijk; als je die niet als prioriteit hebt en voorzichtig opbouwt, bereik je niets.
Ben benieuwd of deze 2 mensen bij het project blijven. En er gaan de komende periode ook heel wat mensen het project verlaten omdat hun termijn er op zit. Gelukkig voor mij blijven Maaike en Sjanne voorlopig nog. Maaike tot en met maart en Sjanne nog een heel jaar. Leuke meiden!

Over Building Relationships gesproken. Afgelopen week meldt Louise dat ze heeft gehoord dat de vrouw van de Sector Education Officer is overleden. En dat het een goed idee zou zijn als ik hem mijn condoleances stuur omdat het iemand is waar ik waarschijnlijk mee samen moet werken. Daar voel ik me toch niet geheel comfortabel bij, ik heb deze meneer nog niet eens ontmoet. Dus check ik eerst of mijn team hiervan op de hoogte is. De reactie van Tharcille, dat ze het niet wist, maar dat zijn vrouw al ziek is sinds de geboorte van hun kind van 6 maanden, geeft me een soort van bevestiging. Ik overleg met mijn team (via de Whatsapp) of het een goed idee is om namens het hele team een condoleancebericht te sturen. Dat lijkt ze een goed idee, ik opper nog dat mijn programmamanager of Tharcille dat dan misschien beter kunnen doen, aangezien zij deze man kennen. Maar beiden kaatsen de bal terug. Dus, vraag ik zijn naam en telefoonnummer en stel netjes een berichtje op. Bij het verzenden van dit bericht voel ik absoluut zenuwen. Stel…….. dat het nu onjuiste informatie is? Dan sla ik echt een enorme flater! Gelukkig ontvang ik al snel een bedankje……. Pfff, pak van mijn hart.

Nog zo’n voorbeeld. David moet mij een mail sturen met de planning voor november. Hij is in de veronderstelling dat hij dat heeft gedaan, maar ik heb deze niet ontvangen. Hij heeft me gisteren beloofd me deze alsnog te sturen. Het eerste wat ik dus doe vandaag is, zodra ik hem zie: David, heb je mij al een mail gestuurd? En tegelijkertijd denk ik. Fout, Monique! Te directe benadering! Eerst moet het begroetingsritueel worden afgedraaid “Mwaramutse, Amakuru yawe, Ni meza, Good morning, how are you, did you had a good night sleep “met handdrukken, knuffels en omhelzingen, én er staan andere mensen omheen. Dom, dom, dom. Dus…. Roep ik ook gelijk, Sorry! I am from the Netherlands! en grijp hem vast. Iedereen natuurlijk weer lachen, vooral Maaike die natuurlijk ook uit Nederland komt en dit herkent. Hij pakt het gelukkig goed op én stuurt me na ons gesprekje bij het hervatten van de meeting gelijk de mail. Waar ik hem natuurlijk weer uitgebreid voor bedank!

Ik reis na de lunch terug met Elie, mijn collega DTA van het district boven mij. We moeten met dezelfde bus, dus is het net zo gezellig om samen te reizen. Dan een zondagje even niks (wel een verslag schrijven van deze 2-daagse, want dat hebben ze nodig om het hotel te kunnen betalen). En dan maandag de maandelijkse planning meeting voor november met heel veel mensen, begrijp ik.

Fijn weekend allemaal en veel liefs voor iedereen in Nederland en elders!

Noot:"the views expressed in this blog are the author's own and do not necessarily reflect those of VSO"

Week 3: werken en dagelijkse challenges!

Een week die in het teken staat van ontdekken wat nu precies de bedoeling is in mijn werk, het dagelijkse leven onder de knie te krijgen én me realiseren dat ik echt in Rwanda ben.
Volgens mijn internationale collega’s duurt het qua werk ongeveer 4 maanden voordat je er zelf wat grip op krijgt…… dus die tijd neem ik in ieder geval.

Dagelijks leven
Challenge 1: geen water uit mijn kranen én ook mijn watertank naast het huis, die als reserve dient, is meestal leeg. Ik woon in het drogere gedeelte van Rwanda, ondanks het feit dat het regenseizoen is. Ik heb 3 jerrycans maar als mijn watertank leeg is, zet dat ook geen zoden aan de dijk.
Dus, doe ik al eerste heel zuinig met water. Spoel alleen door na een grote boodschap, dat betekent dus een teiltje met water erin kieperen en ’s avonds voordat ik ga slapen. Douchen is uit den boze, dus 1x in de zoveel dagen kook ik een grotere pan met water en gooi die in een emmer met koud water. Dan handdoek om en op de kop in de emmer om mijn haren te wassen. Net als vroeger toen ik mijn haren waste boven de gootsteen in de keuken. Hoewel ik me nu afvraag waarom ik dat toen deed, terwijl je ook gewoon onder douche kon stappen. Maar goed…… dan gaat de emmer in een wat grotere teil zodat ik erin kan staan en de rest kan wassen.
’s Morgens doe ik een laagje water met zeep in een klein teiltje en laat dat de hele dag op het aanrecht staan, zodat ik daar steeds mijn handen in kan wassen. En afwassen bewaar ik voor de avond. Tussendoor veeg ik wat nodig is, wel even schoon met een papiertje.
En voor het drinkwater heb ik een maar een watertap gekocht van 20 liter. Mijn motodriver is bereid om die te laten vullen in het dorp, waar ik hem natuurlijk voor betaal. Spaart mij een loopje uit en ik gun hem het extra geld in plaats van een jongen met fiets die ik niet ken om de gevulde tank weer mijn huis in te krijgen.
Challenge 2: boodschappen doen. Wat haal je en hoeveel? Want de uitdaging is om het zo uit te kienen dat je het kunt opeten voordat het bederft (geen koelkast) maar wel genoeg eten binnen krijgt. Er is 2x markt in het dorp: op dinsdag en op vrijdag. Daar moet je alle verse groenten en fruit halen, want dat is verder niet te krijgen. Deze boodschappen doen is best hilarisch, want ik wil gewoon 10 tomaten en 1 kilo aardappelen in plaats van 10 kilo van elk. En dat is voor Rwandezen heel vreemd. Die gooien namelijk overal tomaten bij en wat kun je nu met 1 kilo aardappelen? De prijs van 1 kilo aardappelen vertellen lukt ze nog wel, maar van 10 tomaten is toch wel heel lastig! Maar met wat hulp van een andere verkoopster lukt het. Er is geen concurrentie op de markt of in de winkeltjes, dus prijzen zijn overal gelijk. En ik accepteer gewoon de prijs die ze noemen omdat ik nog geen idee heb of het teveel is. Heel soms verlagen ze zelf de prijs als ik zeg dat het goed is, aardig he!
Challenge 3: eten koken. Iets voedzaams maken lukt wel, maar of het dan ook echt lekker is? Het zijn namelijk wel steeds dezelfde ingrediënten en varieer dan maar eens. Succesjes deze week: bananenhavermout koekjes die ik nog wat meer op smaak breng met een poeder dat ik van Louise heb gehad: rijst, aardnoten, mais -en bonenmeel. Gewoon wit brood opbakken in de pan met een beetje honing. Rijst koken, groentes in de koekenpan (ui, wortel, sperziebonen, tomaat) met beetje water, peper en zout, en dan de rijst er nog even bij roerbakken. Van Louise een pot pindakaas gekregen, ook lekker. Melk: ik heb een liter verse melk gekocht, dat is goedkoper en blijft volgens Louise 24 uur goed. Voor mij nog geen succes: de volgende dag is het al gelijk mis. Heb er welgeteld 1 beker melk uitgehaald voor bij mijn malariatablet. Je moet deze melk wel koken voordat je hem drinkt, dat is voor de koffie geen probleem. Maar bij mijn tabletten slikken heb ik liever koude melk. Dus ben ik nu eerst maar weer overgestapt op halve liters houdbare melk. Maar ook die moet ik wel binnen een dag opdrinken na openmaken. Ook al staat het pakje in een bakje met koud water. Op vrije dagen lukt dat wel, maar op een werkdag dus niet.
Eieren: nog niet kunnen krijgen. Die zijn niet op de markt, maar moeten in de supermarktjes zijn. Ik heb zo nog niet kunnen ontdekken…… het ligt er ook aan of de eierman langs is geweest, begrijp ik. Ik heb hem nog niet gezien, maar die heeft een soort brede laag van planken achter op zijn bagagedrager en daar zijn dan kartonnen van 30 eieren op vastgebonden. Die ga ik natuurlijk niet per karton kopen, ik wil er dan gewoon weer 10!
En het koken op zich vereist je volledige aandacht. Heb al wat brandwondjes opgelopen (oppervlakkig, hoor) omdat ik soms vergeet dat alles op zo’n gaspit gloeiend heet wordt.
Challenge 4: huisdieren. Gisteravond zag ik een muis onder mijn bank schieten……. Wat nu? Ik ben niet bang voor muizen, maar heb ze liever niet in mijn huis. Mijn FOO Theo geappt. Wat moet ik doen? Zijn reactie: “mouce” are afraid of human, leave it or kill it! Ok………. met mijn deur wagenwijd open, probeer ik hem onder de bank vandaan te jagen. Met het licht van mijn mobiele telefoon onder de bank schijnen, waarop hij alleen heen en weer rent. Met de platte veegbezem onder de bank geprobeerd hem de kant van de deur op te krijgen: geen reactie. De sufferd! Hij kan zo naar buiten rennen!. Heb de rest van de avond toch maar gewoon aan mijn eettafel van alles zitten doen. Het idee dat ik op de bank lig/zit en de muis eronder, was me toch een te raar idee. Al het eten boven in de keukenkastjes opgeborgen, deuren naar slaapkamer en keuken dichtgehouden. Inspectie van vanmorgen: hij zit niet meer onder mijn bank, dus wishfull thinking…… die loopt vast weer buiten! Ik laat het muizengif dat ik wilde halen, nog maar even rusten dan….. ?
Challenge 5: verveling. Buiten mijn werk en 2x verplicht naar de markt is hier niet zoveel te doen. Probeer met wat structuur in de dagen de verveling wat tegen te gaan. Appen met kids en vrienden in Nederland, bloggen, foto’s op Facebook, lezen, puzzeltje maken, muziek luisteren, workout, Netflix of tv lukt nog niet zo (te slechte verbinding daarvoor; met MTN Rwanda in ieder geval; Airtel schijnt beter te zijn, moet ik nog eens proberen, maar wil eerst wachten op mijn werktelefoon), huis poetsen, wassen met de hand uiteraard. Ik maak er op een vrije dag ’s ochtends een schema van en draai dat dan af, om te voorkomen dat ik me steeds afvraag wat ik nu weer zal gaan doen.
Ga morgen beginnen met Kinyarwanda leren, via het internet. Ze vinden het hier geweldig als je Kinyarwanda praat: de mensen zijn al heel erg aardig maar als je iets in het Kinyarwanda zegt, worden ze helemaal enthousiast.
Naar de markt lopen, betekent alle kinderen gedag zwaaien onderweg, die graag in het Engels iets te tegen je zeggen (How are you?) en alle mensen onderweg begroeten met Maramutse (goedemorgen) of Mririwe (goedemiddag). Ik doe dat consequent en het levert leuke reacties op. De wat grotere kids maken graag even een praatje met je in het Engels. Zo ontmoet ik onderweg Ishran, die in S4 zit (voortgezet 4^e klas) en graag dokter wil worden. Hij zit op GS Bihinga en als hij hoort dat die school op mijn lijstje staat, moet ik beloven om hem te zoeken als ik op schoolvisit ga. Dat wordt wel na de vakantie (scholen zijn zo 2 maanden dicht in verband met het regenseizoen) en moet hem dan wel even zoeken tussen 1300 leerlingen. Ja joh, makkie! En ik combineer elk marktbezoek met een bezoekje aan Anna, die een winkeltje heeft én mijn buurvrouw om de hoek blijkt te zijn én aan Alex, de plaatselijke timmerman. Gewoon om even hallo te zeggen, een kwartiertje in het winkeltje te zitten waar het zoete inval is én je dus door iedereen hartelijk wordt begroet. En waarbij Alex tijdens je hele gesprek je hand vasthoudt, wat hier de gewoonte is.

Ondertussen heb ik nog steeds geen waterfilter, geen laarzen voor onderweg, geen werktelefoon met account én geen bankrekening. Niemand die zich daar druk over maakt, ik ook nog niet echt, maar hou het maar wel warm door er regelmatig naar te vragen.

Mijn werk
Maandag was het zover: mijn 1^e schoolvisit. Zoals afgesproken nog niet te ver weg, maar het motorrijden valt me mee. Je went daar heel gauw aan, heb ik gemerkt. Het 2^e ritje naar boven was nu eigenlijk een makkie. Wat meer naar voren schuiven, je lijf wat meer naar voren laten hangen en benen ontspannen. Wat de 1^e keer heel lang leek, was nu een ritje van 7 minuten.
De ritten naar de scholen zijn wel heel bijzonder! Het is mooi weer en ik geniet van de rit op de motor. Gatsibo is die zin "flat" dat het een vallei is tussen ontelbare heuvels. De scholen liggen bijzonder genoeg niet allemaal in het dorp, maar vaker wat meer de heuvels in en moet je dus klimmen en dalen. Het uitzicht is geweldig bij mooi weer, onderweg zie je van alles, dorpjes, fietsen vol met wat je maar kunt bedenken (hele deuren gewoon dwars erop zetten, kan allemaal) kinderen onderweg naar school, mensen aan het werk in hun bananenplantages, oudjes zittend voor hun huisjes, naakte kindertjes in de deuropening, zittende kindertjes in een kring voor een huisje, maar ook meewerkende kindertjes op het land (die hebben dan pas s’middags school), kleurrijke huisjes en kleding. Natuurlijk is het "Muzungu" geroep niet van de lucht. Ik kan helaas nog niet terugzwaaien aangezien ik nog geen echte motorbenen heb, gaat komen, zegt iedereen. Af en toe flinke hobbels, loslopende koeien en spelende kinderen in de weg, waar Auguste al claxonnerend soepel omheen zigzagt, maar af en toe kan het niet anders en moeten we er gewoon doorheen. Door de gaten dan….

Krijg nog niet echt een beeld van wat nu precies mijn taak is, bij schoolvisits. Ik word in ieder geval ontvangen alsof ik Maxima ben. Wat heel leuk is, maar me ook een gevoel geeft dat de verwachtingen erg hoog zijn. En ik geloof niet dat ik daar aan kan voldoen op dit moment. Een schoolvisit hoort als volgt te gaan (even gechecked bij mijn internationale collega’s, want er is me verder niets verteld). Je begroet als eerste de headteacher, de Director of Studies én de School Based Mentor (als ze tenminste aanwezig zijn). Die schijn ik dan allerlei vragen te moeten stellen, Jean de Dieu zet me hiermee gewoon voor het blok. Dat hangt dan een beetje tussen een verhoor afnemen (doen ze wel wat afgesproken is) en belangstelling hoe het gaat: is er vooruitgang, wat zijn de uitdagingen en hoe lossen jullie die op. En dan moet je er maar vanuit gaan dat het klopt wat ze zeggen. Daarna trommelen ze de leraren op voor een groupsmeeting. Wat een verschil in scholen! Ik heb nu 3 bange, verlegen, stille groepjes leraren gezien wat eigenlijk voortkomt uit het feit dat ze de selfstudy heel erg moeilijk vinden, niet in hun boeken durven te schrijven omdat je niet in studieboeken mág schrijven (maar in deze moet het juist), veel moeite hebben met Engels lezen en spreken én het idee hebben dat ze het dus niet goed doen. Eenmaal met ze aan het werk, waarbij we ze tot nu toe hebben opgesplitst, ik doe Engels en mijn SLF doet rekenen omdat dat in Kinyarwanda is, lukt het me wel om ze wat te ontdooien. Ik ben er om ze te helpen, met veel geduld, aanmoediging, relatie opbouwen en grapjes tussendoor, durven ze wat meer te zeggen. Deze leraren zijn heel blij dat ik samen met hen de selfstudy doe, eigenlijk moet dit veel meer gebeuren onder leiding van iemand in plaats van alleen. Maar…….. niet elke school geeft ze de tijd om hiermee aan de slag te gaan. En mijn SLF komt hier 1x in de maand én ik 1x in de 3 maanden….. De aangeleverde materialen behorende bij de toolkits (kist met rekenmaterialen, 2 mobiele telefoons om de meegeleverde SD cards met audio en video’s) zijn ook niet altijd meer te traceren: kwijt, gestolen, kapot etc. BLF kan dat wel opnieuw aanleveren, maar dan moeten de kapotte materialen eerst weer ingeleverd worden.
De school die ik met Damascene bezoek, verrast me! Een hele energieke School Based Mentor die de selfstudy goed voorbereid, een headteacher en een Director of Studies die elke groep wekelijks een uur geeft voor selfstudy samen en daar ook bij aanwezig zijn. Ik doe de kennismaking in een kring waar iedereen bij is en probeer ze daar Goedemorgen en Dank je wel te leren, wat in goede aarde valt. Zelfs de headteacher en DOS maken daar even tijd voor en doen gewoon mee, ook al zijn ze heel druk met de examens. De SBM doet er nog een energizer bovenop waarbij we in tweetallen met de armen om de schouders een lied moeten zingen en met bewegingen zeggen dat we vrienden van elkaar zijn. Ik moet met de DOS, een vrolijke man van mijn leeftijd, denk ik(leeftijden schatten is heel lastig) , die tot net onder mijn schouders komt. Hij doet enthousiast mee, leuk hoor! Tijdens mijn uur werken met deze leraren, doet de SBM nog een energizer tussendoor omdat ik zie dat de concentratie wat kwijt raken (zie de video op Facebook én hopelijk bij video’s op mijn blogpagina). De school ziet er goed uit, kleurig, hebben goede ruimtes en vrolijke kinderen. Die dus tijdens mijn hele uur werken voor de ramen hangen, maar wegrennen als de SBM met mijn telefoon ze op de foto wil zetten. Alleen de dapperen blijven staan. Na dit uur, wisselen we met beide groepen nog even uit wat we tegengekomen zijn. Er horen eigenlijk ook nog klassenobservaties bij, met voor- en nagesprek als coaching. Helaas kan dat pas na de vakantie omdat het nu examentijd is voor alle klassen. En dan nog weer even evalueren met de headteacher of DOS. Volgens Jean de Dieu moet ik dan advies geven: eh, ja, ok, dat zuig ik dan nu nog maar even uit mijn duim, omdat ik geen idee heb wat ik wel of niet kan adviseren. Want wat wij in Nederland in het onderwijs heel logisch vinden, is hier vaak niet bekend óf een grote uitdaging. Er volgt dan een fotosessie met iedereen, met de telefoon van school. En die foto’s krijg ik dan ook toegestuurd via mijn SLF. Vinden ze héél belangrijk! Dan willen ze nog mijn telefoonnummer én mijn mailadres, voor advies waarschijnlijk.

Heb bovenstaande zelf maar even uitgevonden door het gewoon te ervaren én Sjanne kwam op het idee om me het concept Disctrict Teacher Advisor handbook te sturen. Dank, Sjanne!

Mijn laatste schoolvisit is een verrassingsbezoekje aan een primary school op verzoek van de District Education Officer die ik ontmoet. Kan niet helemaal peilen of Jean de Dieu daar wel zin in heeft, maar hij laat de beslissing bij mij. En ik zou niet weten waarom ik dat zou weigeren, ook al vraag ik me wel af hoe lang dat rijden is én of ik dat wel red zonder wc én lunch. De aankomst op deze school is geweldig! We komen aanrijden op het moment dat alle kinderen staan opgesteld voor de lunch. Als ik mijn helm afdoe, wordt iedereen razend enthousiast. Ik hoor uit 200 keeltjes, Hello! How are you! Ik zwaai en roep: Fine. And you? En alsof het afgesproken is, vliegt iedereen uit de rij en komt op me afrennen. Ik sta in mum van tijd omringd door vrolijke kids die allemaal een hand of high five willen. Probeer mijn telefoon uit mijn tas te vissen zodat Auguste een foto kan maken, maar dat lukt net met al die koppies erboven. Dus til ik mijn tas over hun hoofden heen zodat hij zelf dan maar mijn telefoon even moet zoeken voor foto’s. Wat een ontvangst!

Na 4 dagen schoolvisits volgt op vrijdag de wekelijkse meeting met mijn SLF-team. Eerst het wekelijkse cijferwerk (hoeveel scholen zijn bezocht, waarbij elk detail moet worden geteld) ik doe verslag van mijn ervaringen, probeer her en der een adviesje te geven voor een volgend schoolbezoek (en ja, ook hier weer even zoeken wat ik wel en niet kan adviseren) én capacity building voor het team. Wat nog heel lastig is, omdat ik nog geen beeld heb van wat ze zelf kunnen of willen. Tijd, Monique, tijd……… en het niveau laag houden……
Er lijken op alle scholen kinderen te zijn met selectief mutisme én ik deel mijn kennis op dat gebied, geïllustreerd met een korte video hoe je daar op scholen mee om moet gaan. Tegelijkertijd vraag ik me af of dat wel binnen komt? Ik heb ook geen idee in hoeverre psychologische én therapeutische hulp bereikbaar is voor scholen en ouders. En geef wat simpele tips voor kinderen die moeite hebben met lezen.
De motivatie is er wel! Damascene en Tharcille zijn nog heel jong, met geen werkervaring in het onderwijs, behalve hun stage tijdens hun studietijd. Bigabo, is al wat ouder (blijkt jarig te zijn op de dag van de meeting, 31 geworden) en heeft wel werkervaringen, maar niet zo in het onderwijs. Jean de Dieu is tussen de 40 en 50, schat ik én heeft zelf 5 jaar voor de klas gestaan en is District Education Officer geweest, wat een hoge baan is in Rwanda. En hij is zo gedreven dat hij zich heeft ingeschreven voor een studie Special Educational Needs aan de Universiteit van Rwanda in Kigali. Wat betekent dat hij vanaf nu elk weekend in Kigali moet zijn (3 uur reizen vanaf hier), naast zijn werk als SLF. Hij betaalt dit zelf! Ik zeg hem alle support toe die hij wil. Desnoods komt hij hier elke week ’s middags of ’s avonds maar studeren. En dat terwijl zijn gezin in het noorden woont, wat volgens mij betekent dat hij ze dus heel lang niet zal zien. En dan is er nog Esther, die ik nog niet heb kunnen ontmoeten, omdat zij deze 2 weken andere taken had.
Maar ze staan allemaal achter het idee dat het onderwijs in Rwanda beter moet én hebben de keus gemaakt om als nationale volunteer te werken voor in ieder geval een periode van 2 jaar. Omdat ze vinden dat ze zelf ook veel leren van de samenwerking met internationale volunteers met veel kennis en ervaring én van de trainingen die ze krijgen. Een baan als nationale volunteer betekent hard werken en net als in mijn geval, een onkostenvergoeding. En wonen en werken waar je geplaatst wordt, ongeacht of je gezin of familie daar wel/niet woont. Alle respect!

Vooruitblik
Week 3 zit er op! Volgende week start met maandag de monthly meeting, waarbij er vast weer heel veel papierwerk moet gebeuren en de planning voor de volgende maand wordt gemaakt. Het is dan wel vakantie, maar leraren hebben niet echt vrij en zullen waarschijnlijk moet opdraven voor trainingen. Ben benieuwd. En dan moet ik zelf woensdagmiddag naar Kigali reizen met de bus, voor een 2-daagse meeting met alle programmamanagers en mijn internationale collega’s en dan zaterdag weer terug. Wellicht boek ik zelf een nachtje extra en reis dan zondag terug. Even kijken of ik dan zaterdag Kigali wat kan verkennen. Maar eerst die busreis maar eens ervaren!

Fijn weekend allemaal! Tot blogs!

Noot: Foto's uploaden lukt helaas niet vanuit mijn huis. Hoop later weer wat foto's te kunnen toevoegen.
Noot: "the views expressed in this blog are the author's own and do not necessarily reflect those of VSO"

Week 2: Verhuizen naar Kabarore - settelen - 1e werkdag

Lang verhaal! Sorry, had tijd over ……was een wegtypweek door omstandigheden….

Maandag: Vertrek naar Gatsibo. Uitchecken om 09.00 uur, naar kantoor, documenten invullen. Theo probeert op mijn verzoek onderweg vanuit Kigali nog een simcard te regelen. Bij MTM , maar dat vereist ook weer papierwerk. En een handtekening van Papa Douf (de grote baas). Dat lukt nu dus niet. Hij gaat kijken of er op het kantoor van Gatsibo nog simcards liggen. Na 2 uur rijden vraag ik maar eens hoe de planning eruit ziet. Ergens lunch, spullen naar mijn huis brengen en dan weer naar kantoor. Ok, ik moet ook naar de markt moet om vanavond eten te kunnen koken? Er wordt even overlegd en met 10 minuten sta ik met Theo op een markt. Hij vraagt eerst 3x of ik wel geld heb meegenomen. We doen eerst een rondje en dan kopen we: rijst, (5 kilo!), uien, tomaten, sperziebonen, paprika, bananen, passiefruit, zout en tomatenpuree. En olie om in te bakken. Super! Eten voor vanavond geregeld. Bij het verlaten van de markt schopt Theo een meisje dat bij een kraampje zit. Zijn jongste zus. Leuk om hun begroeting te zien. Hij heeft zijn armen vol met een deel van mijn boodschappen en zuslief hangt om zijn nek. En weer door richting Gatsibo.
Het landschap is prachtig! Ook al heeft David gezegd dat het “flat”(vlak) is, het is mij wel duidelijk dat zijn “flat” héél anders is dan mijn “flat”. Maar zolang ze niet in Nederland zijn geweest om te zien wat mijn “flat” is, blijven ze dit “flat” noemen. Whatever!
We rijden een stuk richting de grens met Tanzania om Ellie op te pikken. Ellie is een nationale volunteer die nu als DTA gaat werken in het district boven mij. Kijk, dat is het mooie aan dit project: doorstroming van een nationale volunteer naar een functie van een internationale volunteer. Hij moet megaveel spullen mee en de pick-up zit al vol met die van mij. Dus……..binden ze alles vast bovenop (vergeten foto te maken). Dan naar mijn woonplaats. Maken eerst nog een stop bij het Gatsibo District Office (provinciehuis) waar ze me voorstellen aan Claudine, District Education Officer. Ik zal haar vaak spreken, zeggen ze. David legt uit dat ze heel belangrijk is voor het project, er veel niet was gelukt als ze niet had meegewerkt. Ze krijgt veel complimenten maar het boeit haar niet veel. Blijft, na mij een hand gegeven te hebben, ongeïnteresseerd op haar telefoon kijken. Benieuwd in hoeverre ik echt met haar te maken krijg en hoe dat dan zal zijn. En vlakbij dit grote kantoor aan de hoofdweg blijkt mijn huis te zijn. Groot! Woonkamer, eetkamer, een echte keuken met aanrecht, gootsteen en kastjes, 4 slaapkamers waarvan 1 met mijn bed. En 1 met een bed dat nog uit elkaar ligt. Maar Theo zegt dat ze dat in elkaar kunnen zetten en hij zorgt voor een matras zodat ik logees kan ontvangen. De badkamer is heel simpel en oogt niet zo denderend. Maar vind het allemaal boven verwachting. Als ik weer naar buiten loop, staan er 6 beklede eetkamerstoelen en 2 bankstellen (2- en 3 zits) en 2 grote sofastoelen te wachten. Bedenk even dat deze hier op een fiets naar toe zijn gebracht….. We laden mijn spullen uit en die sla ik op in mijn slaapkamer. Die sluiten we af en laten de voordeur open zodat ze de meubels naar binnen kunnen dragen. Wij gaan lunchen, het is inmiddels half vijf …….! Op weer een prachtige plek, te vinden op Google, Hotel Akagera. Paradijsje! En ik schijn hier elke vrijdag te zijn voor de wekelijkse meeting. Aan het eind van wat ik kan zien, de laatste heuvels, is de grens met Oeganda. Ik heb in de auto foto’s gemaakt van de mannen. Of ik een selfie wil? En nee, dat wil ik niet omdat ik daar altijd idioot op sta als ik die zelf maak. Heb gezegd dat ze van mij best foto’s mogen maken, als ik het niet door heb. En dus bedenkt David tijdens de lunch dat een meisje van de bediening met zijn telefoon foto’s moet maken. Haha, en hij denkt dat ik dat niet doorheb….we zijn de enige gasten, er staan 5 jongens/meiden in de bediening, heb hem zien smoezen met haar en ze loopt steeds rondjes om ons heen met zijn telefoon. Weer terug in mijn huis, alleen. De rest moet door om Ellie naar zijn nieuwe plek te brengen. Mijn meubels staan nog steeds buiten… En nu? In mijn huis is de buurvrouw/meisje? bezig met schoonmaken. Ik regel met Marloes in Nederland mijn telefoonbundel. Heb nog geen simcard, kan wel bellen maar niet whatsappen. Na een aantal telefoontjes heeft ze het voor elkaar! Handig, zo’n regeltante.
Inmiddels is het donker. Schoonmaken duurt nog wel even. Ik rommel wat in mijn slaapkamer, bed klaarmaken, kleren in de kast etc. Er is in de buurt geen lopend water op het moment en de grote tank naast mijn huis is ook leeg. Krijg 3 grote jerrycans gevuld met water in huis. Vraag met gebarentaal aan de schoonmaakster of ze lucifers heeft. Ik moet het water koken namelijk. Ze haalt het snel in het huis achter/naast mij. Schoonmaakster gaat weg en nog steeds staan het bankstel en de stoelen buiten. En net als ik denk dat ze dan gewoon maar buiten moeten blijven staan, klopt Caspar op de deur. Spreekt geen woord Engels, maar kom achter zijn naam door Hallo te zeggen en dat ik Monique heet: Muraho, nitwa Monique. Waarop hij zegt: Nitwa Caspar. Hij loopt wat te dralen, verplaatst stoelen, gaat weer weg, komt weer terug, verschuift weer wat. Zijn aanpak is volstrekt onlogisch, maar na 1 uur en met hulp van Fransissi (die welgeteld 2 dingen heeft meegetild) zijn mijn huiskamer en mijn eetkamer klaar. Blij mee! Er bleek ook nog een zespersoons eettafel bij te horen. Na nog wat foto’s te sturen naar Louise, Gerjanne en Theo over 2 grote insecten in mijn badkamer en wat daar mee te doen, mep ik 1 ervan dood met mijn bezem en blik (de andere is gevlogen). En dan ga ik, bij gebrek aan muskietennet, met lange pyamabroek en shirt met lange mouwen (heel charmant!!!!) en ingesmeerd met anti-malaria stick (die ik als eens per abuis als deo heb gebruikt, whaa dom!) mijn bed in. Nog even lezen en dan slapen……

Dinsdag: Ben alweer op tijd wakker, lees eerst nog wat in bed en ga er dan om 06.45 uur uit. Wassen, aankleden. Ontbijt, bestaande uit thee, banaan en 2 passievruchten. Dan rommel ik wat in huis, deuren open, verder inrichten. Ondertussen contact met Louise die vraagt of ik kom lunchen. Ja, tuurlijk!
De schoonmaakster komt binnen na netjes aankloppen en een Bonjour! Ik Bonjour terug en volg met Mwaramutse (goedemorgen). Daar moet ze om giechelen en dan moet ik mee naar de badkamer. Ze probeert de kranen uit, maar daar gebeurt nog niets. Dan verschijnt ook de loodgieter, die wel een beetje Engels kan. Eerst snap ik hem niet omdat ik verwacht dat hij in Kynarwanda praat. Maar als het hij het herhaalt, hoor ik dat het Engels is en dat hij zegt dat hij de “plummer” is. Draait ook nog maar eens aan de kranen, de wcpot en de doucheslang. Hij ziet dat de afvoer van de wasbak inderdaad kapot is en trekt hem los. En dat is het dan eigenlijk. Ze hebben het geconstateerd en verder zie ik ze niet meer terug. Nou ja, ik red me nog met mijn jerrycans en anders geef ik Theo weer een seintje. Ik hoor inmiddels wel water lopen in de watertank naast mijn huis.
Dan een Whatsapp van Theo of het goed is dat hij even langs komt met mijn motordriver. Ja, tuurlijk! En hij staat 5 minuten later al voor mijn neus. Mijn motordriver heet Auguste en was ook de motordriver van Minke. Das fijn, daar was ze heel blij mee.
Theo stelt voor dat ik even met Auguste naar het huis van Louise rij om te kijken hoe ik daar moet komen. Goed idee! Hup, mijn helm op (gedoe met mijn bril, denk dat ik die voorlopig maar niet opdoe tijdens motorrijden). En daar gaan we! Hij rijdt rustig, nu zijn deze wegen nog goed begaanbaar. Dat zal naar de scholen wel heel anders zijn, denk ik. Maar om hier aan te wennen, is dit prima. Binnen 5 minuten zijn we bij Louise, verrassing! Ik kijk even rond in haar huis (dat van haar is heel simpel, dat vindt ze prima, maar ik heb het beter en stiekem vind ik dat heel fijn) en dan weer terug naar mijn huis. Waar Theo heeft opgepast. Ze gaan op jacht naar een simkaart. Staan half uurtje later weer voor mijn huis. De simkaart is te groot, Theo neemt het risico (lisk, zegt hij) en met een schaar van mij knipt hij heel secuur de randjes weg. Paar keer passen en dan heeft hij het voor elkaar. En ja, ik heb MTN Rwanda. Maar…. kan er nog niks mee. Er moet eerst tegoed op worden gestort en dat moet weer geregeld worden vanuit Kigali. Dus weer mijn eigen Sim erin. Ik besluit dan maar elk uur even te checken of ik berichtjes heb.
Om 12.30 uur loop ik richting het centrum waar ik met Louise heb afgesproken. Loopje van 10 minuten. Daar introduceert ze me in een aantal winkeltjes en bij het busstation en we bezoeken de markt. Er zijn her en der mensen die Engels spreken. Dat maakt dat Louise is gestopt met het Kinyarwanda leren. Haar placement is maar 8 maanden en ze gaat in december weg. Haar hoofd staat op weggaan en het vinden van een nieuw placement ergens. We maken lunch bij haar, omelet met rauwkost, fruit en koffie. Heerlijk! Ze geeft me ook nog een zak koffie mee.
En veel gekletst. Het is een bijzonder mens, hoor! Al heel lang geen contact meer met haar kinderen, na haar scheiding zijn de nog kleine kinderen bij hun vader gebleven, ze is jarenlang in hun buurt gebleven en later gezorgd dat ze te traceren is via Facebook en Linkedin etc Het verhaal erachter vertelt ze niet uit zichzelf, zie dat het haar raakt, maar ook dat ze het heeft geaccepteerd. Haar ouders zijn 3 jaar geleden overleden en een jaar later overleed haar hond. Dat maakt dat ze het besluit heeft genomen om voor VSO te gaan werken. Ze heeft in 1975 ook met VSO gewerkt in Nepal, dat stond toen ook echt nog in de kinderschoenen en daar is ze 2 jaar geweest. Ze wil het nu nog eens doen, nu ze nog redelijk fit is.
Ik leer heel van haar, ze vertelt heel veel. Kan het nooit allemaal onthouden maar we hebben al afgesproken dat ik gewoon opnieuw vraag, ook al heeft ze het al een keer verteld. Ik ben echt een geluksvogel; met mijn huis, met Theo en David die regelmatig checken hoe het met me gaat, en met Louise en Gerjanne. Net als ik naar huis wil en onderweg een watertap wil kopen, zie ik een berichtje van David. Dat hij onderweg is van het kantoor in Kayonze en even langs komt. Ik app terug: dat is goed, ik ben nu bij Louise, met 20 minuten thuis. Stap bij Louise de poort uit en dan staan Augustien en David al met de pick-up voor de poort. Timing! Dus stappen Louise en ik allebei in, halen we met de auto een 20 liter watertap én kan Louise mijn huis even bekijken. Ze is blij voor mij, maar blijft wel vinden dat het niet effectief is dat we geen huis delen (mee eens!) en dat het verschil tussen BLF en haar project eigenlijk ook vreemd is, aangezien het allebei VSO is. Ik geloof zeker dat er allerlei argumenten zijn waarom het is zoals het is. David doet verschillende pogingen om het uit te leggen maar hij is niet degene die hier verandering in kan aanbrengen. Louise gaat in haar eindgesprek de feedback wel neerleggen. Dat is ook prima, natuurlijk.
Nog maar een keer naar Marloes bellen om weer een bundel aan te vragen: moet morgen wel klaar zijn, veel te duur. Tip van Louise, zet zelf even tegoed erop, even met mijn motordriver langs het kraampje van MTN. Ga ik morgen doen.

Dan contact met Tharcille, één van mijn nationale volunteers, over het schoolbezoek van morgen.
We vertrekken om 08.00 uur, ze heeft via haar motordriver de mijne al ingelicht én gaan KARENGE PS (Primary School) bezoeken. Geen idee hoe ver dat is. Ze suggereert nog dat ik de toolkits kan inzetten en warming ups voor de kinderen kan gaan doen. Dat is op zich goed bedacht, echter ik weet nog heel weinig over de toolkits en waar ze zijn gebleven na vertrek van de vorige DTA. Dus dat kan ik niet zo 1-2-3 inzetten. Ik vertrouw morgen wel op mijn improvisatievermogen, eerst maar eens ervaren.
Kook mijn 1^e maaltijd, bombardeer de avond tot oplaadmoment van alle apparatuur die ik nodig heb, tik het verhaal van vandaag, maak mijn rugzak klaar voor morgen (ook al gekregen van BLF), luister en zing gedownloade playlisten van Spotify. Over half uurtje gaat mijn lampje uit, dan is het 21.00 uur. Dan mijn muskietenoverlevingsoutfit weer aan, smeren en dan nog wat lezen in bed. Hoop weer op een goede nachtrust.

Woensdag: na weer redelijk geslapen te hebben, start ik met het opstarten van de dag. Echter, dikke kink in de kabel. Mega vrouwenprobleem (sorry, heren) én mijn wc is verstopt. Ik bespaar jullie de details. Na wat ruggespraak met Louise besluit ik toch maar mijn schoolvisit te cancelen. Ik kan nu echt niet op een motor de binnenlanden in en met hele vieze wc’s op de scholen. Doe Tharcille, Theo en David een appje dat ik mijn schoolvisit cancel ivm vrouwenissues. Geen idee hoe ze dat gaan opvatten……. En meld Theo dat mijn wc is verstopt en dat het een behoorlijke bende is.
Even later verschijnt de cleaning lady (nog weer vergeten haar naam te vragen), ruimt de zooi in de wc supernetjes op, brengt nieuwe jerrycans met water én dweilt nog weer even mijn hele woonkamer, keuken én brengt het afval weg. Ik vraag Theo per app of hij haar wil vragen 1x in de week te dweilen en mijn was te doen. Louise heeft een tijdje een cleaning lady gehad en betaalde haar 500 Rwfr per keer (dat is dus 0,50 ct, gaat nergens over). Vraag hem wel om met haar te overleggen of ze dat een goede prijs vindt, als het meer moet zijn, kan dat natuurlijk ook. Louise begeleidt kleuterscholen en heeft alleen s’ morgens schoolvisits. Ik ben veel langer weg en verwacht lange dagen te maken. Trainingen zijn ook regelmatig in het weekend, dus iemand die mijn was, de badkamer en het dweilwerk doet, zou heel fijn zijn. Hij heeft het haar gevraagd, zegt hij, maar nog niet gehoord wat ze ervan vindt.

Tharcille reageert met geen probleem, misschien morgen. Ik vraag haar of ze na haar schoolvisit misschien langs wil komen bij mij thuis.
Even later staan ook Theo en David in mijn huis. Met een muskietennet. Net al even geprobeerd, er zit een spijker in het plafond, maar ik kan er niet bij. Straks maar eens proberen met bed wegschuiven; stoel op salontafel en kijken of ik er dan bij kan. Hier hoort nog een ander verhaal bij. Van de kids van de Horizon heb ik een muskietennet gekregen met van elk kind een naamlintje bovenin, die collega Mariska heel zorgvuldig heeft vastgenaaid. Ik weet het aantal niet precies, maar het komt in de buurt van 100. Wat een werk! Ik had zó graag dit muskietennet boven mijn bed gehad, maar kreeg het met geen mogelijkheid meer in een koffer of backpack. Misschien kan iemand die op bezoek komt, het nog eens voor me meenemen. Dan ruil ik het onmiddellijk om!

Alle begrip voor mijn ongemak, gelukkig. Theo heeft ook de loodgieter gebeld en na een lang gesprek belooft hij dat hij het vandaag nog in orde maakt. David helpt nog even herinneren dat de waterkraan in de keuken ook nog moet. Eerst moet de watertank naast mijn huis weer worden gevuld én dan gaat hij aan de slag. En inderdaad, ik hoor na een uur allerlei geklop en gehamer.
Nu loopt hij langs en zegt dat het ok! is. Murakoze! Nu moet ik nog checken of hij de wc bedoelt óf dat er nu ook water is. De keuken werkt nog niet, daar zie ik hem aan kranen draaien. En even later staat de cleaning lady weer in mijn huis om hun waterballet weer op te dweilen.
Ik benut mijn tijd met het in elkaar zetten van het cadeau van de kids: een IXXI aan mijn muur met foto’s van ons allemaal. Gaaf!

David heeft me het schema gemaild voor oktober. Ik heb 5 volunteers die elke dag een andere school bezoeken. Ik vraag hem of hij een kaart heeft van de locaties, ongeveer. Al die namen zeggen me natuurlijk niets. In zijn mail noemt hij mij Maria, aargghhh. Ik heb ze al verteld dat ik daar niet van hou. Het is beter dan Cornelia, maar toch. Vraag hem of het een grapje was of dat hij zich heeft vergist. Hij is zich van geen kwaad bewust. Theo heeft dikke lol én noemt bij mij het weggaan nu natuurlijk ook Maria. Grapjassen! En ja hoor, beide hebben al foto’s van me gemaakt. Dat dacht ik al. Maar geen probleem, vind het ook leuk om foto’s van mezelf te hebben van dit avontuur, als het maar geen door mezelf gemaakte selfies zijn…

Om de dag toch te benutten, stort ik me op het lezen van de toolkit 1 en 2 die het trainingsprogramma vormen voor de national volunteers. Kijken hoe beslagen ik ten ijs kan komen.

Lijkt een pittige baan; veel reizen naar de scholen (ik heb er 93!), netwerken op verschillende niveau’s , trainingen maken en geven, veel meetings op verschillende niveau’s, 5 nationale volunteers aansturen, zorgen voor financiën, data verzamelen en rapporteren, uren bijhouden.
Ik kan er niet helemaal uit opmaken wat er nu wel/niet precies bij mijn taak hoort, maar heb de structuur nu hopelijk wel beetje door. (En anders switch ik wel, no worries) De toolkits zien er verder goed uit. Nu zorgen voor een beginpunt: dus moet ik volgende week echt met mijn nationale volunteers iets plannen (1 op 1 of als team). Ben echt heel benieuwd waar die op dit moment staan in dit project.

Louise komt langs met soep, pindakaas, zak melk en rijstcrackers! We drinken thee, proberen samen mijn muskietennet op te hangen. Bed aan de kant, de salontafel met een stoel erop en ja dan kan ik erbij! Maar de spijker in het plafond zit muurvast tegen het plafond, krijg de lus er niet overheen. Probeer er nog met een mes tussen te wrikken, de loodgieter heeft ook geen geschikt gereedschap. Ik waag er maar weer een appje aan. Ehm, Theo?
En ze heeft de tablet mee van haar VSO-project, heeft er 2000 Rwfr aan internettegoed op gezet.
Ik mag hem, voor hoe lang ik hem nodig heb, gebruiken om mijn mail te checken en wat je allemaal nog meer moet doen op internet. Dat scheelt mij inderdaad veel geld! Alleen Whatsapp kan er niet op….. en dus check ik gewoon regelmatig. Als ze me echt dringend nodig hebben, bellen ze me maar. Dat kan altijd.

De loodgieter loopt de hele dag in en uit. Maar heb nu wel water in mijn badkamer!
Benieuwd wanneer de keuken volgt…… red me voorlopig wel met mijn gekochte watertank voor eten en drinken. En de was en afwas met de jerrycans.

Theo komt nog weer even checken hoe het met de badkamer is. Ik heb nu wel waterleiding, de wasbak is gemaakt en er komt morgen een nieuwe doucheslang, maar …… er is geen waterdruk. Het watersysteem ligt plat, het moet dus uit de tank naast mijn huis komen en die is voor de hele buurt. Dus is het waterniveau steeds erg laag. Nogmaals, ik red me. En elke verbetering is welkom. Ondertussen communiceert hij met de landlady (geen lord dus), die graag even met me wil praten. Maar helaas kan ze geen Engels verstaan. En ik praat, denk ik, nog niet goed genoeg Frans. (Maar komt goed, Fred)
Theo hangt mijn muskietennet nog even op, met brute kracht krijgt hij de spijker natuurlijk wel los van het plafond. En dan moet ik mee naar de auto, want daar zit Jean de Dieu in, 1 van mijn nationale volunteers. Weer zo’n goedlachse Rwandees. Er volgt een hartelijke begroeting en ook beetje onhandig, een omhelzing (heel gewoon hier, ook als je elkaar nog niet kent) of een hand? Nou ja, we bakken er half om half iets van, haha. Volgens hem ontmoeten wij elkaar morgen? Ik vraag nog naar de details: we appen. Eh ja, Theo, ik heb nog steeds geen tegoed voor mijn Rwandese nummer en Whatsapp. En ik hoop echt dat ik morgen wel het huis uit kan, maar garandeer nog niets.
Theo is echt een troubleshooter, checkt regelmatig, veel grapjes, je kan niet anders dan vrolijk van dit joch worden. Ik ga binnenkort maar eens vragen hoe oud hij is ,ik schat in de twintig maar leeftijd schatten bij Rwandezen is heel lastig. Ben benieuwd.

Ga zo mijn soepje van Louise eten, heb nog gekookte rijst, dat kan er wel in voor de vulling. Dan nog wat verder mijn toolkit in, lezen, puzzelen en weer vroeg naar bed. Kan nu iets charmanter naar bed, niet dat iemand daar iets aan heeft, maar het is dan in ieder geval minder warm. Alle hoop op morgen! Wil aan de slag!

Toch nog een klop op mijn deur. Tharcille, met een SUPERschattig babyjongetje van 9 maanden, Blight. Zo leuk dat ze toch nog even langs is gekomen. We kletsen wat over het BLF project, over haar werk en de foto’s aan de wand. Ze vraagt waar mijn security guard is: die is er dus niet en dat lijkt toch wel een issue. Sorry Theo, ga je toch nog maar weer appen…..

Theo leest mijn app, zegt dat de guard er is. Vraag of we dan even elkaar kunnen ontmoeten? Ja hoor, klop op de deur en voor mij staat Fransissi. Die kende ik natuurlijk al. Alleen heeft niemand me verteld dat hij de avond/nacht quard is, zucht. En hij heeft Theo aan de telefoon. Ik was er al vanuit gegaan dat er een nachtguard was, hoorde gisteravond wel steeds muziek van een mobiel buiten. Mijn gevoel was dus toch goed, maar als iedereen er naar gaat vragen (Louise, Tharcille) dan ga je toch twijfelen. Wederom snelle actie, Theo. Nu mijn beltegoed nog……….. oh, en een waterfilter én laarzen.
Ik blijk op een compound te wonen, een klein omheind stuk land met 3 bewoners. Ikzelf, (heb echt het grootste en mooiste huis, hoor) heb al bedacht dat meetings met mijn team gewoon in mijn huis kunnen, dat scheelt iets afhuren en dan komt het huis ook tot zijn recht. En 2 Rwandese jongens. Alex, die zich vanmiddag even voor kwam stellen, woont pal achter mij en werkt op het District office. En dan is er nog een jongen, die ik nog niet heb ontmoet, woont in het andere gedeelte van het huis(je) waar Alex woont en werkt op het Health Office. Hopelijk tref ik hem morgen.

Donderdag: kan helaas nog niet aan het werk, nog geen verbetering. Balen!
Ik vraag Tharcille of ze mij de boeken van de Toolkits kan brengen. Dat doet ze voordat ze op schoolvisit gaat. Ze heeft alleen die van Engels meegenomen, die van rekenen zijn in het Kinyarwanda. Vraag David of hij die van rekenen kan brengen. Ik hoop toch echt wel dat ik morgen naar de wekelijkse meeting kan. Een voordeel, het is een hotel dus goede wc’s én niet zo heel ver. Als de weg ernaar toe niet zo megasteil zou zijn, zou ik kunnen lopen. Denk dat het met de motor nog geen 5 minuten is. App hem later nog of hij ook de REB guide to inclusive education kan brengen. Die kom ik tegen tijdens het doorlezen van de Engelse Toolkitboeken.
Drukte om het huis. Omdat ik nog geen water in de keuken heb, wordt er nu om het huis gehakt om leidingen aan te leggen/te vervangen? Voordeel van het huisvesten van een internationale volunteer: opknapbeurt! Noot achteraan: vanaf 11.30 uur gebeurt er niets meer. Alles ligt opengehakt, buizen liggen klaar……. Zal ook vast weer een reden hebben, maar die weet ik natuurlijk niet….. wacht het wel gewoon af. Wat in het vat zit, verzuurt niet, denk ik dan maar weer.

Zet lekker bakje koffie met mijn meegenomen campingsize pergolator geval (zie foto). Zo klaar! En precies genoeg voor een grote mok: melk van Louise erin. Voila!

Hou via de mail contact met het medical team; ik hou ze op de hoogte van de ontwikkelingen. Heb het idee dat het nu wat beter gaat. Dus morgen naar de meeting in Akagera Hotel; begint om 09.00 uur, duurt 2-3 uur en er is lunch! En er zijn mensen, die mis ik vandaag toch een beetje.

Mijn papieren vuilniszak is vol. Heb door de omstandigheden nog niet alles kunnen kopen, dus heb de papieren zak van de markt gebruikt. Maar wat nu? Wat ga ik daar mee doen? Moet dat ergens in gekieperd, moet ik dat gewoon buiten neerzetten, moet het op een speciale dag? Theo snapt het probleem niet. “Yr cleaner will take it away” appt hij. Ja, lieve schat, dus de cleaning lady is nu ineens ook mijn cleaner? En betaal ik haar dan? Of hoort dat bij de accommodatie? Ruikt ze dat mijn vuilniszak(je) vol zit? Vragen, vragen ,vragen. Oplossing? Wachten, wachten, wachten. Heb ook haar vandaag maar weinig gezien. Het is vast een speciale dag vandaag…….

Ik onderschep de 3^e bewoner, die heel verlegen zegt dat hij geen Engels kan en dat hij Philip heet, wat hij beide dus wél in het Engels zegt. Dus… alleen verlegen? Misschien, over een tijdje, kan ik hem Engels leren en hij mij nog meer Kinyarwanda…. Als mijn werk het toelaat en hij dat natuurlijk ziet zitten. Ik roep ook maar wat.

Het is nu half acht, net geprobeerd Netflix op de tablet van Louise te kijken. Kom een heel eind, maar dan moet ik een app downloaden om het op een tablet te kunnen kijken. Dat doe ik maar niet , ik weet niet hoeveel tegoed dat gaat kosten. Tien tegen 1 dat ik dan morgen weer niet bij mijn mail kan.

En ja! Dan springt de elektriciteit uit…….. check even of dat bij de buren ook zo is. En ja, daar ook. Dus, geen paniek……. Doe mijn kaarsjes aan, telefoon aan de powerbank én mijn wakawaka moet ook aan het werk. Bedenk me net dat dat ding ook oplaadt op zonne-energie. Moet ik hem wel buiten leggen natuurlijk, slim! Maar hij was verder nog vol, geen zorgen.

Dat wordt nóg vroeger naar bed! En vroeger wakker, vrees ik. Nu al steeds 6 uur, wat nog te doen is als je om 21.00 uur erin kruipt. Hoef morgen pas om 09.00 uur bij de meeting te zijn…….
Drie kwartier later…… ik loop met de wakawaka in huis rond om nog de laatste klusjes te doen, als ik zie dat bij de buren weer licht brandt. Huh? Hoe kan Alex nou licht hebben? Draai me om, oh….bij mij brandt het ook. Dat heb je dus niet in de gaten als je rondloopt met een lamp.

Vrijdag: weekly meeting in Hotel Akagera. Mijn motodriver heb ik gisteravond gebeld. Maar …… hij is dus niet op tijd en na 10 minuten bel ik hem maar. Dan is hij er met 10 minuten (laat Theo er ook nog even achteraan bellen, het moet wel serieus!). En dan beginnen we aan het ritje naar boven. Oei…….. na 3 minuten voel ik mijn bovenbenen al. Hoe kun je in vredesnaam ontspannen zitten als je het gevoel hebt dat je je vast moet houden. Want dat gevoel heb ik namelijk! En ergens gehoord/gelezen dat het niet de bedoeling is dat je de motodriver vasthoudt, dus hou ik me vast aan de achterkant van de zitting, super ongemakkelijk. Halverwege zegt Auguste dat ik naar voren moet schuiven omdat we behoorlijk moeten klimmen en ik met mijn gewicht dus naar voren moet en niet naar achteren. Dat doe ik dan dus maar. Ik denk 3x: nu trekt dat ding het niet en moeten we verder lopen. Maar we redden het toch. Dat belooft wat als we echt het binnenland in moeten…..
Mijn team ligt dus dubbel als ik na dit ritje het terras op strompel: ik heb niets gedaan, gewoon gezeten, maar wel moe! Na 15 minuten op de motor!
Vandaag zijn er 3 teamleden aanwezig: Tharcille, Damascene en J de Dieu. De andere 2 moeten op scholen zijn voor assessments. Iedereen doet eerst mondeling verslag van hun schoolvisits deze week. Wat gaat goed, wat zijn de uitdagingen? Dat zijn er veel!! Geen stoelen, geen boeken, slechte schoolleiders, teachers die niet opdagen, ongemotiveerde teachers. Klassen die het hele jaar geen Engels hebben gehad, en nu de laatste 2 maanden pas beginnen. Damascene vertelt over een school in een vluchtelingenkamp waar in P2 (groep 4) 400 leerlingen en P3 (groep 5) 450 leerlingen zitten, er zijn 200 leerlingboeken en ze gebruiken er maar 100. Er is geen library en geen kantoor, dat hebben ze alleen op de moederschool. Ga ik dit allemaal oplossen? Nee, dus, is ook niet mijn taak, maar dit zijn dus wel de omstandigheden waarin het werk moet gebeuren. Mijn job is mijn team motiveren en enthousiast houden (zij hebben echte een hele zware taak) en samen met hen de teachers in de scholen observeren, voorzien van positieve feedback en suggesties, leerkringen begeleiden, signaleren en rapporteren. Dit verslag was wel redelijk nuttig. Ook al zijn wij niet degene die de oplossingen kunnen bieden. Daarna moet elk teamlid een formulier invullen met cijfers van de bezoeken van deze week: hoeveel scholen zijn er bezocht, hoelang ben je er geweest, hoeveel Engels leraren gezien en hoeveel leraren rekenen, hoeveel observaties Engels en rekenen heb je gedaan in elke school, hoeveel leraren waren er van elk bij de groepsmeeting, hoeveel leerkringen waren er gepland en welke heb je bijgewoond, hoeveel meetings heb je gehad met headteachers, met DoS of Dep, met SBM en met de Maths SSL en Eng SSL (wie of wat dat zijn, is me nog een raadsel).
Dat moet dan allemaal worden opgeteld. En dan……… moet er van die individuele formulieren een gezamenlijke worden ingevuld van die week (dus weer alles optellen!) en ik moet dan zorgen dat iedereen dat formulier tekent, dat ik er een foto van maak én dat ik het inlever bij David, de Program Line Manager. Elke week weer!! Dit bovenstaande stuk heeft 2 uur gekost…… ok, het ging nu over 2 weken omdat er vorige week geen weekly meeting was, want toen zaten we in Kigali. Maar dan nog!
Optellen van hun 3 totalen duurden erg lang, is dat onzekerheid? Misschien doe ik dat zelf wel de volgende keer, beetje tempo erin houden. En daarna was het de bedoeling dat ik de komende week voor mezelf, samen met hen, in plan. Dat ben ik vergeten. Dus doe ik dat weer thuis even met de Whatsapp: welke school is het dichtst bij en op welke dag is dat? Ik moet die afstanden maar een beetje opbouwen gezien de toestand waarin ik eventjes verkeerde na 15 minuten omhoog rijden.
Maandag, dinsdag en woensdag ingepland, donderdag nodig om bij te komen (vrees ik) en dan vrijdag weer weekly meeting. De lunch was heerlijk!

Ga vanavond met Louise nog weer even shoppen voor mijn huis: afvalbakken, vaatdoeken, dweilen, alles wat ik deze week heb gemist en eetbaar eten (ook om mee te nemen). Ook een uitdaging om dat uit te vinden! En eindelijk tegoed op mijn Simcard, dan kan ik deze blog posten…. En mijn foto’s.

En dan is het weekend! Het is hier verder niet bruisend, heel rustige plek. Beetje boodschappen nog, hou een kasboekje bij om wat zicht te krijgen op het geld hier, huis wat poetsen en de was. Als er water is tenminste…… Misschien kan ik een film kijken met mijn tegoed, heb geen idee hoeveel ik ermee kan. Ga het gewoon ondervinden.

Fijn weekend allemaal!
Tot apps, mails, Facebooks (foto’s staan daar ook) en blogs!

Noot: the views expressed in this blog are the author’s own and do not necessarily reflect those of VSO.